logotypes-ue_ENG

Milhaud, Darius

Biogram

Milhaud [milʹo] Darius, *4 IX 1892 Aix-en-Provence, †22 VI 1974 Genewa, francuski kompozytor pochodzenia żydowskiego. Będąc wyjątkowo utalentowanym skrzypkiem, Milhaud wcześnie zaczął występować publicznie, a nawet grywać w kwartecie z zawodowymi muzykami. W 1909 rozpoczął studia w konserwatorium w Paryżu, które pozwoliły mu rozwinąć wszechstronne uzdolnienia. Kontynuował grę na skrzypcach (H. Berthelier), uczył się harmonii (X. Leroux), kontrapunktu (A. Gédalge), fugi (Ch.-M. Widor) i dyrygentury (P. Dukas, V. d’Indy). Uczęszczał także do Schola Cantorum na kurs kompozycji prowadzony przez V. d’Indy’ego. Lata studiów (1909–15) to okres zbierania doświadczeń, odkrywania współczesnej muzyki (I. Strawiński, E. Satie, A. Magnard, A. Schönberg), fascynacji literaturą (P. Claudel, F. Jammes) i przyjaźni (G. Auric, A. Honegger, A. Tansman), które zaowocowały później wspólnymi przedsięwzięciami artystycznymi; Milhaud zdecydował wówczas poświęcić się całkowicie komponowaniu i zrezygnował z kariery skrzypka. Wczesne próby kompozytorskie inspirowane były poezją; pierwsze ważne dzieła Milhauda powstały do tekstów P. Claudela, F. Jammesa (La brebis égarée) i A. Gide’a (Alissa). Szczególnie owocna była długoletnia współpraca z Claudelem, dzięki której powstało wiele znaczących dzieł (m.in. Sept poèmes de la connaissance de l’est, Protée, balet L’homme et son désir, opera Christophe Colomb i trylogia według Ajschylosa, obejmująca muzykę do dramatów Agamemnon i Les choëphores oraz operę Les euménides). Wybuch I wojny światowej przerwał pracę nad operą La brebis égarée, Milhaud został jednak zwolniony ze służby wojskowej ze względów zdrowotnych; już wówczas dał o sobie znać nieuleczalny artretyzm, który później doprowadził kompozytora do częściowego paraliżu. W 1916 Milhaud wyjechał do Brazylii na zaproszenie P. Claudela, wówczas konsula w Rio de Janeiro. Niezbyt liczne obowiązki sekretarza ambasady sprzyjały podróżowaniu i odkrywaniu nowego kraju, którego kultura zafascynowała Milhauda i zapłodniła jego wyobraźnię muzyczną (utwór fortepianowy: Saudades do Brazil, balety: Le boeuf sur le toit i L’homme et son désir). Po powrocie do Paryża w 1918 Milhaud włączył się w życie muzyczne, prezentując publicznie swoje dzieła i uczestnicząc w działalności kompozytorów należących do założonego w 1917 stowarzyszenia Nouveaux Jeunes, które stało się zalążkiem późniejszego Les Six (Grupa Sześciu), nazwanego tak w 1920 przez H. Colleta. Tworzyli go G. Auric, L. Durey, A. Honegger, Milhaud, F. Poulenc i G. Tailleferre, którzy organizowali wspólne koncerty i spotykali się regularnie na sobotnich wieczorach muzycznych u Milhauda. Celem Grupy Sześciu było promowanie nowej sztuki pod hasłami manifestu J. Cocteau Le Coq et l’Arlequin i patronatem E. Satiego. Ideałem młodych twórców było unikanie patosu, sprzeciw wobec tradycji romantycznej, prostota, humor, szukanie inspiracji w życiu codziennym oraz muzyce popularnej i rozrywkowej (jazz, cyrk, music-hall). 1920 był rokiem szczególnie bogatym we wspólne przedsięwzięcia (L’Album des Six, Les Mariés de la Tour Eiffel, koncerty i propagandowe pisemko „Le Coq”). Różnice osobowości kompozytorów wchodzących w skład Les Six były zbyt wielkie, aby grupa przetrwała jako jedna formacja i ostatecznie ich drogi rozeszły się w połowie lat 20., choć nadal łączyła ich przyjaźń i sporadyczne koncerty. Milhaud zaangażował się bardzo w działalność Les Six; w swoich wypowiedziach kwestionował uproszczoną ocenę grupy, pomijającą jej różnorodność, a eksponującą jedynie wspólnotę ideałów.

