logotypes-ue_ENG

Panufnik, Andrzej

Biogram i literatura

Panufnik Sir Andrzej, *24 IX 1914 Warszawa, †27 X 1991 Twickenham (Londyn), polski kompozytor i dyrygent, syn Tomasza. Wychowywał się w atmosferze muzyki. Jego matka była skrzypaczką, a ojciec lutnikiem. W 1922 rozpoczął naukę gry na fortepianie pod kierownictwem babki Henryki Thonnes. W latach 1932–36 studiował w konserwatorium w Warszawie u P. Rytla (harmonia i kontrapunkt), W. Maliszewskiego (analiza form muzycznych), E. Morawskiego (instrumentacja), J. Lefelda (czytanie partytur), K. Sikorskiego (kompozycja) i W. Bierdiajewa (dyrygentura). W 1936 otrzymał dyplom z wyróżnieniem w zakresie dyrygentury i kompozycji, w latach 1937–38 uzupełniał studia dyrygenckie w Wiedniu u F. Weingartnera, a następnie w latach 1938–39 w Paryżu u Ph. Gauberta. Podczas wojny przebywał w Warszawie. Ze względu na restrykcje okupanta jedną z nielicznych możliwości legalnego wykonywania muzyki były występy artystów w kawiarniach; Panufnik grał wówczas w duecie fortepianowym z W. Lutosławskim w kawiarniach „Sztuka i Moda” oraz „U Aktorek”, wykonując aranżacje utworów Bacha, Chopina, Ravela, Gershwina i in. Komponował w tym czasie utwory orkiestrowe, m.in. II Symfonię i Uwerturę tragiczną, które wykonano na koncertach charytatywnych Rady Głównej Opiekuńczej. Utwory z tych lat i wcześniejszych uległy zniszczeniu podczas wojny; niektóre kompozytor później odtworzył. W latach 1945–46 Panufnik był dyrygentem w Filharmonii Krakowskiej oraz dyrektorem muzycznym Wytwórni Filmowej Wojska Polskiego w Łodzi, a w latach 1946–47 dyrektorem Filharmonii Warszawskiej. W latach 1947–48 dyrygował w Berlinie, Dreźnie, Lipsku, Paryżu, Brighton, Zurychu, Bordeaux, Marsylii oraz na festiwalach muzyki współczesnej w Londynie, Kopenhadze i Scheveningen (Holandia). W 1950 odbył wraz z grupą artystów polskich podróż do ZSRR jako przedstawiciel ZKP, w 1953 przewodniczył polskiej delegacji kulturalnej podczas jej tournée artystycznym do Chin. W latach 1948–54 był wiceprezesem ZKP, w 1950 został wiceprzewodniczącym International Conseil de Musique UNESCO w Paryżu. W 1950 zamieszkał w Warszawie, w 1951 ożenił się z Marie Elizabeth O’Mahoney (używającą imienia Scarlett), z którą rozwiódł się w 1957. W 1954 Panufnik wyjechał z Polski, poprzez Szwajcarię do Anglii, z zamiarem osiedlenia się za granicą. W związku z nielegalnym opuszczeniem Polski ówczesne władze wydały zakaz wykonywania i publikowania dzieł Andrzeja Panufnika, a także pisania o kompozytorze i jego twórczości.

Przyczyną emigracji była według jego autobiografii polityka kulturalna socjalistycznego państwa polskiego, która nie sprzyjała ambitnej i nowatorskiej twórczości muzycznej, lecz tzw. muzyce dla mas. Początki pobytu Andrzeja Panufnika na obczyźnie nie były łatwe, nie mógł koncentrować się na pracy twórczej. Pracował głównie jako dyrygent. W latach 1954–55 sporadycznie dyrygował orkiestrami w Londynie i w Brukseli. Dopiero w 1956 skomponował na emigracji pierwszy utwór, Rhapsody. W latach 1957/58 i 1958/59 był dyrektorem muzycznym i dyrygentem City of Birmingham Symphony Orchestra. W sezonie 1959/60 dyrygował gościnnie 3 koncertami w Buenos Aires. Od lat 60. poświęcił się pracy twórczej i dyrygował tylko wyjątkowo. W 1960 otrzymał stypendium Fundacji Kościuszkowskiej na napisanie symfonii upamiętniającej 1000-lecie państwa polskiego; utwór ten zatytułował Sinfonia sacra. W 1961 otrzymał obywatelstwo Wielkiej Brytanii. W 1963 ożenił się z Camillą Jessel, w 1968 urodziła się ich córka Roxanna (później kompozytorka), a w 1969 syn Jeremy (później kompozytor i artysta-malarz). W 1977 z inicjatywy ZKP został odwołany zakaz wykonywania dzieł Andrzeja Panufnika w Polsce, jednak jego muzyka z trudem torowała sobie drogę na sale koncertowe. Zdarzało się to głównie z okazji festiwali muzyki współczesnej, pełne przywrócenie Andrzeja Panufnika kulturze polskiej nastąpiło dopiero w III Rzeczypospolitej. Przyczyniło się do tego polskie wydanie autobiografii kompozytora, popularnej monografii T. Kaczyńskiego oraz przyjazd Andrzeja Panufnika do Polski w 1990. Na festiwalu Warszawska Jesień wykonano wówczas 11 utworów Andrzeja Panufnika, niektóre pod jego dyrekcją. Do popularyzacji twórczości i osoby kompozytora w ojczyźnie przyczyniły się także odbywające się od 1999 w Krakowie doroczne Dni Muzyki Andrzeja Panufnika oraz Konkurs Kompozytorski im. Andrzeja Panufnika (od 2001 międzynarodowy). Utwory Andrzeja Panufnika były wykonywane w Europie i w Ameryce przez wybitnych dyrygentów, m.in. L. Stokowskiego i S. Ozawę. W latach 1985–90 był członkiem jury konkursu kompozytorskiego im. księcia Rainiera w Monako. W 1991 królowa angielska Elżbieta II nadała mu tytuł szlachecki Sir.

