Tetmajer, Przerwa-Tetmajer, Kazimierz, *12 II 1865 Ludźmierz, †18 I 1940 Warszawa, polski poeta, prozaik, dramaturg, krytyk sztuki, „reprezentatywny liryk Młodej Polski” (K. Jabłońska), którego twórczość spotkała się z szerokim rezonansem w muzyce polskiej.
Muzyczne aspekty życia i twórczości. Pochodził z rodziny szlacheckiej o zamiłowaniach literackich (pradziad Stanisław – tłumacz tekstów starożytnych i niemieckich, jego syn Karol – komediopisarz i poeta, ojciec poety Adolf – autor wierszy). Artystyczno-literackie koneksje rodziny Tetmajerów obejmowały również środowisko muzyczne. Przez matkę Julię z Grabowskich, siostrę Wandy Żeleńskiej, żony Władysława Żeleńskiego spowinowacony z polskim kompozytorem. Studiował w Krakowie (filozofia) i w Heidelbergu. Będąc sekretarzem A. Krasińskiego odbył podróże do Włoch, Niemiec i Austrii. W Polsce związany z salonami i bohemą artystyczną Krakowa, Lwowa, Warszawy i Zakopanego. Wrażliwy na muzykę i zjawiska dźwiękowe, co znalazło odzwierciedlenie w jego twórczości i autorefleksji („Ich singe – ein bischen – wie der Vogel singt”, 1899, cyt. za K. Jabłońską, 1969); według F. Hoesicka inspiracją dla Preludiów Tetmajera były Preludia Chopina (F. Hoesick Powieść mojego życia, t. 1, Wrocław 1959). W liryku Zamyślenia XVI przywołał „Chopina smutne tony”; brzmienie dzwonów z Ludźmierza utrwalił w wierszach i w powieści Na Skalnym Podhalu.
Jako wyrafinowany esteta Tetmajer raczej niechętnie odnosił się do umuzycznień swoich wierszy, objawiając abominację do ich opracowań w pieśniach typu popularnego; według A. Chybińskiego nie okazał nawet entuzjazmu dla pieśni M. Karłowicza, dziękując jedynie za „nuty”. Na przełomie XIX i XX w. Tetmajer był niezwykle popularnym poetą (według J. Kleinera jego utwory stały się „ogólną własnością, jakąś liryką ludową kulturalnej Polski” — cyt. za J.Ż. Jakubowskim, 1958), później zamilkł, a jego poezje zaczęły „pogrążać się w cichą otchłań zapomnienia” (J. Krzyżanowski, 1968). Trzon twórczości poetyckiej Tetmajera stanowi 8 serii Poezji (wyd. 1891–1924). O ile seria I, zawierająca akcenty społecznikowskie, nie wzbudziła żywszego zainteresowania, seria II stała się głośnym wydarzeniem literackim. Uznana za doskonały wyraz „stanu ducha” pokolenia „niezdolnego do czynu”, wywołała także szeroki rezonans w twórczości muzycznej. Data ukazania się tego zbioru przyjmowana jest umownie na oznaczenie przełomu modernistycznego.
