Reinecke, Carl

Reinecke [r'ajn^ek^e] Carl Heinrich Carsten, *23 VI 1824 Altona, †10 III 1910 Lipsk, niemiecki kompozytor, pianista i dyrygent. Uczył się gry na fortepianie i skrzypcach oraz teorii muzyki u swego ojca, Johanna Petera Rudolfa (*22 XI 1795 Hamburg, †14 VIII 1885 Altona), cenionego pedagoga, autora podręczników muzycznych (harmonia, generałbas, podstawy muzyki). Już w dzieciństwie przejawiał zdolności muzyczne i występował jako solista, w 1843 grał w Kilonii, a następnie w Kopenhadze, gdzie zaprzyjaźnił się z N. Gadem. Następnie kształcił się przez 3 lata w Lipsku, tamże występował w Gewandhausie i nawiązał przyjaźń z Schumannem. W 1845 odbył podróż koncertową (Gdańsk–Ryga). W latach 1846–48 był pianistą na dworze króla Christiana VIII w Kopenhadze. W 1848 wrócił do Lipska, gdzie pozostawał w przyjacielskich kontaktach z Mendelssohnem i Lisztem, dzięki któremu przebywał przez pewien czas w Paryżu. W 1851 przeniósł się do Kolonii, uczył kontrapunktu i gry na fortepianie w konserwatorium kierowanym przez F. Hillera, który cenił go wysoko jako dyrygenta i polecił na stanowisko dyrektora muzyki w Barmen, sprawowane przez Reineckego w latach 1854–59. Przez krótki czas w 1859 Reinecke pełnił funkcję dyrygenta Singakademie i dyrektora muzyki na uniwersytecie we Wrocławiu, a następnie działał w Lipsku w latach 1860–95 jako dyrygent Gewandhausu, zarazem w latach 1860–1902 uczył w konserwatorium (kompozycja, fortepian). W 1875 został członkiem Königliche Akademie der Künste w Berlinie, w 1884 otrzymał na uniwersytecie w Lipsku tytuł dra honoris causa, a w 1885 został mianowany profesorem. Zachowały się w rękopisach wspomnienia Reinecka Erlebnisse und Bekenntnisse (1909) oraz jego ojca Skizzen aus meinem Leben (1873).

Dzięki swej wielostronnej działalności i zajmowaniu eksponowanych stanowisk Reinecke należał do bardzo znanych postaci w 2. połowie XIX w. Rozliczne podróże, podczas których dawał koncerty jako pianista i dyrygent, oraz sprawowane w Lipsku funkcje (przez 35 lat dyrygent Gewandhausu, przez 42 lata nauczyciel w konserwatorium) umożliwiły mu kontakty z najwybitniejszym wówczas kompozytorami i utrwaliły jego pozycję w życiu muzycznym Niemiec; był szanowanym dyrygentem i pedagogiem. Jako pianista uchodził za doskonałego wykonawcę utworów Mozarta, miał także w swym repertuarze kompozycje Chopina, Schumanna i Brahmsa, ceniono jego kadencje do koncertów klawesynowych Bacha oraz koncertów fortepianowych Mozarta i Beethovena. Jako dyrygent dbał o precyzję wykonania i czystość brzmienia, w repertuarze zamieszczał utwory współczesnych kompozytorów, zwłaszcza Brahmsa (prawykonanie Ein deutsches Requiem), preferował jednak muzykę przeszłości: dzieła Bacha, Mozarta, Beethovena i innych. Do konserwatorium przyciągał nie tylko muzyków niemieckich, ale także z zagranicy; kształcili się u niego kompozytorzy, dyrygenci, teoretycy muzyki, m.in.: E. Grieg, H. Huber, Ch. Sinding, J. Svendsen, A. Sullivan, C. Muck, F. Weingartner, H. Kretzschmar, H. Riemann, O. Klauwell. Niezwykle obfita twórczość kompozytorska Reineckego należy do nurtu klasycyzującego w muzyce XIX w; Reinecke nie włączył się w dyskurs pomiędzy zwolennikami Brahmsa a Wagnera, pozostał wierny tradycji. Uprawiał niemal wszystkie gatunki muzyki instrumentalnej przestrzegając klasycznych zasad tworzenia kompozycji; niekiedy wykorzystywał chorał protestancki (np. fuga z chorałem w In memoriam, wariacje na temat powszechnie znanego chorału Lutra Ein feste Burg w uwerturze Zur Reformationsfeier – 1887). W jego spuściźnie dominuje muzyka fortepianowa; oprócz sonat i wariacji na tematy Bacha, Händla, Glucka, Haydna, Mozarta, Beethovena napisał wiele krótkich, melodyjnych utworów (często na 4 ręce) przeznaczonych do muzykowania domowego, toteż można go uznać za typowego przedstawiciela tzw. Hausmusik.