Andrzej Panufnik otrzymał liczne nagrody i wyróżnienia: w 1947 I nagrodę na Konkursie Kompozytorskim im. K. Szymanowskiego za Nokturn; w 1951 i 1952 nagrody państwowe II stopnia (za Symfonię Pokoju i Koncert gotycki); w 1952 I nagrodę na przedolimpijskim konkursie kompozytorskim z okazji Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach za Uwerturę bohaterską; w 1963 Prix de Composition Prince Pierre de Monaco za Sinfonia sacra; w 1965 Sibelius Centenary Medal for Composition w Londynie; w 1983 Prix de Composition Prince Rainier III de Monaco za całokształt twórczości; w 1990 nagrodę Ministra Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej za zasługi dla kultury polskiej; w 1991 doktorat honoris causa Akademii Muzycznej w Warszawie. Od 1984 był członkiem honorowym Royal Academy of Music w Londynie, od 1987 ZKP. W 1949 został odznaczony orderem Sztandaru Pracy I klasy, w 1991 pośmiertnie przyznano mu order Polonia Restituta. Utwory Andrzeja Panufnika skomponowane przed 1954 były wydawane przez PWM w Krakowie, a późniejsze oraz nowe wersje utworów sprzed 1954 przez Boosey & Hawkes w Londynie; rękopisy znajdują się w British Library.

Andrzej Panufnik – wybitny symfonik XX w. – tworzył dzieła charakteryzujące się niezwykłą logiką konstrukcji, a zarazem przykuwające uwagę słuchacza refleksyjną lub dramatyczną ekspresją. Architektonika jego utworów, dyspozycja instrumentów, modele rytmiczne oraz organizacja wysokości dźwięków podporządkowane są zasadom, które często mają źródła pozamuzyczne. Szczególną rolę przydał kompozytor figurom geometrycznym, których kształty można odkryć na podstawie analizy partytur oraz dzięki opublikowanym wypowiedziom kompozytora. Wprawdzie w odbiorze audytywnym nie jest możliwe rozpoznanie wszystkich skomplikowanych procedur kompozytorskich, jednak uchwytny jest efekt klarowności brzmienia i wrażenie ładu dźwiękowego. Percepcję tych utworów, zawierających precyzyjnie konstruowane układy dźwiękowe, ułatwiają charakterystyczne motywy, tematy, „chwyty” instrumentacyjne oraz przejrzysty plan całości dzieła. Krystalizacja oryginalnego stylu Andrzeja Panufnika nastąpiła w końcu lat 60., jednakże już w jego wczesnej twórczości pojawiło się wiele charakterystycznych cech. Z utworów, które powstały w latach 40., szczególne znaczenie dla rozwoju indywidualnej techniki kompozytorskiej Andrzeja Panufnika miały: Uwertura tragiczna, Krąg kwintowy oraz Sinfonia rustica. Występująca w Uwerturze komórka czterodźwiękowa jako podstawa materiałowa utworu stanowi zapowiedź techniki z lat 60. W Kręgu kwintowym Andrzej Panufnik zastosował rodzaj talea, tj. powtarzanego modelu rytmicznego, oraz symetryczne układy dźwiękowe. W Sinfonia rustica również wykorzystał ulubioną zasadę symetrii, która dotyczyła tu także ustawienia instrumentów na estradzie. W Sinfonii zaznaczają się też tradycyjne zasady konstrukcyjne, bowiem w częściach skrajnych zastosowany został model allegra sonatowego, w części II – ronda, a w części III – wariacji. W wielu utworach wprowadzał kompozytor oryginalne melodie ludowe, w Sinfonii są to melodie kurpiowskie, w Kołysance – z Krakowskiego, w Hommage à Chopin z Mazowsza, w Pięciu polskich pieśniach wiejskich z różnych regionów kraju.

