Matteis, Nicola I

Matteis Nicola I, *poł. XVII w. Neapol, †ok. 1700 Colkirk, włoski skrzypek, gitarzysta i kompozytor, często mylony z synem. Na początku lat 70. przybył do Anglii, gdzie szybko zdobył sławę i wsparcie środowisk kupieckich. Utrzymywał się z koncertowania oraz lekcji gry na skrzypcach i gitarze, nie zatrudniono go na dworze Stuartów ponieważ uznano go za aroganta (wymagał absolutnej ciszy podczas swojej gry). W 1676 ogromny sukces odniosły w Londynie jego Arie Diverse per il Violino. W 1678 wyjechał na krótko do Paryża, prawdopodobnie w celach koncertowo-wydawniczych; w XI 1679 koncertował już w Londynie. Choć w latach 1701–1704 jego utwory drukowano w amsterdamskich antologiach, a w Londynie ukazała się nowa wersja Ayrs for the Violin, już w 1702 uznano go za zmarłego. Według Northa wkrótce po ślubie syna wycofał się z życia muzycznego i trapiony chorobami zmarł w Colkirk.

Matteis przyczynił się do popularyzacji włoskiej muzyki skrzypcowej w Anglii i był (po Th. Baltzarze) jedynym skrzypkiem, który przed przybyciem tam F. Geminianiego, P. Castrucciego i F.M. Veraciniego przybliżał Anglikom tajniki wirtuozerii skrzypcowej rozwiniętej na kontynencie. Cztery księgi arii na skrzypce solo są nie tylko zapisem kunsztu Matteisa, ale systematycznie uporządkowaną szkołą gry na skrzypcach. Arie te, będące 3–12-częściowymi suitami, uporządkowane według wzrastającego stopnia trudności, umożliwiają ich zestawianie stosownie do możliwości technicznych wykonawcy. W przedmowach i w tekście nutowym znajdują się dokładne wskazówki dotyczące smyczkowania, artykulacji, realizowania ozdobników i dwudźwięków, porównywalne z osiągnięciami niemieckiej szkoły J.H. Schmelzera, H.I.F. Bibera i J.J. Walthera, a wykraczające daleko poza poziom podręczników J. Playforda i J. Lentona. W skład suit, obok tańców, wchodzą także liczne fantazje, capriccia, wariacje na schematach harmonicznych i utwory ilustracyjno-programowe. W utworach tych niemiecka technika skrzypcowa łączy się z francuskim stylem tanecznym i włoską ekspresją melodyczną. Matteis stosuje w nich tonalne i tematyczne środki scalania, chromatykę i liczne dysonanse. Matteis pisał także na większe zespoły: w 3. i 4. księdze arii zamieścił koncert na 3 trąbki, a North wzmiankuje, że Matteis pisał też na 4-głosowy consort. Odbiciem dydaktycznej działalności Matteisa jest The False Consonances of Musick – kompendium wiedzy na temat zasad kompozycji, gry na gitarze i realizacji basso continuo.

Literatura: J. Evelyn Diary, t. 4, wyd. E.S. de Beer, Londyn 1955; Roger North on Music, red. J. Wilson, Londyn 1959; M. Tilmouth Nicola Matteis., „The Musical Quarterly” XLVI, 1960; S. Garnsey The Use of Hand-Plucked Instruments in the Continuo Body. Nicola Matteis, „Music and Letters” XLVII, 1966; J. Congleton The False Consonances of Music. Nicola Matteis. Instructions for the Playing the Base upon the Guitar, „Early Music” IX, 1981; S.E. Plank A Song in Imitation of Mr. Nicola’s Manner. A Melismatic „Mouthfull”, „Bach” XVII, 1986; P. Walls The Influence of the Italian Violin School in 17th-Century England, „Early Music” XVIII, 1990; M. Cyr Violin playing in late seventeenth-century England: Baltzar, Matteis, and Purcell, „Performance practice review” VIII, 1995; S. Jones The legacy of the «stupendious» Nicola Matteis, „Early Music” XXIX, 2001; J. Nelson Matteis and seventeenth-century guitar accompaniment, „Lute Society of America quarterly” XL, 2005; L.E. Lindgren The great influx of Italians and their instrumental music into London 1701–1710 w: Arcangelo Corelli fra mito e realtà storica, red. G.R. Barnett, A. D’Ovidio, S. La Via, Florencja 2007.