Na lata 20. i 30. przypada szczególnie intensywna działalność artystyczna Milhauda; do wybuchu II wojny światowej powstały liczne kompozycje, sięgające op. 200; Milhaud występował publicznie (jako dyrygent, pianista, prelegent) i podróżował (m.in.: Rosja, Hiszpania, Włochy, Portugalia, Stany Zjednoczone, Anglia, Austria); spotkanie w 1921 z Schönbergiem w Wiedniu zapoczątkowało wieloletnią przyjaźń obu kompozytorów. Niektóre dzieła Milhauda wywołały skandale (Protée, Cinq études, La brebis égarée) i oburzenie publiczności (Machines agricoles, Catalogue de fleurs), inne były wielkim sukcesem kompozytora i przyniosły mu międzynarodowy rozgłos (L’homme et son désir, La création du monde, Le pauvre matelot). W latach 20. wyjątkowo silnie na wyobraźnię dźwiękową Milhauda oddziałał jazz, z którym zetknął się już w Paryżu i Londynie, a później poznał bliżej podczas pobytu w 1922 w Stanach Zjednoczonych. W 1923 powstał balet La création du monde, inspirowany mitologią afrykańską i przeniknięty elementami jazzu, w którym Milhaud wykorzystał jazz-band. W 1924 powstały niemal równocześnie dwa inne, odmienne w stylu i charakterze, balety: Le train bleu dla zespołu Diagilewa oraz Salade dla zespołu Rolfa de Marégo. W 1925 Milhaud poślubił swoją kuzynkę, Madeleine Milhaud, która wspierała karierę męża, a także współpracowała, pisząc libretta do kilku oper. Po fascynacji jazzem Milhaud zwrócił się w stronę opery kameralnej; Les malheurs d’Orphée (1924) oraz Le pauvre matelot (1926) to najlepsze przykłady tego gatunku, a w 1927 powstała jeszcze trylogia jednoaktówek: L’enlèvement d’Europe, L’abandon d’Ariane, La délivrance de Thésée. Milhaud powrócił także do symfonii kameralnej; 2 pierwsze powstały w Brazylii, pozostałe 4 w latach 1921–23. Skomponował również operę Christophe Colomb (1928), rozbudowaną kompozycję na olbrzymi zespół wykonawczy, której premiera (Berlin 1930) została entuzjastycznie przyjęta. Do formy wielkiej opery Milhaud powracał jeszcze później (Maximilien 1930, Médée 1938, David 1953, La mère coupable 1965). Szeroki zasięg gatunków podejmowanych przez Milhauda w latach międzywojennych obejmował również formy kameralne, pieśni, muzykę filmową i teatralną.

Intensywną twórczość Milhauda, okres jego wielkich sukcesów i sławy, przerwał wybuch II wojny światowej. Do 1940 kompozytor ukrywał się w Aix-en-Provence, później wyjechał z rodziną do Stanów Zjednoczonych, korzystając z zaproszenia do dyrygowania w Chicago swoją I Symfonią. Osiadł w Kalifornii, gdzie był profesorem w Mills College (Oakland). Nadal intensywnie komponował; podczas pobytu w Stanach Zjednoczonych powstały 3 wielkie symfonie (II, III „Te Deum” i IV napisana z okazji rocznicy rewolucji 1848), koncerty, sonaty, kwartety, utwory dla dzieci oraz opera Bolivar przeniknięta hasłami wolnościowymi. W 1947 Milhaud powrócił do Francji i objął stanowisko profesora kompozycji w konserwatorium w Paryżu, które zajmował do 1962; uczył także w Oakland (do 1970), gdzie przyjeżdżał regularnie co półtora roku, ponadto prowadził wakacyjne kursy w Aspen (Kolorado). W 1951 ukończył XVIII Kwartet smyczkowy. W latach 50. kontynuował komponowanie wielkich symfonii (od V do IX), koncertów (m.in. Concert royal), a w latach 60. kantat i kwintetów. W 1970 powstała opera-oratorium Saint Louis, roi de France. W 1971 Milhaud osiadł w Genewie, a pogarszający się stan zdrowia zmusił go do wyłączenia się z publicznej działalności. Nadal jednak komponował, pisał artykuły, pracował nad nową wersją swojej autobiografii. Milhaud był krytykiem muzycznym i często zabierał głos w sprawach ważnych dla muzyki współczesnej. Współpracował na stałe z „Le Courrier Musical”, „Europe nouvelle”, „Le Jour”, pisał sporadycznie do „L’Humanité”, „Revue Musicale”, „Le Ménéstrel”, a także do czasopism zagranicznych: „Chesterian”, „Modern Music”, „The North American Review”.