W pierwszych utworach powstałych na emigracji, z lat 1956–68, kompozytor rozwija idee konstrukcyjne istniejące już we wcześniejszych utworach, np. ideę symetrii w Rhapsody, Koncercie fortepianowym i Autumn Music. W wolnej części Koncertu układ symetryczny dotyczy wysokości dźwięków i rytmu. W Autumn Music zasada symetrii zostaje rozciągnięta także na rejestry i instrumenty. W utworze tym pojawiają się nadto pewne zasady kształtowania porządków rytmicznych, antycypujące później technikę kompozytora, np. regularne zwiększanie ilości takich samych wartości rytmicznych i oddzielanie ich coraz to dłuższymi pauzami (1 ósemka, pauza ósemkowa, 2 ósemki, pauza ćwierćnutowa, 3 ósemki, pauza ósemkowa i ćwierćnutowa, 4 ósemki). Autumn Music jest jednym z tych utworów, w których Andrzej Panufnik osiągnął idealne połączenie czynnika intelektualnego i emocjonalnego, bowiem dzieło to, posiadające misterną i precyzyjną konstrukcję (nb. zawiera też odcinki kanoniczne), ma ogromny ładunek dramaturgiczny dzięki odpowiedniemu rozłożeniu napięć utworzonych przez zmiany faktury, instrumentacji i dynamiki.

Od 1968 nastąpiły istotne zmiany w technice kompozytorskiej Andrzeja Panufnika w zakresie organizacji wysokości dźwięków i porządkowania wartości rytmicznych oraz w prekompozycyjnych planach formy. Oprócz znanych z wcześniejszej twórczości układów symetrycznych, zaczęły pojawiać się konstrukcje dźwiękowe oparte na takich formach geometrycznych, jak koło (Sinfonia di sfere), spirala (Metasinfonia) i trójkąt (Triangles). Najbardziej ewidentne w audytywnym odbiorze są przemiany techniki kompozytorskiej dotyczące organizacji wysokości dźwięków. Kompozytor zaczął stosować w swych utworach komórkę dźwiękową F-H-E jako podstawę układów linearnych i wertykalnych. Komórka ta w postaci przewrotów, transpozycji i permutacji stanowi wyłączny materiał Reflections, Triangles oraz Universal Prayer. Jej zastosowanie wpłynęło zasadniczo na kształt harmonii i melodii muzyki Andrzeja Panufnika. W harmonii utworów sprzed 1968 ważną rolę odgrywały trójdźwięki dur i moll, występujące często symultatywnie (np. melodia z tercją akordu molowego, a podstawa harmoniczna z tercją akordu durowego, jak w części wolnej Koncertu fortepianowego). Wspomniana komórka i jej przewroty tworzą natomiast trójdźwięki trytonowo-kwartowe oraz kwartowo-półtonowe i półtonowo-trytonowe. Rygorystyczne jej stosowanie wpłynęło także na zmianę kształtu melodyki i jej znaczenia w utworze. W fakturze utworu znaczenie formotwórcze ma motyw, a nawet pojedynczy dźwięk, ukazywany w różnych rejestrach instrumentów. W Sinfonia concertante i Sinfonia mistica kompozytor wprowadził ponadto 3-dźwiękową komórkę, złożoną z interwału tercji małej i sekundy wielkiej. Dalszym rozwinięciem tej techniki stało się stosowanie komórek w postaci trójdźwięku zmniejszonego oraz trójdźwięku zwiększonego (wszystkie 4 komórki występują w I Kwartecie smyczkowym).

W latach 80. nastąpiły dalsze zmiany polegające na operowaniu komórką 4-dźwiękową, łączeniu komórek z elementami systemu tonalnego dur-moll (Concertino) oraz z in. skalami (np. pentatoniką w Pentasonacie). Najważniejszą rolę w muzyce Andrzeja Panufnika odgrywa najczęściej wykorzystywana komórka trytonowo-kwartowa i jej przekształcenia. Ściśle przestrzegana logika muzyczna utworów komponowanych po 1968 polega nie tylko na manipulowaniu komórkami dźwiękowymi, ale także na kilku zasadach porządkowania rytmu. Kompozytor rozwinął pomysł, który pojawił się już w Kręgu kwintowym, polegający na wypełnianiu utworu lub jego części modelem rytmicznym, podlegającym zasadzie powtarzania. Modele takie powtarzane są w postaci identycznej i zwierciadlanej, podlegają zmianom rotacyjnym oraz in. permutacjom. Charakterystyczne dla wielu utworów Andrzeja Panufnika są także rytmy addytywne, polegające na stopniowym dodawaniu ilości pauz lub nut o tej samej wartości. W kompozycjach Andrzeja Panufnika istnieją wyraźne związki między porządkiem rytmicznym i dźwiękowym, a także instrumentacyjnym, artykulacyjnym i dynamicznym, toteż utwory te można określić jako układy systemowe. Instrumentacja i artykulacja często podkreślają konstrukcje dźwiękowe i rytmiczne. Mistrzostwo instrumentacyjne Andrzeja Panufnika polega na klarownym rozplanowaniu barw instrumentów, z których każda ma ścisłe określoną funkcję w tworzeniu dramaturgii lub refleksyjnego charakteru danej części dzieła.

