Zimmermann, Anton

Zimmermann [cʹyme^rman] Johann Anton, *25 lub 26 XII 1741 Breitenau (obec. Široká Niva, pow. Bruntál), †między 8 a 14 X 1781 Pressburg (węgierskie Pozsony, obec. Bratysława), austriacki kompozytor, skrzypek i organista. Od ok. 1763 był organistą katedry w Königgrätz (obec. Hradec Králové), następnie działał w Pressburgu, tam w 1772 wykonano jego singspiel Narcisse et Pierre. Od 1776 do końca życia zajmował stanowisko kapelmistrza i kompozytora dworskiego hrabiego Józefa Batthyány (1776 prymas Węgier, 1778 kardynał) w Pressburgu. Doprowadził orkiestrę dworską do rozkwitu, rozbudował aparat orkiestrowy (dyrygował z miejsca pierwszego skrzypka). Zespół ten dawał 2 koncerty publiczne w tygodniu. Od 1780 Zimmermann był także organistą w kościele św. Marcina.

Spuścizna Zimmermanna nie została dotąd dokładnie przebadana, wiadomo jednak, że wiele jego kompozycji posiada niepewną atrybucję, np. niektóre symfonie mylone są z symfoniami J. Haydna; współcześnie z Zimmermannem tworzyli też kompozytorzy o podobnym nazwisku, np. Zimerman, który wydał sonaty kameralne w Paryżu ok. 1765. Stylistycznie twórczość Zimmermanna mieści się w okresie wczesnego klasycyzmu. Utwory instrumentalne wykazują wpływ J. Haydna, m.in. w kształtowaniu melodii. Wśród symfonii Zimmermanna ważne miejsce zajmuje Sinfonia pastoritia G-dur, w której kompozytor wprowadził elementy morawskiej muzyki ludowej; reprezentuje ona wczesne stadium kształtowania się w połowie XVIII w. tzw. symfonii pastoralnej. Zimmermann uważany jest za jednego z pierwszych twórców melodramatów. Nawiązując do koncepcji J.A. Bendy w trafny artystycznie sposób zintegrował muzykę z dramaturgiczną logiką fabuły, zarówno w charakterystyce postaci, jak i w przebiegu akcji.

Literatura: B. Štedroň K životopisu Antona Zimmermanna, „Slovenská hudba” IV, 1960; A. Meier Die Pressburger Hofkapelle des Fürstprimas von Ungarn, Fürst Joseph von Batthyányi in den Jahren 1776 bis 1784, HaydnJahrbuch, Wiedeń 1978; P. Polak Beiträge zur Biographie von Anton Zimmermann, Kapellmeister des Fürsten Joseph Batthyány, „Studien zur Musikwissenschaft” XXIX, 1979; M.L. Jurjevich Anton Zimmermann’s Chamber Music for Strings, dysertacja University of Illinois, Urbana 1987; D. Múdra Anton Zimmermann a „repertoárový život” jeho diel v českých zemiach, „Slovenská hudba” XXIX, 2003; D. Múdra Spezifika der zeitgenössischen Verwendung des Schaffens Anton Zimmermanns in der Slowakei, „Musicologica istropolitana” III, 2004; D. Múdra Anton Zimmermann (1741–1781) und die europäische musikalische Klassik, Frankfurt n. Menem 2006 (zawiera katalog tematyczny).