Ramos de Pareja, Bartolomé

Ramos de Pareja, Ramis de Pareia, Ramus, Bartolomé, Bartolomeo, Bartolomeus, *ok. 1440 Baeza (Andaluzja), †po 1490 Rzym (?), hiszpański teoretyk i kompozytor działający głównie we Włoszech. Brak wiadomości o jego biografii, jedyne informacje zachowały się w testamencie oraz pismach późniejszych. Prawdopodobnie był wykładowcą o niejasnym statusie na uniwersytecie w Salamance, gdzie napisał po hiszpańsku traktat Introductorium seu Isagogicon oraz skomponował mszę (obie pozycje nie zachowały się). Od ok. 1470 przebywał we Włoszech; wiadomo, że był nauczycielem muzyki w Bolonii, miał prywatnych uczniów, m.in. Giovanniego Spataro, którego pisma przynoszą najwięcej informacji o życiu kompozytora. W 1482 ukazały się 2 wydania traktatu Ramosa de Pareja Musica practica, druga część traktatu pt. Musica theorica nie została opublikowana.

Ramos de Pareja lekceważył klasyczne traktaty, m.in. Guidona d’Arezzo, kładąc nacisk na metody empiryczne, co w jego czasach nie było rozpowszechnione. Nie podzielał poglądu Boecjusza, uznając za konsonansową tercję wielką 5:4 i małą 6:5 (zamiast pitagorejskich odpowiednio 81:64 i 32:27), co było rozwinięciem spostrzeżenia W. Odingtona. Spataro podkreślał, że interwały te rzeczywiście stosowano w ówczesnej praktyce. Ramos de Pareja dowodził ponadto, że nie ma istotnej różnicy dźwiękowej między trytonem a kwintą zmniejszoną; zarówno to, jak jego częste nawiązywanie do praktyki i powoływanie się na przykłady dźwiękowe, mogą świadczyć o pierwszych przejawach tendencji do stosowania stroju średniotonowego, które miały niewątpliwie wpływ na przyszłych teoretyków tego systemu strojenia. Ramos de Pareja proponował także zastąpienie systemu solmizacji Guidona d’Arezzo znanym wcześniej, opartym na oktawie systemem sylabicznym, stosującym tekst: psal-li-tur per vo-ces is-tas („śpiewa się tymi sylabami”); sam jednak porzucił ten pomysł i powrócił do tradycyjnej solmizacji.

Ramos de Pareja spierał się także ze współczesnymi o relacje między tempus perfectum i tempus imperfectum: uznawał wartość brevis za równą w obu tempach, podczas gdy Tinctoris czy Gaffurius za równe uważali minimy, zaś brevis w tempus perfectum za o połowę dłuższą niż w tempus imperfectum. Poglądy Ramosa de Pareja nie zyskały zwolenników; być może z tej przyczyny (a także z powodu napastliwego języka traktatu) nie znalazł zatrudnienia na uniwersytecie w Bolonii, którą opuścił przed 1484, udając się do Rzymu.

Ramos de Pareja skomponował (oprócz zaginionej mszy) Magnificat i Requiem oraz motet Tu lumen, tu splendor Patris. Wiadomo, że Kyrie i Gloria z mszy oraz canzonetta zostały wysłane do Ercolego d’Este, księcia Ferrary. Zachował się także w śpiewniku pochodzenia flamandzkiego kanon kołowy Ramosa de Pareja Mundus et musica et totus concentus.

Literatura: G. Spataro Honesta defensio in Nicolai Burtii parmensis Opusculum, Bolonia 1491 oraz Errori di Franchino Gafurio, Bolonia 1521; F. Gaffurius Practica musicae, Mediolan 1496; C. Terni Commentary, „Musica practica ” de B. Ramos de Pareja, Madryt 1983; A.M. Busse Berger Mensuration and Proportion Signs, Oksford 1993.