Andrzej Panufnik wykształcił oryginalny styl muzyczny, niezależny od współczesnych nurtów i technik w muzyce XX wieku – sonoryzmu, aleatoryzmu czy dodekafonii. Kompozytorowi bliska była tradycja klasyczno-romantyczna, gdyż powierzył w swych utworach ważną rolę melodii, harmonii i klarownej konstrukcji.

Literatura: Andrzej Panufnik Impulse and Design in my Music, Londyn 1974 (komentarze do własnych utworów); Andrzej Panufnik Composing Myself, Londyn 1987, wyd. polskie pt. Panufnik o sobie, tłum. M. Glińska, Warszawa 1990; C. MacDonald Andrzej Panufnik, Londyn 1994 (katalog Boosey & Hawkes); K. Jaraczewska-Mockałło Andrzej Panufnik. Katalog dzieł i bibliografia, Warszawa 1997; K. Stasiak An Analytical Study of the Music of Andrzej Panufnik, rozprawa doktorska, Queen University w Belfaście, 1990; T. Kaczyński Andrzej Panufnik i jego muzyka, Warszawa 1994; B. Jacobson Andrzej Panufnik i Panufnik and Lutosławski, w: A Polish Renaissance, Londyn 1996; B. Bolesławska Panufnik, Kraków 2001; Z. Mycielski I Symfonia Panufnika oraz Pięć pieśni ludowych, „Ruch Muzyczny” 1945 nr 6 oraz 1946 nr 17/18; A. Moskalukówna „Kołysanka” Andrzeja Panufnika. Próba analizy kolorystycznej, „Ruch Muzyczny” 1949 nr 13; H. Truscott Andrzej Panufnik, „Tempo” nr 55–56, 1960; B. Hall Andrzej Panufnik and his „Sinfonia sacra”, „Tempo” nr 71, 1964/65; P. French The Music of Andrzej Panufnik, „Tempo” nr 84, 1968; S. Walsh The Music of Andrzej Panufnik, „Tempo” nr 111, 1974; O. Knussen Panufnik’s „Sinfonia di sfere”, „Tempo” nr 117, 1976; N. Kenyon Panufnik’s „Sinfonia Mistica”, „Tempo” nr 124, 1978; C. MacDonald O muzyce Andrzeja Panufnika, „Ruch Muzyczny” 1983 nr 20; Z. Broncell Jubileusz Andrzeja Panufnika, „Kultura” Paryż 1984 nr 12; T.A. Zieliński „Sinfonia di sfere” Andrzeja Panufnika, „Ruch Muzyczny” 1984 nr 20; T. Kaczyński Obecność Panufnika, w: Przemiany techniki dźwiękowej, stylu i estetyki w polskiej muzyce lat 70., materiały z XVII Ogólnopolskiej Konferencji Muzykologicznej, Kraków 8–10 XII 1983, red. L. Polony, «Zeszyty Naukowe Akademii Muzycznej w Krakowie», Kraków 1986; B. Smoleńska-Zielińska „Koncert skrzypcowy” Andrzeja Panufnika, „Ruch Muzyczny” 1986 nr 7; C. MacDonald Panufnik 9 and „Bassoon Concerto”, „Tempo” nr 161/162, 1987; H. Truscott The Achievement of Andrzej Panufnik, „Tempo” nr 163, 1987; D. Gwizdalanka Andrzej Panufnik życiorys własny, „Ruch Muzyczny” 1988 nr 12–16; H. Truscott The Symphonies of Andrzej Panufnik, „The Musical Times” CXXX, 1989; M. Homma Composing Myself – Composing my Style. O „Arbor Cosmica” Andrzeja Panufnika oraz A. Tuchowski „Sinfonia Sacra” Andrzeja Panufnika a wartość muzyki, w: Muzyka źle obecna, red. K. Tarnawska-Kaczorowska, Warszawa 1989; A. Chłopecki Aus der Geschichte der schlecht anwesenden Musik. Andrzej Panufnik’s Rückkehr nach Polen, „MusikTexte” nr 37, 1990; M. Gąsiorowska Panufnik. Struktura i emocja, „Ruch Muzyczny” 1990 nr 21; T. Kaczyński Return of the Non-Prodigal Son, „Polish Music/Polnische Musik” 1990 nr 1/2; K. Tarnawska-Kaczorowska Andrzej Panufnik i fletnia Marsjasza, „Kultura Niezależna” nr 65, 1990; T. Potter All my Children. A Portrait of Sir Andrzej Panufnik, „The Musical Times” CXXXII, 1991; M. Miller Panufnik’s String Quartet No. 3, „Tempo” nr 177, 1991; M. Głowiński Pochwała bohaterskiego oportunizmu. Epizod socrealistyczny w biografii Andrzeja Panufnika, w: Rytuał i demagogia. Trzynaście szkiców o sztuce zdegradowanej, Warszawa 1992; T. Kaczyński Panufnik nadal nieobecny, w: Mistrzowie muzyki późnego renesansu. Dokonania i tradycje, materiały z konferencji sekcji muzykologów ZKP, Toruń 1994; E. Siemdaj „Pomiędzy uczuciem a intelektem”. Geneza autorefleksji muzycznej Andrzeja Panufnika, w: Muzyka polska 1945-1995, red. K. Droba, T. Malecka i K. Szwajgier, Kraków 1996; E. Siemdaj Dzieło jako biografia: Andrzej Panufnik „Sinfonia votiva” i K. Szymańska-Stułka „Sinfonia sacra” Andrzeja Panufnika i jej konstrukcyjno-ideowy wymiar, w: Muzyka w kontekście kultury, księga pamięci M. Tomaszewskiego, red. M. Janicka-Słysz, T. Malecka i K. Szwajgier, Kraków 2001.

