Dawydow, Karl

Dawydow, Dawidow, Karl Juljewicz, *3 (15) III 1838, Goldingen (Kurlandia, obec. Kułdiga, Litwa), †14 (26) II 1889 Moskwa, rosyjski wiolonczelista, kompozytor i pedagog. Od 1850 studiował grę na wiolonczeli u H. Schmidta w Moskwie oraz sporadycznie u K. Schubertha w Petersburgu, zaś kompozycję u M. Hauptmanna w Lipsku. W 1858 ukończył studia matematyczne na uniwersytecie w Moskwie; wyzyskał je później w pracy Niekotoryje jawlenija, proischodiaszczyje ot stroja wiołonczeli czistymi kwintami. W 1860 został – po F. Grützmacherze – pierwszym wiolonczelistą orkiestry Gewandhaus i profesorem konserwatorium w Lipsku. W 1862 na zaproszenie A. Rubinsteina powrócił do Petersburga, gdzie otrzymał tytuł cesarskiego wiolonczelisty i podjął pracę w nowo otwartym konserwatorium; w latach 1862–65 wykładał tam historię muzyki, w latach 1863–87 prowadził klasę wiolonczeli, zaś w latach 1876–87 kierował uczelnią, będąc jednocześnie do 1887 prezesem Cesarsko-Rosyjskiego Towarzystwa Muzycznego. Działał ponadto jako koncertmistrz teatrów cesarskich oraz dyrygent, popularyzując rosyjską muzykę klasyczną. Koncertował w większości krajów europejskich; w Polsce był w 1872 (Warszawa, Łódź) i w 1887 (Warszawa – 2 koncerty z orkiestrą Teatru Wielkiego na cele dobroczynne). Występował także jako kameralista w kwartecie Rosyjskiego Towarzystwa Muzycznego (1862–80), w trio z H. Wieniawskim i M. Rubinsteinem, w repertuarze sonatowym z A. i M. Rubinsteinami, z F. Lisztem (w Weimarze), C. Saint-Saënsem, W. Safonowem i innymi.

Od 1870 roku Dawydow grał na instrumencie Stradivariusa z 1712, który został mu podarowany przez mecenasa hrabiego Matwieja Wielhorskiego (1794–1866) na dworze cara Aleksandra II (w II poł. lat 60. XX w. na wiolonczeli Dawydowa grała Jacqueline du Pré, a po jej śmierci Yo-Yo Ma).

Dawydow wydatnie przyczynił się do rozwoju techniki wiolonczelowej wprowadzając zasadę posługiwania się w grze strojem temperowanym; jednocześnie zastosował nowy system aplikatury, wynikający z właściwości rejestrów wiolonczelowych, rozwinął nadto technikę kciukową i opracował sposób zastosowania flażoletów naturalnych dla wyeliminowania portamenta przy zmianach pozycji. Grę Dawydowa cechowała idealna pewność intonacji i wielka kultura interpretacyjna, stąd przyjmowano ją entuzjastycznie, a Dawydowa nazywano „carem wiolonczelistów” (P. Czajkowski). W swoich kompozycjach łączył ekspresyjność i liryzm charakterystyczny dla rosyjskiej pieśni ludowej z rygorem i ścisłością muzyki zachodnioeuropejskiej (Mendelssohn, Schumann). Powszechnie uchodzi za twórcę rosyjskiej szkoły wiolonczelowej; w istocie wpływ jego sięgnął szerzej: prócz A. Wierzbiłłowicza (którego uczniem był Leopold Rostropowicz, ojciec Mścisława) i A. Kuzniecowa uczniami jego byli m.in. J. Klengel, H. Wihan (któremu Dvořák dedykował swój Koncert wiolonczelowy h-moll) i A. von Glehna (późniejszy nauczyciel Gregora Piatogorskiego). Kompozycje Dawydowa – poza miniaturami wiolonczelowymi (np. Solitude, Am Springbrunnen), zostały zapomniane; libretto jego niedokończonej opery Połtawa (W.P. Burienin wg A. Puszkina) wykorzystał P. Czajkowski w operze Mazepa.

Literatura: W.P. Gutor Karl Juljewicz Dawydow kak osnowatiel szkoły wiołonczelnoj igry, Moskwa 1899, nowe wyd. 1950; L.S. Ginzburg Karl Juljewicz Dawydow, Leningrad 1936; L.S. Ginzburg Karl Juljewicz Dawydow, Moskwa 1950; L.S. Ginzburg Russkaja kłassiczeskaja wiołonczelnaja szkoła (I860-1917), w: Istorija wiołonczelnogo iskusstwa, t. 3, Moskwa 1965.