Na szeroką recepcję poezji Tetmajera na przełomie stuleci wpłynęły tematy i postawy wyrażające nastroje schyłkowe, brak wiary w dotychczasowe wartości, podziw dla A. Schopenhauera i F. Nietzschego, zachwyt nad filozofią indyjską i pojęciem nirwany, głoszące uwielbienie dla sztuki i miłości, sławiące pejzaże tatrzańskie, mieszkańców gór i folklor podhalański, utrwalające impresje z podróży do Włoch i pejzaże morskie. Dominujące w tych wierszach tony emocjonalne – elegijność, refleksyjność, zwątpienie, pesymizm – kierują się niejednokrotnie ku obrazom krańcowym, nacechowanym fantastyką i grozą bądź nastrojami pogodnymi. Manifestowane uczucia, doznania, refleksje nadają lirykom konfesyjny charakter. Poezja Tetmajera czerpie z doświadczeń impresjonizmu (nastrojowość) i poetyki symbolizmu. Wrażliwość na piękno formy i wyrafinowanie w operowaniu składnią (pomimo nadmiaru refrenów i powtórzeń) zapewniły Tetmajerowi miano „artysty słowa”. Dążąc do syntezy słowa, muzyki i koloru realizował postulat jedności sztuki i zasadę Verlaine’a: „de la musique avant toute chose”. Muzyczność liryków Tetmajera jest rezultatem stosowania „miar wyrównanych i zestrojonych”, dających regularność toku metrycznego, zamykania wersów rymami żeńskimi sprzyjającymi miękkości zogniskowań, powtarzania wyróżnionych słów i zwrotów, konstruowania zdań długich, pełnych, o „składni płynącej szerokimi frazami”, uprzywilejowania intonacji łagodnie falującej, predylekcji do brzmień eufonicznych osiąganych nagromadzeniem głosek o wydłużonej emisji i grupowaniu ich w zespoły odpowiednio ukształtowane brzmieniowo. Warstwa semantyczna wierszy bogata jest w motywy muzyczne i środki dźwiękonaśladowcze epatujące efektami ciszy, szumów, szmerów oraz różnych dźwięków, akordów, chórów, grania i śpiewania. Występują w niej odwołania do brzmień wielu instrumentów muzycznych (flet, skrzypce, wiolonczela, organy, harfa, fujarka, dzwonki, lira, cytra, lutnia, forminga, dzwony, rogi, kotły, trąby, surmy) i gatunków muzycznych uobecnionych już w tytułach wierszy (Ballada o…, Pieśń o …, Hymn do…, Oda, Czardasz, Marsz zbójecki, Elegia na wiolonczelę); bohaterowie liryków często śpiewają pieśni (modlitewne, wojenne, anielskie). Muzyczność emanuje także z innych zjawisk i przedmiotów (sen, las), ewokują ją także motywy strun, dzwonów (bazyliki św. Piotra w Rzymie, wiejskiego kościoła) i dzwonienia. Podmiot liryczny wierszy Tetmajera to śpiewający swą pieśń pieśniarz, dla którego poezja jest „muzyką jego duszy” (Preludium VII).
Utwory prozatorskie (Anioł śmierci 1898, Otchłań 1900) i dramatyczne (Sfinks 1893, Zawisza Czarny 1901, Rewolucja 1906, Judasz 1917) nie odegrały większej roli w kulturze polskiej. Wyjątkiem są góralskie gawędy Na Skalnym Podhalu (5 t., 1903–10) oraz epicka dylogia Legenda Tatr: Maryna z Hrubego (1910) i Janosik Nędza Litmanowski (1911), uznane po latach za mistrzowskie przedstawienia podhalańskiego świata i gwary góralskiej.
Rezonans muzyczny
Sławie otaczającej poetę na przełomie XIX i XX w. towarzyszyła wzrastająca liczba umuzycznień jego tekstów. W pierwszej fazie recepcji (do 1918) powstało ponad 100 pieśni na głos z fortepianem, będących główną formą muzycznych opracowań jego wierszy. Ich twórcami byli niemal wszyscy czołowi kompozytorzy polscy: W. Żeleński, M. Karłowicz, K. Szymanowski, Z. Noskowski, F. Szopski, I. Friedman, H. Opieński, T. Joteyko, R. Koczalski, S. Lipski, H. Melcer-Szczawiński. Utwory te reprezentują dwa nurty pieśni polskiej: postromantyczny i modernistyczny. W tym czasie powstały również pierwsze chóralne umuzycznienia wierszy Tetmajera.