Kompozycje i prace

Kompozycje

Instrumentalne:

orkiestrowe:

Uwertura tragiczna, 1942, wyk. Warszawa 1943, dyryg. A. Panufnik; rekonstrukcja, 1945, wyd. 1946, 1948 PWM; wersja zrewid., 1955, wyd. 1959 B & Haw

Nokturn na orkiestrę, 1947, wyk. Paryż 1948, Orkiestra Symfoniczna Radia Francuskiego, dyryg. A. Panufnik, Warszawa 7 I 1949, Orkiestra Filharmonii Warszawskiej, dyryg. A. Panufnik, wyd. 1949 PWM; rekonstrukcja, 1955, wyd. 1956 B & Haw

Kołysanka na 29 instrumentów smyczkowych i 2 harfy, 1947, wyk. Kraków 9 XI 1947, Orkiestra Filharmonii Krakowskiej, dyryg. A. Panufnik, wyd. 1948 PWM; wersja zrewid., 1955, wyd. 1966 B & Haw

[I] Sinfonia rustica (I Symfonia 1940 i II Symfonia 1941 zaginęły w czasie powstania warszawskiego, od Sinfonia rustica zaczyna się nowa numeracja symfonii), 1948, wyk. Kraków 1949, Orkiestra Filharmonii Krakowskiej, dyryg. A. Panufnik, wyd. 1950 PWM; wersja zrewid., 1955, wyd. 1957 B & Haw

Symfonia Pokoju na orkiestrę i chór, cz. 3 z tekstem J. Iwaszkiewicza (kompozycja wycofana w 1955 przez kompozytora z katalogu jego dzieł), 1951, wyk. Warszawa 25 V 1951, Orkiestra Filharmonii Warszawskiej, chór Artosu i chór chłopięcy Domu Harcerza, dyryg. A. Panufnik, wyd. 1952 PWM

Uwertura bohaterska na orkiestrę, 1952, wyk. Warszawa 16 V 1952, Orkiestra Filharmonii Warszawskiej, dyryg. W Rowicki, wyd. 1953 PWM; wersja zrewid., 1969, wyd. 1972 B & Haw

Rhapsody na orkiestrę, 1956, wyk. Londyn 11 I 1957, BBC Symphony Orchestra, dyryg. A. Panufnik, transmitowane przez BBC, wyd. 1957 B & Haw

[II] Sinfonia elegiaca (nowa wersja Symfonii Pokoju, bez partii chóralnej), 1957, wyk. Houston 21 XI 1957, Houston Symphony Orchestra, dyryg. L. Stokowski; wersja zrewid., 1966, wyd. 1972 B & Haw

Polonia na orkiestrę, 1959, Londyn 21 VIII 1959, BBC Symphony Orchestra, dyryg. A. Panufnik

Landscape na orkiestrę smyczkową, 1962; wersja zrewid., 1965, wyk. Twickenham 13 XI 1965, English Chamber Orchestra, dyryg. A. Panufnik, Kraków 1994, Capella Cracoviensis, dyryg. S. Krawczyński, wyd. 1968 B & Haw

Autumn Music na orkiestrę, 1962; wersja zrewid., 1965, wyk. Paryż 16 I 1968, L’Orchestre Philharmonique de l’ORTF, dyryg. S. Fournier, Warszawa 14 IX 1990, orkiestra FN, dyryg. W. Michniewski, wyd. 1971 B & Haw

[III] Sinfonia sacra, 1963, wyk. Monte Carlo 12 VIII 1964, orkiestra opery w Monte Carlo, dyryg. L. Frémaux, Warszawa 22 IX 1978, Scottish National Orchestra, dyryg. Sir A. Gibson, wyd. 1967 B & Haw