Dorobek twórczy Milhauda, obejmujący 443 opusów i reprezentujący wszystkie gatunki muzyczne, nie poddaje się łatwo klasyfikacji. Niezwykła kreatywność kompozytora, muzyczna inteligencja i rzetelne rzemiosło zadecydowały o wielkiej różnorodności tej spuścizny. Milhaud nie stronił od form klasycznych, ale przede wszystkim uważnie obserwował współczesność, która była dla niego źródłem inspiracji. Wielość zainteresowań kompozytorskich nie wpłynęła na zachwianie jedności jego postawy estetycznej. Cytowane wielokrotnie słynne stwierdzenie Milhauda: „Jestem Francuzem z Prowansji i wyznania żydowskiego” (Ma vie heureuse) ma doniosłe znaczenie. W twórczości Milhauda odzywa się bowiem bardzo silnie duch rodzinnej Prowansji, nie tylko jako bezpośrednia ewokacja krajobrazu, atmosfery i folkloru tego regionu (Suite provençale, Suite campagnarde, Ouverture méditerranéenne), lecz także w szerszym kontekście jako odwołanie się do korzeni kultury łacińskiej. Znamionują ją według Milhauda takie cechy jak umiłowanie jasności i prostoty, równowaga formy, elegancja i zwięzłość. Nieobca mu była również tradycja biblijna i żydowska, która zainspirowała wiele z jego dzieł (Poèmes juifs, Six chants populaires hébraïques, Les rêves de Jacob, Ode pour Jerusalem). Milhaud opowiada się za czystością stylu francuskiego, odwołaniem się do jego źródeł (Rameau, Couperin, Gounod) i negatywnie ocenia wpływ niemieckich romantyków, zwłaszcza Wagnera. Również spuściznę impresjonizmu w postaci fali naśladownictwa uważa za niebezpieczną: „Po tych wszystkich mgłach impresjonizmu, czyż to nie właśnie owa sztuka prosta, czysta, odradzająca tradycję Scarlattiego i Mozarta, będzie kolejnym etapem rozwoju naszej muzyki?” (Notes sans musique). Potrzeba oparcia w tradycji nie oznacza jednak standaryzacji języka muzycznego; Milhaud sięga po nowoczesne środki, które wszechstronnie wykorzystuje i umiejętnie splata z tradycyjnymi, toteż postulat prostoty sąsiaduje u niego z dążeniem do komplikacji, a sięganiu do tradycji towarzyszy upodobanie do eksperymentów.

Najważniejszym elementem w kompozycjach Milhauda jest melodia: śpiewna, prosta, giętka i swobodna. Jej fundamentalne znaczenie podkreślił Milhaud, stwierdzając jednoznacznie: „melodia jest samą istotą muzyki” (Entretiens avec C. Rostand). Bardzo cenił lekcje u A. Gédalge’a, który szczególnie dbał o rozwój wrażliwości melodycznej swoich uczniów, zadając im często do pisania melodie bez akompaniamentu. Kształtując melodykę Milhaud chętnie sięgał do folkloru (prowansalskiego, brazylijskiego, północnoamerykańskiego). Posługiwał się nim w wyszukany sposób, traktując materiał pierwotny jako pretekst do wyrafinowanej stylizacji, która ma sprawiać wrażenie jakby „chodziło o melodię oryginalną, ale skomponowaną przez siebie. To musi pochodzić z ducha i serca kompozytora” (Notes sur la musique). Charakterystyczną cechą techniki kompozytorskiej Milhauda jest wielostronne wykorzystanie politonalności. Pierwszy etap poszukiwań w tym zakresie to politonalność harmoniczna (Agamemnon, Les choëphores, Les euménides), polegająca na nakładaniu na siebie różnych akordów tworzących złożone wielodźwięki. Drugi etap to politonalność linearna (V Kwartet smyczkowy, III Symfonia kameralna), nakładanie na siebie linii melodycznych należących do odmiennych tonacji. Eksploracja różnych sposobów organizacji materiału dźwiękowego zadecydowała o szerokim zasięgu zjawisk harmoniczno-tonalnych w utworach Milhauda (transpozycje, alteracje, modalność, bi- i politonalność). Milhaud postrzegał politonalność jako tendencję alternatywną do atonalności (artykuł Polytonalité et atonalité, 1923).

Milhaud przywiązywał dużą wagę do formy, ale pojmował ją nie w kategoriach tradycyjnych schematów, a raczej jako solidną i logiczną konstrukcję o wyważonych proporcjach. Starał się unikać rozwlekłych przetworzeń i nadmiernych komplikacji. Takie pojmowanie formy znalazło swoje odzwierciedlenie zwłaszcza w tych utworach, w których zaznacza się tendencja do kameralizacji (symfonie i opery kameralne) poprzez ograniczenie rozmiarów, środków wykonawczych i uproszczenie formy. Unikanie pracy tematycznej nadaje tym kompozycjom charakter statyczny, a operowanie małym zespołem umożliwia wydobycie specyfiki brzmienia każdego instrumentu. Nową jakość brzmienia osiągał Milhaud poprzez środki instrumentacyjne: wszechstronne wykorzystanie instrumentów dętych i perkusyjnych (V Symfonia kameralna, Concerto na perkusję i orkistrę kameralną, Les choëphores), głos wokalny traktowany instrumentalnie (linia wokalna w III Kwartecie smyczkowym), a fortepian perkusyjnie, zastosowanie środków wokalnych w balecie (kwartet wokalny w L’homme et son désir). W twórczości Milhauda pojawia się wiele wątków stylistycznych (impresjonizm, neoklasycyzm, ekspresjonizm, folkloryzm, jazz); kompozytor uważał, iż wzbogacenie języka współczesnego możliwe jest poprzez odpowiednie wykorzystanie tego, co wniosła ewolucja muzyki.