Literatura:

C. Reinecke Verzeichniss der bis jetzt im Druck erschienenen Compositionen von Carl Reinecke, Lipsk 1889; W.J. von Wasielewski Carl Reinecke, Lipsk 1892; E. Segnitz Carl Reinecke, Lipsk 1900; J. Brahms. Briefwechsel, t. 3, wyd. W. Altmann, Berlin 1908, ²1912 (zawiera listy Reineckego); N. Topusov Carl Reinecke. Beiträge zu seinem Leben und seiner Symphonik, Sofia 1943; M. Wiegandt Vergessene Symphonik? Studien zu J. Raff', Carl Reinecke und zum Epigonalen in der Musik, Sinzig 1997

Thema: Carl Reinecke, „Die Tonkunst. Magazin für klassische Musik und Musikwissenschaft“ IV nr 4 (2010), s. 466–520, zawiera m. in.: K. Schmidinger: Carl Reinecke und das Leipziger Gewandhaus, H. Loos Reineckes Programmgestaltung, I. Sørensen Überlegungen zum Verhältnis von Niels W. Gade und Carl Reinecke, U. Bär: Clara Schumanns Konzertauftritte unter Carl Reinecke, M. Recknagel Das Alte stürzt: Carl Reineckes zweite Sinfonie, H.-M. Wang Reineckes Klavierkonzerte, K. H. Fan Aufführungspraktische Probleme und ihre Lösungen im Flötenkonzert D-Dur op. 283 von Carl Reinecke aus der Sicht des Dirigenten und des Instrumentalisten, e-book Saarbrücken 2017

Carl Reinecke (1824–1910) und das Leipziger Musikleben seiner Zeit, red. Th. Schipperges, S. Schönknecht, Hildesheim 2020, zawiera m.in.: K. Schmidinger Carl Reinecke und sein Wirken am Leipziger Gewandhaus, U. Scholz Clara Schumanns Konzertauftritte unter Carl Reinecke, H. Loos Carl Reineckes Programmgestaltung, H.-M. Wang Carl Reineckes Klavierkonzerte, Th. Schipperges Carl Reineckes Serenade g-Moll op. 242, M. Kube Überlegungen zur späten Klavier-Kammermusik von Carl Reinecke, I. Capelle Die Flötensonate op. 167. Zum Verhältnis des deutschen und englischen Erstdrucks, J. Draheim Carl Reinecke und Frédéric Chopin, I. Sørensen Niels W. Gade – Carl Reinecke, R.W. Eshbach Carl Reinecke, Joseph Joachim and the Violin Concerto op. 141, J. Draheim Plädoyer für eine Ausgabe der Briefe von und an Carl Reinecke

Carl Reinecke als Schlüsselfigur des Leipziger Musikbetriebs im späten 19. Jahrhundert, red. A. Schultz, C. Böhm, Altenburg 2024, zawiera m.in.: S. Keym Carl Reinecke und die Leipziger Musiktradition des 19. Jahrhunderts, C. Böhm Carl Reinecke und die Eröffnung des Neuen Gewandhauses 1884, L. Hartmann-Enke Zwischen Kanon und Aushandlungsprozess. Das Repertoire der Gewandhaus-Konzerte zur Zeit Carl Reineckes, J. Schuler Carl Reinecke als Lehrer am Konservatorium der Musik zu Leipzig, N. Schächner Carl Reinecke und der Musikverlag Breitkopf & Härtel, A.-K. Zimmermann Zwei sich gegenseitig erhellende Werke. Carl Reineckes Oktett und Sextett für Bläser.