Katyń Epitaph na orkiestrę, 1967, wyk. Nowy Jork 17 XI 1968, American Symphony Orchestra, dyryg. L. Stokowski; wersja zrewid., 1969, wyd. 1972 B & Haw

[IV] Sinfonia concertante na flet, harfę i orkiestrę smyczkową, 1973, wyk. Londyn 20 V 1974, flet P. de Winter, harfa D. Watkins, Orchestre de Chambre de Belgique, dyryg. A. Panufnik, wyd. 1977 B & Haw

[V] Sinfonia di sfere, 1975, wyk. Londyn 13 IV 1976, London Symphony Orchestra, dyryg. D. Atherton, Warszawa 18 IX 1994, WOSPRiT, dyryg. A. Wit, wyd. 1976 B & Haw

[VI] Sinfonia mistica, 1977, wyk. Middlesbrough 17 I 1978, Northern Sinfonia, dyryg. Ch. Seaman, Warszawa 15 IX 1989, orkiestra FN, dyryg. T. Strugała, wyd. 1980 B & Haw

[VII] Metasinfonia na organy, kotły i smyczki, 1978, wyk. Manchester 9 IX 1978, organy G. Jones, BBC Northern Symphony Orchestra, dyryg. A. Panufnik, wyd. 1983 B & Haw

Concerto festivo na orkiestrę, 1979, wyk. Londyn 17 VI 1979, London Symphony Orchestra, bez dyrygenta, wyd. 1980 B & Haw

Paean for the 80th birthday of Her Majesty Queen Elizabeth, the Queen Mother na orkiestrę dętą, 1980, wyk. Londyn 16 XI 1980, orkiestra Royal Military School of Music

[VIII] Sinfonia votiva, 1981, wyk. Boston 28 I 1982, Boston Symphony Orchestra, dyryg. S. Ozawa), Warszawa 26 IX 1986, Orkiestra Filharmonii Krakowskiej, dyryg. T. Strugała, wyd. 1982 B & Haw; wersja zrewid., 1984

A Procession for Peace na orkiestrę, 1983, wyk. Londyn 16 VII 1983, Royal Philharmonic Orchestra, dyryg. A. Panufnik, wyd. 1984 B & Haw

Arbor cosmica, 12 ewokacji na 12 instrumentów smyczkowych lub orkiestrę smyczkową, 1983, wyk. Nowy Jork 14 XI 1984, Music Today Ensemble, dyryg. G. Schwarz, Warszawa 21 IX 1985, Polska Orkiestra Kameralna, dyryg. J. Maksymiuk, wyd. 1985 B & Haw

[IX] Symfonia „Sinfonia della speranza”, 1986, wyk. Londyn 25 II 1987, BBC Symphony Orchestra, dyryg. A. Panufnik, Warszawa 18 IX 1987, Capella Cracoviensis, dyryg. J. Kasprzyk

Harmony na orkiestrę, 1989, Nowy Jork 15 XII 1989, New York Chamber Symphony, dyryg. A. Panufnik, Warszawa 16 IX 1990, Scottish Chamber Orchestra, dyryg. A. Panufnik, wyd. 1991 B & Haw

X Symfonia, 1988; wersja zrewid., 1990, wyk. Chicago 1 II 1990, Chicago Symphony Orchestra, dyryg. A. Panufnik, Warszawa 14 IX 1990, orkiestra FN, dyryg. A. Panufnik, wyd. 1992 B & Haw

na instrument/y solo i orkiestrę:

Koncert fortepianowy, 1961, wyk. Birmingham 25 I 1962, fortepian K. Taylor, City of Birmingham Symphony Orchestra, dyryg. A. Panufnik; 2. wersja, 1970; 3. wersja, 2 części Molto tranquillo, Molto agitato, 1972, wyd. wyciąg fortepianowy na 2 fortepiany 1974 B & Haw; 4. wersja, 3 części: Entrata, Larghetto molto tranquillo, Presto molto agitato, 1982, wyk. Warszawa 14 IX 1990, fortepian E. Pobłocka, orkiestra FN, dyryg. W. Michniewski, wyd. wyciąg fortepianowy na 2 fortepiany 1990 B & Haw

Koncert skrzypcowy, 1971, wyk. Londyn 18 VII 1972, skrzypce Y. Menuhin, Menuhin Festival Orchestra, dyryg. A. Panufnik, Warszawa 20 IX 1979, skrzypce W. Wiłkomirska, Polska Orkiestra Kameralna, dyryg. J. Maksymiuk, wyd. 1973 B & Haw

Concertino na kotły, perkusję i orkiestrę smyczkową, 1980, wyk. Londyn 24 I 1981, N. Thomas i G. Prentice, London Symphony Orchestra, dyryg. A. Previn, Warszawa 20 IX 1981, B. Lanks i S. Halat, Polska Orkiestra Kameralna, dyryg. J. Maksymiuk, 1988 B & Haw