Literatura: P. Collaer Darius Milhaud, Antwerpia 1948; G. Beck Darius Milhaud, Paryż 1949; Entretiens avec C. Rostand, Paryż 1952; Correspondance P. Claudel – Darius Milhaud, „Cahiers P. Claudel” III, Paryż 1961 (wyd. poszerzone i przejrzane 1995); J. Roy Darius Milhaud, Paryż 1968; C. Palmer Darius Milhaud, Londyn 1976; Honegger-Milhaud: musique et esthétique. Actes du colloque international Arthur Honegger-Darius Milhaud, red. M. Kelkel, Paris, J. Vrin, 1994; D. Mawer Darius Milhaud. Modality and Structure in Music of the 1920s, Hampshire 1997; Darius Milhaud, Entretiens avec Claude Rostand, red. C. Roy, Bourg-la-Reine, Zurfluh, 1999; Jean Cocteau, Darius Milhaud, Correspondance, red. P.Caizergues, J.Mas, Saint-Denis, Novetlé-Massalia, 1999; T. T. Nguyen Ngoc Le sentiment amoureux dans le théâtre lyrique français des années 30 à travers Médée de Darius Milhaud et La Poule noire de Manuel Rosenthal, Paris 2000; M. Milhaud Mon XXème siècle, red. M. Clary, P. Fardet, J. Roy, Paris, France musiques: Bleu nuit, 2002; A. Brill Jüdische Identität im 20. Jahrhundert: die Komponisten Darius Milhaud und Alexandre Tansman in biographischen Zeugnissen und ausgewählten Werken, Neuried, Ars et Unitas, 2003; P. Cortot Darius Milhaud et les poètes, Paris, École des hautes études en sciences sociales (EHESS), 2003 (niewydana praca doktorska); B. L. Kelly Tradition and Style in the Works of Darius Milhaud 1912–1939, Aldershot 2003; J.-A. Joubert, Ch. Delpierre, L. Pons Darius Milhaud, 1892–1974, Montrem, les Amis de la musique française, 2003; Darius Milhaud: catalogue des oeuvres, Paris, Durand-Salabert-Eschig, 2004; Madeleine et Darius Milhaud, Hélène et Henri Hoppenot, Conversation: correspondance 1918-1974 complétée par des pages du Journal d’Hélène Hoppenot, red. M. F. Mousli, Paris Gallimard, 2005; L. Ch. Amos An examination of 1920s Parisian polytonality: Milhaud’s ballet „La création du monde”, Ann Arbor, UMI, 2007; M. Ricavy, R. Milhaud Darius Milhaud: un compositeur français humaniste sa traversée du XXe siècle, Paris, Éditions Van de Velde, 2013; Darius Milhaud: compositeur et expérimentateur, red. J. Harbec, M.-N. Lavoie, Paris, Vrin, 2014.

Kompozycje i prace

Kompozycje

Instrumentalne:

orkiestrowe:

I Suita orkiestrowa op. 12, 1914

I Symfonia kameralna „Le Printemps op. 43, 1917

II Symfonia kameralna „Pastorale op. 49, 1918

II Suita orkiestrowa „Protée” op. 57, 1919

III Symfonia kameralna „Sérénade op. 71, 1921

IV Symfonia kameralna op. 74, 1921

Sérénade en trois parties op. 62, suita orkiestrowa, 1921

V Symfonia kameralna op. 75, 1922

VI Symfonia kameralna op. 79, 1923

Introduction et Marche Funèbre op. 153b, suita orkiestrowa, 1936

Suite provençale op. 152c na orkiestrę, 1936

I Symfonia op. 210, 1939

II Symfonia op. 247, 1944

Jeux de Printemps op. 243, suita orkiestrowa, 1944

Suite française op. 248 na orkiestrę, 1944

III Symfonia „Te Deum op. 271, 1946

IV Symfonia „1848” op. 281, 1947

Sept danses sur des airs palestiniens op. 267, suita orkiestrowa, 1947

Kentuckiana op. 287, suita orkiestrowa, 1948

West Point suite op. 313, 1951

V Symfonia op. 322, 1953

Ouverture méditerranéenne op. 330, suita orkiestrowa, 1953

Suite campagnarde op. 329 na orkiestrę, 1953

VI Symfonia op. 343, 1955

VII Symfonia op. 344, 1955

VIII Symfonia „Rhodanienne” op. 362, 1957

Aspen Sérénade op. 361, suita orkiestrowa, 1957

Symphoniette op. 363, 1957

Symphonie concertante op. 376, 1959

IX Symfonia op. 380, 1959

X Symfonia op. 382,  1960

XI Symfonia „Romantique” op. 384, 1960

Les funerailles de Phocion op. 385, 1960

Aubade op. 387, 1960

XII Symfonia „Rurale” op. 390, 1961

Ouverture philharmonique op. 397, 1962

A Frenchman in New York op. 399, suita orkiestrowa, 1962

Ode pour les morts des guerres op. 406, 1963

Musique pour Prague op. 415, 1965

Musique pour Lisbonne op. 420, 1966

Musique pour l’Indiana op. 418, 1966

Musique pour Ia Nouvelle-Orleans op. 422, 1966

Promenade Concert op. 424, 1967

Musique pour Graz op. 429, 1969

Musique pour Ars Nova op. 432, 1969

Suite en sol op. 431, 1969

Musique pour San Francisco op. 436, 1971

Ode pour Jerusalem op. 440, 1972

na instrument/y i orkiestrę:

Poème sur un cantique de Camargue, concertino na fortepian i orkiestrę op. 13, 1913

Ballade, concertino na fortepian i orkiestrę op. 61, 1920

Cinq études, concertino na fortepian i orkiestrę op. 63, 1920

I Koncert op. 93 na skrzypce, 1927

I Koncert op. 108 na altówkę, 1929

Concerto op. 109 na perkusję i orkiestrę kameralną, 1930

I Koncert op. 127 na fortepian, 1933

I Koncert op. 136 na wiolonczelę, 1934

Printemps op. 135, concertino na skrzypce i orkiestrę kameralną, 1934

Fantaisie pastorale op. 188, concertino na fortepian i orkiestrę, 1938

Koncert op. 197 na flet i skrzypce, 1939

II Koncert op. 225 na fortepian, 1941

I Koncert op. 228 na 2 fortepiany, 1941

Koncert op. 230 na klarnet, 1941

II Koncert op. 255 na wiolonczelę, 1945

II Koncert op. 263 na skrzypce, 1946

III Koncert op. 270 na fortepian, 1946

Koncert op. 278 na marimbę i wibrafon, 1947

IV Koncert op. 295 na fortepian, 1949

Suite opus 300 op. 300 na 2 fortepiany i orkiestrę, 1950

dAutomne op. 309, concertino na 2 fortepiany i orkiestrę kameralną, 1951 (inny tytuł: Concertino d’automne)

dEté op. 311, concertino na altówkę i orkiestrę kameralną,  1950

dHiver op. 327, concertino na puzon i orkiestrę kameralną, 1953

Koncert op. 323 na harfę, 1953

Suite cisalpine op. 332 na altówkę solo i orkiestrę, 1954

II Koncert op. 340 na altówkę, 1955

V Koncert op. 346 na fortepian, 1955

Koncert op. 365 na obój, 1957

III Koncert „Concert royal op. 373 na skrzypce, 1958

II Koncert op. 394 na 2 fortepiany, 1961

Koncert op. 407 na klawesyn, 1964

Music for Boston op. 414 na skrzypce solo i orkiestrę, 1965

Stanford Serenade op. 430 na obój solo i orkiestrę, 1969

kameralne:

I Sonata op. 3 na skrzypce i fortepian, 1911

I Kwartet smyczkowy op. 5, 1912 (wersja zrewidowana 1952)

Le printemps op. 18, sonatina na skrzypce i fortepian, 1914

Sonata op. 15 na 2 skrzypiec i fortepian, 1914

II Kwartet smyczkowy op. 16, 1915

III Kwartet smyczkowy (z sopranem) op. 32, 1916

II Sonata op. 40 na skrzypce o fortepian, 1917

IV Kwartet smyczkowy op. 46, 1918

Sonata op. 47 na fortepian, flet, obój i klarnet, 1918

V Kwartet smyczkowy op. 64, 1920

VI Kwartet smyczkowy op. 77, 1922

Sonatina op. 76 na flet i fortepian, 1922

VII Kwartet smyczkowy op. 87, 1925

Sonatina op. 100 na klarnet i fortepian, 1927

VIII Kwartet smyczkowy op. 121, 1932

IX Kwartet smyczkowy op. 140,  1935

Pastorale op. 147 na obój, klarnet i fagot, 1935

La cheminée du roi René op. 205, suita na kwintet dęty, 1939

X Kwartet smyczkowy op. 218, 1940

Sonatina op. 221 na 2 skrzypiec, 1940

Sonatine à trois op. 221b na trio smyczkowe, 1940

Sonatina op. 226 na skrzypce i altówkę, 1941

XI Kwartet smyczkowy op. 232, 1942

Quatre visages op. 238, sonatina na altówkę i fortepian, 1943

I Sonata op. 240 na altówkę i fortepian, 1944

II Sonata op. 244 na altówkę i fortepian, 1944

XII Kwartet smyczkowy op. 252, 1945

Duo op. 258 na 2 skrzypiec, 1945

Elégie op. 251 na wiolonczelę i fortepian, 1945

Sonata op. 257 na skrzypce i klawesyn, 1945

Danses de Jacaremirim op. 256 na skrzypce i fortepian, 1945

XIII Kwartet smyczkowy op. 268, 1946

Farandoleurs op. 262 na skrzypce i fortepian, 1946

Trio smyczkowe op. 274, 1947

XIV Kwartet smyczkowy op. 291, 1949, można wykonywać razem z XV Kwartetem smyczkowym jako oktet