W okresie międzywojennym (druga faza recepcji) malejącemu zainteresowaniu poezją Tetmajera towarzyszyła zmniejszająca się liczba jej muzycznych opracowań. Kompozytorów wyznających estetykę antyromantyczną teksty poety nie inspirowały. Wierni „klasykowi liryki neoromantycznej” byli nadal kompozytorzy o orientacji postromantycznej: W. Friemann, F. Nowowiejski, J. Skrzydlewski, W. Brzostowski. Najmłodsze pokolenie kompozytorskie sięgało po wiersze Tetmajera okazjonalnie (J. Lefeld, F. Maklakiewicz, T. Szeligowski, A. Szałowski). Znaczącą formą recepcji twórczości poetyckiej stały się wówczas utwory chóralne (F. Rybicki, S.B. Poradowski, Cz. Marek).
Trzecią fazę recepcji otwierają lata „lekceważenia wszystkiego co «młodopolskie»”, co odzwierciedla m.in. niewielka liczba umuzycznień wierszy Tetmajera. Wyjątkiem jest twórczość pieśniowa W. Friemanna. W tym czasie chóralne opracowania liryków zyskują znaczenie równe pieśniom solowym (J. Młodziejowski, Z. Pruszyński, E. Bury). Pod koniec XX w. nastąpiło ożywienie zainteresowania twórczością Tetmajera. Obok pieśni solowych (K. Penderecki, M. Małecki) i chóralnych (H.M. Górecki, M. Małecki, L. Wisłocki) powstały utwory na głos i orkiestrę oraz kompozycje sceniczne do tekstów dramatycznych i epickich Tetmajera (opera Z. Klisowskiego, rapsod B. Konowalskiego, melodramaty J. Młodziejowskiego). Tekstami najczęściej inspirującymi kompozytorów były liryki opublikowane w Poezjach (serie 1–4), niektóre wielokrotnie umuzyczniane (Zawód, Limba, Preludia, Mów do mnie jeszcze, Cień Chopina). Są nimi w większości teksty o tematyce miłosnej, filozoficzno-refleksyjnej i „arkadyjskiej”, nacechowane liryzmem, intymnością i nastrojowością, zwięzłe w formie, wyszukane w doborze środków wyrazu, sugestywne w wyrażaniu stanów emocjonalnych. Wnosząc „ton własny” do literatury, nawiązywały zarazem do tradycji polskiego romantyzmu oraz do wartości kultury uniwersalnej.
Edycje: Poezye, 7 t., Warszawa 1912–14; Poezje. Wydanie zbiorowe, 4 t., Warszawa 1923–24; Poezje, wstęp i wyd. J.Z. Jakubowski, Warszawa 1958; Poezje wybrane, wstęp i wyd. J. Krzyżanowski, «Biblioteka Narodowa» seria I nr 123, Wrocław 2. wyd. 1968.
Literatura: H. Anders Pieśni solowe Mieczysława Karłowicza, „Studia Muzykologiczne” t. 4, 1955; A. Chybiński W czasach Straussa i Tetmajera, Kraków 1959; K. Jabłońska Kazimierz Tetmajer. Próba biografii, Kraków 1969; S. Łobaczewska Twórczość kompozytorów Młodej Polski, w: Z dziejów polskiej kultury muzycznej, t. 2, Kraków 1966; B. Chmara-Żaczkiewicz Liryka wokalna, w: Z życia i twórczości M. Karłowicza, red. E. Dziębowska, Kraków 1971; M. Tomaszewski Nad pieśniami Karłowicza, w: Muzyka polska a modernizm, Kraków 1981; A. Neuer Wstęp, w: Karol Szymanowski. Dzieła, t. 17: Pieśni, Kraków 1987; A. Nowak „Pamiętam ciche, jasne, złote dnie” Tetmajera w pieśniach Karłowicza, Friemanna i innych, w: Wiersz i jego pieśniowe interpretacje. Studia porównawcze, «Muzyka i Liryka» z. 3, red. M. Tomaszewski, Kraków 1991; A. Nowak Pieśni Władysława Żeleńskiego, w: Krakowska szkoła kompozytorska 1888–1988, red. T. Malecka, Kraków 1992; A. Nowak Liryki Tetmajera w pieśni postromantycznej i młodopolskiej, w: Poeci i ich muzyczny rezonans. Od Petrarki do Tetmajera, «Muzyka i Liryka» z. 4, red. M. Tomaszewski, Kraków 1994; T.A. Zieliński Szymanowski. Liryka i ekstaza, Kraków 1997; M. Tomaszewski Struktura, topika i ekspresja pieśni Mieczysława Karłowicza, w: Affetti musicologici, księga pamiątkowa Z.M. Szweykowskiego, red. P Poźniak, Kraków 1999; Z. Chechlińska Pieśni Żeleńskiego do słów Tetmajera, L. Polony „Błąd młodości” czy zapowiedź opus vitae oraz M. Tomaszewski Świat pieśni Karola Szymanowskiego. Impulsy i inspiracje, nurty i fazy, w: Pieśń polska. Rekonesans, «Muzyka i Liryka» z. 10, red. M. Tomaszewski, Kraków 2002.