Koncert fagotowy, 1985, wyk. Milwaukee 18 V 1986, fagot R. Thompson, Milwaukee Chamber Orchestra, dyryg. A. Panufnik, wyd. 1988 B & Haw

Koncert wiolonczelowy, 1991, wyk. Londyn 24 VI 1992, wiolonczela M. Rostropowicz, London Symphony Orchestra, dyryg. H. Wolff, wyd. 1993 B & Haw

kameralne:

Trio fortepianowe, 1934, wyk. Warszawa 10 XII 1936, skrzypce S. Jarzębski, wiolonczela J. Bakman, fortepian M. Wajnberg; rekonstrukcja, 1945, wyd. 1950 PWM; wersja zrewid., 1977, wyd. 1990 B & Haw

Quintetto accademico na flet, obój, 2 klarnety i fagot, 1953, wyk. Warszawa 1953, wyd. 1954 PWM; wersja zrewid., 1956; wersja zrewid. przez R. Panufnika, 1999, wyd. 1999 B & Haw

Triangles na 3 flety i 3 wiolonczele, 1972, wyk. Londyn 14 IV 1972, II program telewizji BBC

I Kwartet smyczkowy, 1976, wyk. Londyn 19 X 1976, Aeolian Quartet; wersja zrewid., 1977, Londyn 16 V 1977, Aeolian Quartet, wyd. 1981 B & Haw

II Kwartet smyczkowy „Messages”, 1980, wyk. St. Asaph 25 IX 1980, Gabrieli Quartet, wyd. 1981 B & Haw

Sekstet smyczkowy „Trains of Thought”, 1987, wyk. Londyn 21 II 1988, Park Lane String Sextet, Warszawa 17 IX 1988, altówka S. Kamasa, wiolonczela M. Skuła, Kwartet Varsovia

III Kwartet smyczkowy „Wycinanki”, 1990, wyk. Londyn 15 IV 1991, Wihan Quartet, Warszawa 22 IX 1992, Kwartet Wilanów, wyd. 1991 B & Haw

fortepianowe:

Krąg kwintowy / 12 Miniature Studies na fortepian, 1947, wyk. Kraków 1948, wyd. 1948, 1949 PWM; wersja zrewid., 1. zeszyt, 1955, wyd. 1955 B & Haw; wersja zrewid., 2. zeszyt, 1964, wyd. 1966 B & Haw

Reflections na fortepian, 1968, wyk. Londyn 21 IV 1972, J. Ogdon, Kraków 24 XI 2001, S. Bromboszcz, 1971 B & Haw

Pentasonata na fortepian, 1984, Aldeburgh 23 VI 1989, C. Sheppard, Warszawa 21 IX 1990, P. Kowalski, wyd. 1992 B & Haw

Wokalne i wokalno-instrumentalne:

5 polskich pieśni wiejskich (pierwotny tytuł: 5 pieśni ludowych) na głosy żeńskie lub chłopięce unisono, 2 flety, 2 klarnety i klarnet basowy, 1940; rekonstrukcja, 1945, wyk. Kraków IX 1945, dyryg. S. Skrowaczewski, wyd. 1946 PWM; wersja zrewid., 1959, wyd. 1961 B & Haw, 2. wyd. 1986 PWM (wydanie pt. Pięć pieśni ludowych)

4 pieśni walki podziemnej na głos i fortepian, 1943–44, wyk. Warszawa 1944, wyd. w: Pieśni walki podziemnej 1939–45, zeszyt 3, 1948 PWM: 1. Niech się podniesie lud, sł. Z. Zawadzka, 2. Warszawskie dzieci, sł. S.R. Dobrowolski, 3. Pieśń żołnierska, sł. W. Lebiediew-Kumacz, 4. Żegnaj!, sł. S.R. Dobrowolski

Hommage à Chopin, 5 wokaliz na sopran i fortepian, 1949, wyk. Paryż 3 X 1949, sopran I. Joachim, fortepian P Collard, wyd. 1950 PWM; 2. wersja na flet i smyczki, 1966, wyk. Londyn 24 IX 1966, flet D. Whittaker, English Chamber Orchestra, dyryg. A. Panufnik, wyd. 1968 B & Haw

Song to the Virgin Mary na 6-głosowy chór a cappella lub 6 głosów solowych, sł. łacińskie, anonimowe, 1964, wyk. Londyn 26 IV 1964, Geraint Jones Singers, dyryg. G. Jones, wyd. 1964 B & Haw; wersja zrewid., 1969, wyd. 1970 B & Haw; wersja na sekstet smyczkowy, 1987, wyk. Londyn 21 II 1990, Park Lane String Sextet

Universal Prayer, kantata na sopran, alt, tenor, bas, chór mieszany, 3 harfy i organy, sł. A. Pope, 1969, wyk. Nowy Jork 24 V 1970, dyryg. L. Stokowski, Warszawa 22 IX 1977, dyryg. A. Straszyński, wyd. 1973 B & Haw