XV Kwartet smyczkowy op. 291, 1949, można wykonywać razem z XIV Kwartetem smyczkowym jako oktet

Les rêves de Jacob op. 294, suita na obój i instrumenty smyczkowe, 1949

Oktet smyczkowy op. 291 (na 4 skrzypiec, 2 altówki i 2 wiolonczele), 1949

XVI Kwartet smyczkowy op. 303, 1950

XVII Kwartet smyczkowy op. 307, 1950

I Kwintet fortepianowy op. 312, 1951

XVIII Kwartet smyczkowy op. 308, 1951

II Kwintet smyczkowy op. 316, 1953

Sonatina op. 324 na skrzypce i wiolonczelę, 1953

Sonatina op. 337 na obój i fortepian, 1954

III Kwintet smyczkowy op. 325, 1956 (na 2 skrzypiec, altówkę i 2 wiolonczele)

IV Kwintet smyczkowy op. 350, 1956 (na 2 skrzypiec, altówkę i 2 wiolonczele)

Duo Concertant op. 351, sonatina na klarnet i fortepian, 1956

Divertissement op. 299b na kwintet dęty, 1958

Sekstet smyczkowy op. 368, 1958

Sonata op. 377 na wiolonczelę i fortepian, 1959

Paris op. 284b na 4 fortepiany, 1959

Sonatina op. 378 na altówkę i wiolonczelę, 1959

Concert de chambre op. 389 na fortepian, kwintet dęty i kwintet smyczkowy, 1961

Fanfare op. 400 na dwie trąbki i puzon, 1962

Septet smyczkowy op. 408, 1964

Kwartet fortepianowy op. 417, 1966

Trio fortepianowe op. 428, 1968

Hommage à Igor Stravinsky op. 435 na kwartet smyczkowy, 1971

Kwintet dęty op. 443, 1973

na instrument solo:

Suita op. 8 na fortepian, 1913

Variations sur un thème de Cliquet op. 23 na fortepian, 1915

I Sonata op. 33 na fortepian, 1916

Le printemps op. 25 na fortepian, 1919 (cz. 1)

Caramel Mou op. 68 na fortepian, 1920

Le printemps op. 66 na fortepian, 1920 (cz. 2)

Saudades do Brazil (‘Tęsknota za Brazylią’) op. 67 na fortepian, 1921

Trois rag caprices op. 78 na fortepian, 1922

Sonata op. 112 na organy, 1931

L’automne op. 115 na fortepian, 1932

Quatre romances sans paroles op. 129 na fortepian, 1933

Scaramouche op. 165b na 2 fortepiany, 1937

Quatre esquisses op. 227 na fortepian, 1941

Les Songes op. 237 na 2 fortepiany, 1943

Le bal martiniquais op. 249 na 2 fortepiany, 1944

La muse ménagère op. 245 na fortepian, 1945

Une journée op. 269 na fortepian, 1946

Carnaval à la Nouvelle-Orléans op. 275 na 2 fortepiany, 1947

L’enfant aimé op. 289 na fortepian, 1948

II Sonata op. 293 na fortepian, 1949

Le candélabre à sept branches op. 315 na fortepian, 1951

Hymne de glorification op. 331 na fortepian, 1954

Petite suite op. 348 na organy, 1955

La couronne de Marguerite: Valse en forme de rondo op. 353 na fortepian, 1956

Sonatina op. 254 na fortepian, 1956

Ségoviana op. 366 na gitarę, 1957

Sonatina pastorale op. 383 na skrzypce solo, 1960

Six danses en trois mouvements op. 433 na 2 fortepiany, 1970

Sonata op. 437 na harfę solo, 1971

utwory dla dzieci

Wokalne:

Deux poèmes op. 39 na chór a cappella, 1919

2 poèmes de Cendrars op. 113 na chór a cappella, 1932

Cantique du Rhône op. 155 na chór a cappella, sł. P. Claudel, 1936

Quatrains valaisans op. 206 na chór a cappella, sł. R.M. Rilke, 1939

Huit poèmes de J. Guillen op. 371 na chór a cappella, 1958

Adam op. 411 na chór a cappella, sł. J. Cocteau, 1964

Wokalno-instrumentalne:

Poèmes de F. Jammes op. 1 na głos i fortepian, 1912

Poèmes de F. Jammes op. 6 na głos i fortepian, 1912

Alissa op. 9 na głos i fortepian, sł. A. Gide, 1913

Sept poèmes de la connaissance de l’est op. 7 na głos i fortepian, sł. P. Claudel, 1913

Trois poèmes en prose de Lucile de Chateaubriand op. 10, na głos i fortepian, 1913

Quatre poèmes de Léo Latil op. 20, na głos i fortepian, 1914

Poème do Gitanjali op. 22 na głos i fortepian, sł. R. Tagore (adaptacja francuska A. Gide), 1914

3 poèmes romantiques op. 11 na głos i fortepian, 1914

3 poèmes romantiques op. 19 na głos i fortepian, 1914

D’un cahier inédit du journal d’Eugenie de Guerin op. 27 na głos i fortepian, 1915

Deux poèmes de Coventry Patmore op. 31 na głos i fortepian, (tłum. francuskie P. Claudel), 1915

Deux poèmes d’amour op. 30, na głos i fortepian, sł. R. Tagore (tłum. francuskie E. Sainte-Marie Perrin) 1915

3 poèmes op. 37 na głos i fortepian, sł. D.G. Rossetti i A. Meynell, 1916

3 poèmes de L. Latil op. 2 na głos i fortepian, 1916

Child poems op. 36 na głos i fortepian, sł. R. Tagore, 1916

Poèmes juifs op. 34 na głos i fortepian, sł. autor nieznany, 1916

4 poèmes de Claudel op. 26 na głos i fortepian, 1917

Chansons bas op. 44 na głos i fortepian, sł. S. Mallarmé, 1917

Le retour de l’enfant prodigue op. 42, kantata, sł. A. Gide, 1917

2 poèmes de Rimbaud op. 45 na głos i fortepian, 1917

Poèmes de F. Jammes op. 50 na głos i fortepian, 1918

Machines agricoles op. 56 na głos i orkiestrę, 1919

Psalm CXXIX op. 53b na głos i orkiestrę, 1919

Les soirees de Petrograde op. 55 na głos i fortepian, 1919

3 poèmes de Cocteau op. 59 na głos i fortepian, 1920

Catalogue de fleurs op. 60 na głos i orkiestrę, sł. L. Daudet, 1920; także wersja na głos i fortepian, 1920

Quatre poèmes de Catulle op. 80, na głos i orkiestrę kameralną, 1923

Six chants populaires hébraïques op. 86 na głos i orkiestrę, 1925

Prières journalières à l’usage des juifs du Comtat Venaissin op. 96 na głos i fortepian, 1927

Liturgie comtadine op. 125 na głos i fortepian, 1933

Pan et Syrinx op. 130, kantata, sł. P. Claudel, de Piis, 1934

5 chansons op. 167 na głos i fortepian, sł. Ch. Vildrac, 1937

Cantate pour la paix op. 166, sł. P. Claudel, 1937

Cantate nuptiale op. 168, 1937

Cantate pour l’inauguration du Musee de l’Homme op. 164, sł. R. Desnos (na głos recytujący i orkiestrę), 1937

Les deux cités op. 170, kantata, sł. P. Claudel, 1937

Cantate de l’enfant et de la mère op. 185 na głos recytujący i orkiestrę, sł. M. Carême, 1938

Les quatre éléments op. 189, kantata, sł. R. Desnos, 1938

4 chansons de Ronsard na głos i fortepian, 1940; także wersja na głos i orkiestrę, op. 223, 1941

Cantate de la guerre op. 213, sł. P. Claudel, 1940

Couronne de gloire op. 211 na głos i orkiestrę kameralną, sł. Rabbi Salomon (tłum. M. Venture, A. Lunel), 1940

Le voyage d’éte op. 216 na głos i fortepian, sł. C. Paliard, 1940

Rêves op. 233 na głos i fortepian, sł. anonimowe teksty z XX w.), 1942

Cain et Abel op. 241 na głos i orkiestrę, 1944

La liberation des Antilles op. 246 na głos i fortepian, (pieśni kreolskie, adaptacja fr. A. Joyau-Dormoy) 1944

6 sonnets composés au secret op. 266 na głos i fortepian, sł. J. Cassou, 1946

Chants de misère op. 265 na głos i fortepian, sł. C. Paliard, 1946

3 poèmes de Supervielle op. 276 na głos i fortepian, 1947

Le jeu de Robin et de Marion op. 288 na głos i orkiestrę, sł. Adam de la Halle, 1948

Naissance de Vénus op. 292, kantata, sł. J. Supervielle, 1949

Cantate des proverbes op. 310, teksty z Biblii, 1951

Petites légendes op. 319, na głos i fortepian, sł. M. Carême, 1952

Le château de feu op. 338, kantata, sł. J. Cassou, 1954

Tristesses op. 355 na głos i fortepian, sł F. Jammes, 1956

Fontaines et sources op. 352 na głos i fortepian, sł. F. Jammes, 1956; także wersja na głos i orkiestrę, 1956

