logotypes-ue_ENG

Busnois, Antoine

Biogram i literatura

Busnois [bünˊua], de Busne, Busnays, Bunois, Antoine, †6 XI 1492 Brugia, franko-flamandzki kompozytor i poeta. Od 1467 był śpiewakiem w kapeli dworskiej księcia burgundzkiego Karola Śmiałego (1433–77), któremu prawdopodobnie towarzyszył w podróżach odbywanych w latach 1471–75. W tym czasie zetknął się z poetą nadwornym i kronikarzem Karola Śmiałego, Jean Molinetem, z którym prowadził rymowaną korespondencję. W 1476 przeszedł na służbę księżnej burgundzkiej Małgorzaty d’York, a w 1477 wstąpił do kapeli jej córki, Marii Burgundzkiej (1457–82), żony arcyksięcia austriackiego Maksymiliana (1459–1519), późniejszego cesarza Maksymiliana I. Do 1482 Busnois był wielokrotnie wymieniany w rachunkach dworu burgundzkiego, a jako duchowny otrzymywał liczne beneficja. Pod koniec życia prawdopodobnie pełnił funkcję rectora cantoriae przy kościele St-Sauveur w Brugii. Busnois był uważany przez współczesnych za najwybitniejszego muzyka obok Ockeghema. Obu tych kompozytorów Tinctoris określił jako „lumina claritatis inter recensiores compositores”. Teoretyk ten dedykował również Ockeghemowi i Busnois swój traktat Liber de natura et proprietate tonorum. Ponadto wspominają Busnois inni autorzy: Eloy d’Amerval (Livre de Deablerie), B. Ramos de Pareja (Música práctica), J. Hothby (Dialogus in arte musica), J. Molinet (m.in. w Le naufrage de la pucelle). G. Crétin w lamencie na śmierć Ockeghema określa Busnois jako jego ucznia.

Busnois był przede wszystkim reprezentantem świeckiej muzyki dworskiej. Posługiwał się stylem typowym dla środowiska burgundzkiego u schyłku średniowiecza. Pozostawił ponad 60 chansons na 3 i 4 głosy (8 opublikował O. Petrucci w latach 1501–03), komponowanych głównie do tekstów francuskich. Przeważają w nich refrenowe formy ronda i virelai przechodzącego w jednozwrotkową berżeretkę, charakterystyczną dla francuskich form poetyckich XV w. O kontaktach Busnois z środowiskiem paryskim świadczą utwory związane z Jacqueline d’Hacqueville, żoną doradcy parlamentu J. Boucharta i siostrą prezydenta parlamentu. Jej imię w formie akrostychu umieścił kompozytor w rondzie A vous sans autre i w berżeretce Je ne puis vivre, jej dedykował również ronda Ja que lui ne s’i attende i Ha que ville et abhominable. W chansons kompozytor najczęściej posługiwał się swobodnie traktowaną techniką imitacyjną. Utwory pieśniowe Busnois zyskały dużą popularność. Zachowały się one w szeroko rozprzestrzenionych terytorialnie zabytkach rękopiśmiennych, m.in. w Glogauer Liederbuch; po kilka chansons przekazują również inne źródła. W zakresie muzyki religijnej zachowały się następujące kompozycje Busnois: msza L’homme armé, 2 magnifikaty 3-głosowe oraz 9 motetów 3- i 4-głosowych. Przypisuje mu się również autorstwo 2 mszy, Ecce ancilla i O crux lignum. Chociaż w tej dziedzinie utwory Busnois nie dorównują twórczości Ockeghema, niektóre z nich, zwłaszcza motetowe (np. In hydraulis dedykowane Ockeghemowi i Anthonii usque limina dedykowane św. Antoniemu), wykorzystujące jako cantus firmus melodię oryginalną (w czym wyprzedzają epokę Josquina des Prés), zwracają uwagę cechami konstrukcji, specyficznym sposobem zastosowania ostinata w tenorze oraz traktowania rytmiki i zasad kontrapunktu.