POEZJE, SERIA I (wyd. 1891)
Blada róża:
W. Żeleński po 1891
E. Walter, wyd. ok. 1910
J. Wertheim, wyd. ok. 1910
M. Małecki, na chór, 2000
Brzozy:
W. Żeleński po 1891
E. Walter, wyd. ok. 1901
S. Lipski, wyd. 1909
N. Rutkowski, wyd. ok. 1915
Cień Chopina:
W. Żeleński po 1891
A. Wielhorski po 1911
S. Lipski, wyd. 1912
R. Gnus, wyd. 1926
Z. Pruszyński, poemat na chór, 1948 oraz Na wiejskie gaje na chór męski, wyd. 1949
Czardasz:
W. Markiewicz 2000
Czarna róża:
S. Nichifor 1987
Czymże jest młodość bez miłości?:
M. Małecki, na chór, 2000
Ja, kiedy usta:
M. Chyrzyński 1994
L. Wisłocki, na chór żeński, 1983
Odpocząć wreszcie:
R. Gnus, wyd. 1926
Są takie chwile:
A. Wielhorski, wyd. ok. 1925
P. Rytel ok. 1954
M. Chyrzyński 1994
Senne marzenie (I):
A. Arct, wyd. ok. 1902
W noc jesienną:
K. Wiłkomirski 1942, na chór, 1922 oraz na głos i orkiestrę, 1924
W tę cichą, senną:
N. Friemann Noc majowa 1918
POEZJE, SERIA II (wyd. 1894)
Byłbym cię oddał:
W. Kenig Nokturn, wyd. ok. 1895
Fragment z dialogu („Hejże hejże haj! Zieleni się gaj”):
S. Lipski Piosnka chłopska, wyd. 1930
Marzenie:
A. Dworzaczek, wyd. 1901
Narodziny wiosny:
S.B. Poradowski, poemat na chór, wyd. 1929
Widziadło:
C. Marek, na chór męski, 1912
S.B. Poradowski, ballada na chór męski, wyd. 1929
Zawód:
W. Żeleński ok. 1895
M. Karłowicz 1895–96
M. Świerzyński, wyd. po 1894
Z. Noskowski ok. 1900
A. Arct, wyd. 1901
Z. Obtułowicz, wyd. ok. 1905
I. Friedman, wyd. ok. 1910
R. Koczalski 1910
S. Lipski, wyd. 1909
W. Friemann Wykołysałem cię wśród fal 1914
F. Maklakiewicz 1935
B. Wallek-Walewski, na chór męski, wyd. 1938
Preludia:
VII „Idzie na pola”:
W. Kenig, wyd. ok. 1895
M. Karłowicz 1896
F. Szopski, wyd. ok. 1900
K. Liszniewski, wyd. ok. 1905
H. Opieński, wyd. 1912
J. Skrzydlewski Muzyka mojej duszy, wyd. ok. 1930
F. Nowowiejski Muzyka mojej duszy 1941
W. Friemann 1952
J. Młodziejowski, na chór męski, 1963
E. Bury Idzie, idzie na chór, 1973
VIII „Tam – oby cisza”:
W. Brzostowski, wyd. 1930
XII „Przeklnąć, zapomnieć”:
W. Brzostowski, wyd. 1930
XXII „Smutną jest dusza moja”:
M. Karłowicz 1895–96
G. Godajski, F. Dąbrowski 1937
XXIV„Po szerokiem, po szerokiem morzu”:
M. Karłowicz 1896
H. Opieński, wyd. 1912
XXV „Czasem, gdy długo na pół sennie marzę”:
W. Kenig, wyd. ok. 1895
M. Karłowicz 1895
K. Szymanowki 1900–02
W. Friemann Marzenie 1916
J.E. Titz, wyd. ok. 1920
XXVI „Ponuro gwiżdże północny wiatr”:
E. Bury Gwiżdże ponuro wiatr na chór, 1973
XXVII „Ach! Gdybym teraz mógł pędzić jak wicher”:
W. Brzostowski, wyd. 1930
XXVIII „Lubię więdnące kwiaty”:
H. Opieński, wyd. 1912
XXX „Pamiętam ciche, jasne, złote dnie”:
M. Karłowicz 1895–96
F. Szopski, wyd. ok. 1900
H. Opieński, wyd. 1912
W. Friemann 1814, 2. wersja 1961
XXXI „Ku mej kołysce leciał od Tatr”:
H. Opieński, wyd. 1912
W. Friemann 1947
M. Borkowski 1959
W. Elektorowicz, na chór, ok. 1911
S.B. Poradowski, na chór męski, wyd. 1926
J. Młodziejowski, na chór męski, wyd. 1948
E. Bury, na chór, 1973
XXXII ,,W wieczorną ciszę z daleka słyszę”:
M. Karłowicz 1896
F. Szopski, wyd. ok. 1900
I. Friedman Preludium, wyd. ok. 1905
H. Opieński, wyd. 1912
J. Herman, wyd. 1928
M. Mierzejewski, wyd. 1930
F. Dąbrowski 1935
W. Friemann 1957
E. Bury, na chór, 1973
XXXIV „W pożarze słońca”:
W. Friemann Życzenie 1946
XXXVI „Widzę ją”:
W. Żeleński ok. 1895
H. Opieński, wyd. 1912, F. Dąbrowski 1937
XXXIX „Serce me, smutku owiane żałobą”:
W. Kenig, wyd. 1910
XL „Skonaj ty, serce”:
W. Żeleński ok. 1895
W. Kenig, wyd. 1910
Zamyślenia:
XII „Na spokojnem, ciemnem morzu”:
M. Karłowicz 1896
XV „Rdzawe liście”:
M. Karłowicz 1896
W. Friemann 1957
XXIV „Szukam cię zawsze”:
W. Friemann 1931
Z dawnej przeszłości:
I „Czyś ty snem była”:
K. Penderecki 1981
II „Tyś nie umarła”:
K. Szymanowski 1900–02
III „W pamięci mojej”:
J. Herman, wyd. 1928
IV „Z daleka patrzą na mnie”:
W. Friemann Oczy 1917
VI „Słyszałem ciebie”:
K. Szymanowski 1900–02
XI „Dlaczegóż teraz”:
I. Friedman, wyd. ok. 1900
K. Jurdziński 1917
XII „Idę przez drogę życia”:
W. Kenig Twój cień, wyd. 1910
E. Lorenz Z dawnej przeszłości, wyd. 1925
J. Herman, wyd. 1928
Z Tatr:
Widok ze Świnicy do Doliny Wierchcichej:
A. Szałowski Tam taki spokój na głos i orkiestrę, 1927
W lesie:
W. Friemann 1970
F. Rybicki, na chór żeński, 1927
Melodia mgieł nocnych:
A. Pęcherzewska 1995
Limba:
I. Friedman, wyd. ok. 1900
Z. Noskowski ok. 1900
T. Joteyko, wyd. ok. 1912
J. Lefeld 1921
T. Szeligowski 1924, zag.
M. Mierzejewski, wyd. 1930
W. Friemann 1931
W. Poźniak, na chór męski, wyd. 1924
F. Rybicki, na chór żeński, wyd. ok. 1930
S.I. Rączka, na chór, wyd. 1936
J. Młodziejowski, na chór męski, wyd. 1948
Pozdrowienie:
K.M. Prosnak, W. Gniot 1939
W. Friemann 1957
W. Markiewicz 2000
C. Marek, na chór męski, 1924
POEZJE, SERIA III (wyd. 1898)
Anioł Pański:
W. Żeleński Na Anioł Pański ok. 1900
M. Karłowicz, melorecytacja Na Anioł Pański 1902(?)
H.M. Górecki Na Anioł Pański biją dzwony na chór, 1986
W. Lachman, kantata na chór męski, sopran i organy, 1941
Hala:
W. Gawroński Hala górska na chór, wyd. ok. 1910
Pielgrzym:
K. Szymanowski 1900–02
W. Friemann 1946
Pusta wyspa:
M. Małecki 1981
Rusałki:
S.B. Poradowski, madrygał na chór żeński lub męski, wyd. 1929
W Zatoce Neapolitańskiej:
W. Markiewicz 2000
Dla rymu:
III „A kiedy będziesz moją żoną”:
W. Żeleński ok. 1900
I. Leśniewiczowa, wyd. ok. 1905
E. Walter, wyd. ok. 1910
S. Lipski, wyd. 1930
F. Nowowiejski Pieśń miłosna 1912
M. Małecki, na chór, 2000
V „Widzę kraj jakiś w oddali”:
M. Małecki 1981
Fantazja liryczna:
W wędrówce:
I. Friedman, wyd. ok. 1910
Pod martwą skałą:
W. Raczkowski
Poranne białe:
A. Szalowski, na głos i orkiestrę, 1927
Daleko został:
K. Szymanowski 1900–02
J. Herman, wyd. 1915
P. Perkowski ok. 1960
W. Friemann 1967 i 1972
Zaszumiał ciemny:
H. Opieński, na chór męski, wyd. 1927
J. Młodziejowski, na chór męski, wyd. 1948
We mgłach strumienie:
K. Szymanowski 1900–02
Gra słów:
II „Mów do mnie jeszcze”:
M. Karłowicz 1896
N. Rutkowski, wyd. ok. 1900
R. Koczalski 1910
W. Święcicki, wyd. ok. 1910
M.A. Tutkowski, wyd. ok. 1910
T. Joteyko, wyd. po 1910
S. Lipski, wyd. 1909
III „Przychodzisz do mnie”:
J. Abłamowicz, wyd. ok. 1905
POEZJE, SERIA IV (wyd. 1900)
„A taka świętość cię otacza”:
J. Skrzydlewski, wyd. ok. 1910
„Czemu ty, słońce, świecisz”:
J. Skrzydlewski, wyd. ok. 1925
W. Friemann Tęsknica 1930
„Dobranoc”:
W. Friemann 1974
„I już nigdy nam już”:
R. Koczalski 1910
Jesienna cisza:
W. Friemann 1974
„Moja miła”:
J. Skrzydlewski, wyd. ok. 1910
J. Herman Moja miła ma cudne usteczka, wyd. 1915
J. Gablenz 1923
Na wiosnę:
W. Markiewicz 2000
Statek odkrywczy:
W. Friemann 1933
Twoje cudne oczy, I („W twoje cudne, cudne, cudne oczy”):
J. Skrzydlewski, wyd. ok. 1910
W. Friemann Cudne oczy 1918
Twoje cudne oczy, III („I smutny uśmiech zjawia się na twarzy”):
