logotypes-ue_ENG

Sarasate y Navascuéz, Pablo de

Biogram i literatura

Sarasate y Navascuéz [~nawaskuˊeØ] Pablo Martín Melitón de, *10 III 1844 Pampeluna, †20 IX 1908 Biarritz, hiszpański skrzypek i kompozytor. Mając 5 lat, rozpoczął naukę muzyki u ojca, skrzypka i kapelmistrza orkiestry wojskowej. W 1852 po raz pierwszy wystąpił publicznie w La Coruña. Uznany za cudowne dziecko, uzyskał pomoc finansową (m.in. królowej Izabeli II), która umożliwiła mu naukę u M.R. Sáeza w Madrycie oraz studia u D.J. Alarda w konserwatorium w Paryżu (1856–59), które ukończył z najwyższymi wyróżnieniami. W 1859 rozpoczął działalność koncertową, szybko zdobywając sławę i uznanie; w 1861 debiutował w Londynie, w 1876 w Wiedniu, w 1878 w Petersburgu, w latach 1867–70 i 1889–90 występował w Ameryce Północnej i Południowej. Często koncertował w Polsce – w Warszawie (1879–81, 1883–84, 1887, 1898, 1902), Poznaniu (1883), Krakowie (1884, 1903) i Łodzi (1886, 1904). Sarasate y Navascuéz działał również jako kameralista; w latach 60. zorganizował w Paryżu kwartet smyczkowy (z udziałem A. Patenta, L. Van Waefelghema i J. Delsarta), z którym występował we Francji i in. krajach, grając najczęściej utwory J. Brahmsa. Uprawiał też kameralistykę, koncertując w Londynie, Petersburgu i Moskwie, m.in. z An. i N. Rubinsteinem, H. Wieniawskim i L. Auerem, K. Dawydowem i A. Wierzbiłłowiczem.

Sarasate y Navascuéz był obok J. Joachima jednym z największych skrzypków swoich czasów. Wyróżniała go niezwykła wirtuozeria, zadziwiająca swoboda techniczna lewej ręki (pasaże, wielodźwięki, gra pizzicato, szybkie zmiany pozycji) i mistrzowskie operowanie smyczkiem; zachwycała zwłaszcza czystość intonacji, podziwiana przez krytyków i in. znanych skrzypków (E. Ysaÿe, C. Flesch). Zachowało się 9 nagrań Sarasatego y Navascuéza z 1904 (obecnie w katalogu wytwórni Pearl), zawierających m.in. transkrypcję na skrzypce Nokturnu op. 9 nr 2 F. Chopina. Wielu kompozytorów dedykowało mu swoje utwory, m.in. M. Bruch (II Koncert skrzypcowy, Fantazja szkocka), C. Saint-Saëns (I i III Koncert skrzypcowy, Introduction et Rondo capriccioso), E. Lalo (Koncert skrzypcowy, Symphonie espagnole), H. Wieniawski (II Koncert skrzypcowy), A. Dvořák (Mazurek op. 49) oraz A. Zarzycki (Mazurek G-dur op. 26). Jako kompozytor Sarasate y Navascuéz włączył się w tworzenie narodowego stylu w muzyce hiszpańskiej. Jego utwory inspirowane rodzimym folklorem oddziaływały nie tylko na kompozytorów hiszpańskich, lecz także znalazły oddźwięk w twórczości zaprzyjaźnionych z nim kompozytorów francuskich – G. Bizeta i E. Lalo.

Literatura: L. Zárate (Y. Bourget) Sarasate y Navascuéz, Barcelona 1945; G. Woolley Pablo de Sarasate y Navascuéz. His Historical Significance, „Music and Letters” XXXVI, 1955; A. Sagardia Pablo de Sarasate y Navascuéz, Plasencia 1956, 2. wyd. 1964; L.G. Berni Pablo de Sarasate y Navascuéz, Madryt 1994.

Kompozycje

(daty dot. wyd. w Berlinie, jeśli nie podano inaczej):

Instrumentalne:

Na skrzypce i orkiestrę:

Zigeunerweisen op. 20, Lipsk 1878

El canto del ruiseñor op. 29, 1885

Muñeira op. 32, Lipsk 1885

Navarra op. 33, 1889

Airs écossais op. 34, 1892

Viva Sevilla! op. 38, 1896

Introduction et caprice-jota op. 41, Lipsk 1899

Miramar op. 42, Lipsk 1899

Introduction et tarantelle op. 43, Lipsk 1899

La chasse op. 44, Lipsk 1901

Nocturne-sérénade op. 45, Lipsk 1901

Jota de Pamplona op. 50, Lipsk 1904

Canciones rusas op. 49

Jota de Pablo op. 52

fantazje koncertowe na tematy z oper:

Faust op. 13, Paryż 1874

Der Freischütz op. 14, Paryż 1874

Carmen op. 25, Paryż 1883 (?)

La dame blanche de Boieldieu op. 3

Na skrzypce i fortepian (w większości także w wersji na skrzypce i orkiestrę):

Prière et berceuse op. 17, Paryż 1870

Malagueña y Habanera op. 21, wyd. pt. Spanische Tänze, 1878–82

Romanza andaluza y jota navarra op. 22, wyd. pt. Spanische Tänze, 1878–82

Playera y zapateado op. 23, wyd. pt. Spanische Tänze, 1878–82

Vito y habanera op. 26, wyd. pt. Spanische Tänze, 1878–82

Jota aragonesa op. 27, Lipsk 1883

Sérénade andalouse op. 28, 1883

Boléro op. 30, 1885

Peteneras, caprice espagnol op. 35, 1894

Jota de San Fermín op. 36, 1894

Zortzico Adiós montañas mías op. 37, Moguncja 1896

Zortzico de Iparraguirre op. 39, 1898

Introduction et fandango op. 40, 1898

Gondoliera Veneziana op. 46, Lipsk ok. 1902

Mélodie roumaine op. 47, 1901

Rêve op. 53, Lipsk 1909

Airs espagnols op. 18

Caprice basque op. 24

Balada op. 31

Fantaisie Caprice

Souvenir de Faust

Mazurka Mi

Homenaje a Rossini op. 2

Rêverie op. 4

Confidences op. 7

Souvenir de Domont op. 8

Les Adieux op. 9

Sérénade Andalouse op. 10

Le sommeil op. 11

Moscovienne op. 12

Mosaïque de Zampa op. 15

fantazje koncertowe na tematy z oper:

Martha op. 19, Paryż 1876

La forza del destino op. 1

Romeo and Juliette op. 5

Don Giovanni op. 51

Die Zauberflote op. 54