Winter Solstice, kantata na sopran, bas-baryton, chór mieszany, 3 trąbki, 3 puzony, kotły i dzwonki, sł. C. Jessel, 1972, wyk. Kingstone-upon-Thames 16 XII 1972, sopran J. Knibbs, bas-baryton B. Pullan, Louis Halsey Singers, London Bach Orchestra, dyryg. L. Halsey; wersja zrewid., 1979

Love Song na mezzosopran i fortepian, sł. Sir Ph. Sidney, 1976; wersja na mezzosopran, harfę lub fortepian i orkiestrę smyczkową, 1991, wyk. Londyn 28 XI 1991, mezzosopran M. Dickinson, London Musici, dyryg. M. Stephenson

Dreamscape, wokaliza na mezzosopran i fortepian, 1977, wyk. Londyn 12 XII 1977, mezzosopran M. Dickinson, fortepian P. Dickinson, Warszawa 15 IX 1990, mezzosopran J. Rappé, fortepian Sz. Esztényi

Prayer to the Virgin of Skempe / Modlitwa do Matki Boskiej Skępskiej na głos solowy lub chór unisono i organy, sł. J. Pietrkiewicza, 1990, wyk. Twickenham 5 XI 1991, studenci Royal Academy of Music

Utwory dla młodzieży:

Two Lyric Pieces: nr 1 na 2 klarnety, klarnet basowy, trąbkę, róg lub drugą trąbkę i puzon, nr 2 na smyczki, 1963, wyk. Farnham 13 V 1963, dyryg. A. Fluck

Thames Pageant, kantata na 2 chóry chłopięce i zespół instrumentalny z wariantami obsady, sł. C. Jessel, 1969, wyk. Twickenham 7 II 1970, dyryg. E. Griffiths, wyd. 1974 B & Haw

Invocation for Peace na głosy chłopięce, 2 trąbki i 2 puzony, sł. C. Jessel, 1972, wyk. Southampton 28 XI 1972, Southampton Youth Orchestra, dyryg. P. Davies; wersja na chór a cappella lub 5 głosów solowych

Fanfare for Europe na 9 instrumentów dętych, 1972, wyk. Londyn 30 III 1973

Opracowania dawnej muzyki polskiej:

Divertimento na orkiestrę smyczkową, oparte na Triach F. Janiewicza, 1947, wyk. Kraków 9 XII 1948, Orkiestra Filharmonii Krakowskiej, dyryg. A. Panufnik, wyd. 1951 PWM; wersja zrewid., 1955, wyd. 1970 B & Haw

Suita staropolska na orkiestrę smyczkową, 1950, wyk. Warszawa 1951, Orkiestra Filharmonii Warszawskiej, dyryg. A. Panufnik, wyd. 1951 PWM; wersja zrewid., 1955, wyd. 1970 B & Haw

Koncert gotycki / Concerto in modo antico na trąbkę solo, kotły, harfy, klawesyn i instrumenty smyczkowe, 1951, wyk. Kraków 1951, Orkiestra Filharmonii Krakowskiej, dyryg. A. Panufnik, wyd. 1953 PWM; wersja zrewid., 1955, wyd. 1956 B & Haw

Jagiellonian Triptych na orkiestrę smyczkową, 1966, wyk. Londyn 24 IX 1966, English Chamber Orchestra, dyryg. A. Panufnik, wyd. 1970 B & Haw

Sceniczne:

Miss Julie, balet na chór i instrumenty, wyst. Stuttgart 1970, Stuttgart Ballet, choreogr. K. MacMillan: utwór złożony z Nokturnu, Rhapsody, Autumn Music, Polonii oraz z dodatkowo skomponowanej muzyki

Filmowe:

Warszawska jesień, reż. E. Cękalski, ok. 1936

Trzy etiudy Chopina, reż. E. Cękalski, 1937

Strachy, reż. E. Cękalski, 1938

Wit Stwosz, reż. A. Wajda, 1951 (muzyka Koncert gotycki)

Ślubujemy, 1952

Inne:

piosenki do sł. M. Hemara

kilka pieśni masowych

 

Prace:

Abstrakcja w muzyce współczesnej. Refleksje i uwagi, „Muzyka Polska” VII/VIII, 1937

Some Polish Composers of To-day, „Tempo” nr 6, 1947/48

Festiwal Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej w Palermo, „Ruch Muzyczny” 1949 nr 10

Moje wrażenia muzyczne z ZSRR, „Nowa Kultura” 1950 nr 15

Pokój można obronić, Wrażenia belgijskie oraz Refleksje z jeszcze jednego Konkursu Międzynarodowego, „Przegląd Kulturalny” 1953 nr 13, 1953 nr 43 oraz 1954 nr 3

Życie muzyczne w dzisiejszej Polsce, „Kultura” 1955 nr 87–88, wersja skrócona pt. Composers and Commissars, „Encounter” IV, 1955

About my „Autumn Music” and „Universal Prayer”, „Tempo” nr 96, 1971