La tragedie humaine op. 369, kantata, (fragmenty z: Poema tragiczne A. d’Aubigné) 1958

Cantate sur des poèmes de Chaucer op. 386, 1960

Cantate de l’initiation (Bar mitzvah Israel 1948–1961) op. 388, 1960

Suite de quatrains op. 398 na głos recytujący i orkiestrę, sł. F. Jammes, 1962

Pacem in terris op. 404, symfonia chorałowa, (teksty z Encykliki papieża Jana 23, 11.04.1963), 1963

Suite de sonnets op. 401, kantata, 1963

Adieu op. 410, kantata, sł. A. Rimbaud, 1964

L’amour chante op. 409, na głos i fortepian, 1964

Cantata from Job op. 413 (teksty z Biblii), 1966

Cantate de psaumes op. 425 na głos i orkiestrę, tłum. P. Claudel, 1967

Sceniczne:

Esther de Carpentras op. 89, opera komiczna 2-aktowa, libretto A. Lunel, 1927 wyst. Paryż 1938

La brebis égarée op. 4, opera 3-aktowa, libretto F. Jammes, 1915, wyst. Paryż 1923

L’homme et son désir op. 48, balet, libretto P. Claudel, 1918, wyst. Paryż 1921

Le boeuf sur le toit op. 58, balet, libretto J. Cocteau, 1919, wyst. Paryż 1920

Les euménides op. 41, opera, libretto P. Claudel wg Ajschylosa, 1922, wyst. Anvers 1927

La création du monde op. 81, balet, libretto B. Cendrars, 1923, wyst. Paryż 1923

Les malheurs dOrphée op. 85, opera kameralna 2-aktowa, 1924, libretto A. Lunel, wyst. Bruksela 1925

Le train bleu op. 84, balet, libretto J. Cocteau, 1924, wyst. Paryż 1924

Salade op. 83, balet, libretto A. Flament, 1924, wyst. Paryż 1924

Le pauvre matelot op. 92, opera kameralna 3-aktowa, libretto J. Cocteau, 1926, wyst. Paryż 1927

Lenlèvement dEurope op. 94, Labandon dAriane op. 98, La délivrance de Thésée op. 99, trylogia oper jednoaktówek, libretto H. Hoppenot, 1927, pierwsza wyst. Baden-Baden 1927, pozostałe dwie wyst. Wiesbaden 1928

Christophe Colomb op. 102, opera, libretto P. Claudel, 1928, wyst. Berlin 1930

Maximilien op. 110, opera 3-aktowa, libretto F. Werfel, R.S. Hoffman i A. Lunel, 1930, wyst. Paryż 1932

Les songes op. 124, balet, libretto A. Derain, 1933, wyst. Paryż 1933

Médée op. 191, opera 1-aktowa, libretto M. Milhaud, 1938, wyst. Antwerpia 1939

Bolivar op. 236, opera 3-aktowa, libretto M. Milhaud wg J. Supervielle’a, 1943, wyst. Paryż 1950

Les cloches op. 259, balet, libretto wg E.A. Poego, 1945, wyst. Chicago 1946

Adame Miroir op. 283, balet, libretto J. Genêt, 1948, wyst. Paryż 1948

David op. 320, opera 5-aktowa, libretto A. Lunel, 1953, wyst. Mediolan 1956

Fiesta op. 370, opera 1-aktowa, libretto B. Vian, 1958, wyst. Berlin 1959

La mère coupable op. 412, opera 3-aktowa, libretto M. Milhaud wg P.A. Beaumarchais’go, 1965, wyst. Genewa 1966

Saint Louis, roi de France op. 434, opera-oratorium, libretto P. Claudel, 1970, wyst. Rio de Janeiro 1972

muzyka do licznych sztuk teatralnych, m.in.: dramaty Ajschylosa w adaptacji P. Claudela Agamemnon 1914 i Les choëphores 1915, wyst. Bruksela 1935; Protée, sł. P. Claudel, 1919; LAnnonce faite à Marie, sł. P. Claudel, 1932

muzyka filmowa, dla dzieci, dla orkiestr wojskowych, audycje radiowe

aranżacje utworów G. Aurica, F. Poulenca, E. Satiego na orkiestrę, na skrzypce i fortepian oraz na fortepian

 

Prace:

Polytonalité et atonalité, „La Revue Musicale” IV, 1923

Etudes, Paryż 1927

Notes sans musique, Paryż 1949 (autobiografia), 2. wyd. poszerz. pt. Ma vie heureuse, Paryż 1987/ Bourg-la-Reine 1998

Notes sur la musique, wyd. J. Drake, Paryż 1982 (wybór pism)