Literatura: N. Dupire J. Molinet, la vie, les oeuvres, Paryż 1932; G. van Doorslaer La chapelle musicale de Philippe le Beau, „Revue Belge d’archéologie et d’histoire de l’art” IV, 1934; W. Stephan Die burgundisch-niederländische Motette zur Zeit Ockeghems, Kassel 1937; C.L.W. Boer Het Anthonius Motet van A. Busnois, Amsterdam 1940; A. Pirro Histoire de la musique de la fin du XIVe siècle à la fin du XVIe, Paryż 1940; Ch. van den Borren Études sur le XVe siècle musical, Antwerpia 1941; G. Perle The Chansons of A. Busnois, „The Music Review” XI, 1950; C.V. Brooks Antoine Busnois, Chanson Composer, „Journal of the American Musicological Society” VI, 1953; E.H. Sparks The Motets of A. Busnois, „Journal of the American Musicological Society” VI, 1953; G. Reese Music in the Renaissance, Nowy Jork 1954; H. Hewitt The two Puzzle Canons in Busnois „Maintes femmes”, „Journal of the American Musicological Society” X, 1957; E.H. Sparks Cantus firmus in Mass and Motet, 1420–1520, Berkeley (Kalifornia) 1963; L.L. Perkins A. Busnois and the D’Hacqeville Connection, w: Musique naturelle et musique artificielle, księga pamiątkowa G. Reese’a, red. M.B. Winn, Montreal 1979; A.E. Planchart Fifteenth-Century Masses. Notes on Performance and Chronology, „Studi musicali” X, 1981; W. Haass Studien zu den L’homme armé-Messen des 15. und 16. Jahrhunderts, „Kölner Beiträge zur Musikforschung” CXXXVI, Ratyzbona 1984; L.M. Trowbridge Style Change, in the Fifteenth-Century Chanson, „Journal of Musicology” IV, 1985/86; P. Higgins „In hydraulis” Revisited. New Light on Career of A. Busnois oraz R. Taruskin A. Busnois and the L’homme armé Tradition, „Journal of the American Musicological Society” XXXIX, 1986; W. Arlt Vom Überlieferungsbefund zum Kompositionsprozess. Beobachtungen an den zwei Fassungen von Busnois „Je me puis vivre ainsy”, w księdze pamiątkowej A. Forcherta, red. G. Allroggen, D. Altenburg, Kassel 1986; R.C. Wegman Busnois „Anthoni usque limina ” and the Order of Saint-Antoine-en-Barbefosse, „Studi musicali” XVII, 1988; R.C. Wegman Another Mass by Busnois? oraz D. Fallows Busnois and the Early Fifteenth Century. A Note on „L’ardant desir” and „Faictes de moy”, „Music and Letters” LXXI, 1990; M. Caraci Vela Un capitolo di arte allusiva nella prima tradizione de Messe L’homme armé, „Studi musicali” XXII, 1993; C. Goldberg Die Chansons von A. Busnois. Die Ästhetik der höfischen Chansons, «Quellen und Studien zur Musikgeschichte von der Antike bis in die Gegenwart» XXXII, Frankfurt n. Menem 1994.

Edycje

motet In hydraulis i 5 chansons w: „Denkmäler der Tonkunst in Österreich” VII 1900, XI/1, 1904, wyd. G. Adler i O. Koller; 10 chansons w: Trois chansonniers français du XVe siècle, wyd. E. Droz, Y. Rokseth, G. Thibault, Paryż 1927

4 chansons w: Der Kopenhagener Chansonnier, wyd. K. Jeppesen, Kopenhaga 1927

6 chansons w: Chansons wormen op het einde van de XV de eeuw, wyd. C.L.W. Boer, Amsterdam 1938

4 chansons w: H. Hewitt Harmonice Musices Odhecaton A, Cambridge 1946

msza L’homme armé w: Monumenta Polyphoniae Liturgicae I 2, wyd. L. Feininger, Rzym 1948