Matteis, Nicola II

Matteis Nicola II, Nicholas, *ok. 1667, †23 X 1737 Wiedeń, angielski skrzypek i kompozytor pochodzenia włoskiego, syn Nicoli I. Wykształcenie muzyczne odebrał u ojca. W 1692 ożenił się z Frances Williams. W 1695 rozważano jego kandydaturę na stanowisko profesora skrzypiec w The Royal Academy obok takich muzyków jak: H. Purcell, G.B. Draghi, G. Finger, czy G. Keller. 23 XI 1696 w Stationers’ Hall w Londynie wykonano jego odę ku czci św. Cecylii Assist, assist! You mighty Sons of Art (zaginiona), powtórzono ją cztery dni później w Oksfordzie i 7 I 1697 w York Buildings w Londynie. 30 V 1698 w York Buildings koncertował „Mr Nicolas’s Consort of Vocal and Instrumental Musick”. Po śmierci żony w 1700 poślubił Susannę Timperley i przeniósł się do posiadłości Timperleyów w Colkirk. W latach 1700–1730 był skrzypkiem na dworze cesasrskim w Wiedniu, od 1712 także kierownikiem muzyki instrumentalnej i baletowej w Hofkapelle; od 1714 był głównym kompozytorem muzyki baletowej do oper wystawianych na dworze w Wiedniu. Syn z pierwszego małżeństwa John Nicola Matteis po śmierci ojca powrócił do Anglii, gdzie w 1737 udzielał lekcji skrzypiec i francuskiego w Shrewsbury. Zmarł tam 26 X 1760.

Jego sposób gry – według Northa „zniewieściały” w porównaniu do gry ojca, według Burneya „prosty i elegancki” – pozwolił mu pozyskać przychylność socjety londyńskiej, a następnie prestiżowe stanowiska w Wiedniu. Głównym nurtem jego twórczości była muzyka baletowa do oper takich kompozytorów dworu wiedeńskiego, jak: A. Caldara, J.J. Fux, G. Bononcini, F.B. Conti, M.’A. Ziani, A. Lotti, G. Porsile, G. Predieri i G. Reutter. W suitach baletowych stanowiących konkluzję każdego aktu Matteis rozwinął dokonania poprzedników: W. Ebnera, J.H. Schmelzera i J.J. Hoffera przez wprowadzenie nowych tańców i zwiększenie ich ilości w cyklu. Suity te składają się z 1–20 krótkich części, często poprzedzanych intradą. Prócz tańców (menuet, gawot, bourrée, passepied, courant i in.) zawierają utwory programowe (np. „la primavera”, „l’estate”); funkcje kulminacyjne wewnątrz aktów pełnią skontrastowane wewnętrznie wariacje typu passacaglia i chaconna. Liczną grupę w baletach Matteisa tworzą 2-częściowe kantylenowe arie (aria grotesca, burlesca, pizzicata, spiccata e forte) z wyeksponowaną wirtuozowską partią skrzypiec. Podstawę zespołu instrumentalnego stanowi trio, a po 1729 kwartet smyczkowy poszerzony o flet, obój i fagot. W kilkunastu baletach Matteis wprowadził jeden lub dwa zespoły instrumentów dętych blaszanych (2 trąbki, 2 clarini i kotły). Stosował także rogi i szałamaje w miarę wzrostu popularności tych instrumentów na wiedeńskim dworze. W koncercie skrzypcowym i w sonatach Matteis łączy wirtuozowski styl swego ojca ze śpiewnością wiolinistyki A. Corellego i F.M. Veraciniego. Pieśni oparte na angielskich tekstach miłosnych są 1-częściowe, 2-częściowe (o układzie A ||:B:||) lub 3-częściowe z częścią kontrastującą metrycznie. Są to solowe miniatury w stylu włoskiej kantyleny z fragmentami wirtuozowskimi. Jego twórczość łącząca cechy stylu włoskiego, francuskiego i niemieckiego jest przykładem eklektyzmu muzycznego.

Literatura: Ch. Burney A General History of Music, t. 3, Londyn 1789; P. Nettl An English Musician at the Court of Charles VI in Vienna, „The Musical Quarterly” XXVIII, 1942; A.D. McCredie Nicola Matteis. English Composer at the Habsburg Court, „Music and Letters” XLVIII, 1967; S.E. Plank A song in imitation of Mr. Nicola’s manner: A melismatic „mouthfull”, „Bach” XVII/2, 1986; A.D. McCredie Nicola Matteis, the Younger. Caldara’s Collaborator and Ballet Composer in the Service of the Emperor Charles VI, w: A. Caldara. Essays on His Life and Times, Aldershot 1987; S. Jones The legacy of the „stupendious” Nicola Matteis, „Early Music” XXIX, 2001.