W. Friemann Smutny uśmiech 1974
Wierzba:
W. Żeleński ok. 1900
„Z twojego listu”:
W. Pluskota 1995
Qui amant:
„Ucisz się ziemio”:
J. Skrzydlewski, wyd. ok. 1925
„Nad wodą ową, nad jeziorem owem”:
W. Friemann Jasna Pani 1933
„Kocham Cię”:
A. Dworzaczek, wyd. 1901
J. Skrzydlewski, wyd. ok. 1910
J. Herman, wyd. 1928
F. Maklakiewicz 1934
M. Małecki, na chór, 2000
„Śpiewaj… błękitu kołyszą się fale”:
W. Friemann Wysłańcy 1974
„Pod gorzkim smutkiem”:
Z. Wróblewski, wyd. ok. 1925
„Z łez, które dla mnie mgliły twoje oczy”:
I. Friedman Różaniec, wyd. ok. 1910
„I zakochałem się w tej myśli smętnej”:
W. Friemann Ostatnie pragnienie 1926
„O gdybyś przyszła”:
W. Jarecki, wyd. 1904
W. Friemann 1927
POEZJE, SERIA V (wyd. 1905)
„Bądź zdrowa!”:
R. Koczalski 1910
Ballada:
Z. Tirling Ballada o hetmanie, wyd. ok. 1925
Śmierć, II („Cyt… to gra śmierć”:
C. Marek, na chór męski, 1924
J. Młodziejowski To gra śmierć na głos i orkiestrę, 1967
„Gdybyś ty była”:
A. Szeluto 1938
W. Friemann 1961
„Jeden jest tylko sen”:
W. Friemann Sen 1827, 2. wersja 1939
W. Pluskota Sen 1995
Legenda o Janosikowej śmierci:
J. Młodziejowski Legenda o Janosikowej sławie, miłości i śmierci na głos solowy, chór chłopięcy i orkiestrę, 1943, 2. wersja 1964
A. Szaliński Kantata o Krywaniu na sopran, chór męski i orkiestrę, 1950
Marsz zbójecki ze „Skalnego Podhala”:
I. Friedman Marsz zbójecki, wyd. ok. 1910
C. Marek, na chór męski, 1912
S. Lipski, na chór męski, wyd. 1924
„Na mej duszy strunach”:
R. Koczalski 1910
E. Walter, W. Friemann Na samotnej drodze 1957
L. Wisłocki, na chór męski, 2004
„Opłyń mnie, ciemny lesie”:
H. Melcer-Szczawiński, wyd. ok. 1910
„Szukam cię”:
C. Sosnowski, wyd. ok. 1910
W. Friemann 1961
„W twego ciała przecudownej czarze”:
W. Friemann Przecudowna czara 1963
POEZJE, SERIA VI (wyd. 1910)
(1909 Rok):
W. Friemann Przeminął czas 1957
Tęsknica:
Ludzka tęsknota:
W. Friemann Pytała się ludzka tęsknica 1957
Wesoły las:
B.K. Przybylski, na chór, 1966
Z dala od nędz:
F. Szopski, wyd. po 1910
W. Friemann 1957
Co nas wiązało:
W. Friemann 1957
POEZJE, SERIA VII (wyd. 1912)
Pożegnanie: W. Friemann 1926
Wiekuistość: W. Friemann 1974
Z wątków i tekstów Tetmajera w muzyce scenicznej:
R. Klisowski, opera O Zwyrtale Muzykancie 1973
B. Konowalski Rapsod Grunwaldzki na tenor, bas, chór męski, balet i orkiestrę, 1978
J. Młodziejowski, melodram Mitologia dawnego Podhala 1979 oraz melodram U nas w Ludźmierzu na głos recytujący i małą orkiestrę, 1980.