Veracini, Antonio

Veracini [wɛraczʹini] Antonio, *17 I 1659 Florencja, †26 X 1733 Florencja, włoski skrzypek i kompozytor. Uczył się prawdopodobnie u ojca, Francesca Veraciniego (1638–1720); w latach 1677–85 obaj grali w orkiestrze teatru operowego księcia Ferdynanda II de’ Medici w Villa Pratolino. W latach 1682–94 Veracini był skrzypkiem na dworze wielkiej księżnej Toskanii Wiktorii della Rovere. W 1700 został maestro di cappella kościoła San Michele we Florencji. Prowadził regularne wykonania oratoriów dla florenckich konfraterni: San Niccolò del Ceppo (1702–30), San Marco (1703–05) i San Jacopo del Nicchio (1720). Ok. 1708 przejął po ojcu prowadzenie szkoły muzycznej w domu rodzinnym; w 1718 należał do grona założycieli bractwa muzycznego, w którym pełnił przez pewien czas funkcję kanclerza. W 1720 przebywał z krótką wizytą w Wiedniu.

Veracini był jednym z ważniejszych twórców sonat skrzypcowych i najwybitniejszym przedstawicielem florenckiej szkoły instrumentalnej w XVII w. Wydał sonaty o najbardziej typowych obsadach: na 1–3 instrumenty i basso continuo, które cieszyły się uznaniem, o czym świadczą holenderskie reprinty. Na tle twórczości sonatowej z końca XVII w. styl muzyczny Veraciniego jawi się jako w pełni indywidualny i wolny od naśladowania panujących konwencji. Wprawdzie sonaty z op. 1 i 3 mają na ogół wykształconą przez A. Corellego 4-częściową formę tzw. sonaty da chiesa, lecz pod wieloma względami znacznie różnią się od jego utworów; w częściach wolnych nastąpiła intensyfikacja czynnika harmonicznego oraz eksponowanie kantyleny pojedynczej, szeroko nakreślonej frazy melodycznej. Części te, często zatytułowane Cantabile lub Affettuoso, w niektórych sonatach zyskują nawet przewagę liczebną nad częściami szybkimi, podobnie jak w sonatach Pietra degli Antonii. Części szybkie są zazwyczaj fugowane i bardziej rozbudowane od fug Corellego, a w finałach przybierają postać tanecznych fugat w metrum trójdzielnym. Ponadto w op. 1 i 3 Veracini często stosował szybkie, fanfarowe części w typie trombett charakterystyczne dla szkoły modeńskiej. Całkowicie odmienny styl prezentują sonaty solowe z op. 2, pomimo określenia w tytule „da camera”, utwory te nie są suitami, lecz typowymi 3-, 4- i 5-częściowymi sonatami o naprzemiennym następstwie części wolnych i szybkich. W częściach wolnych Veracini wprowadził fragmenty, w których można improwizować, oraz odcinki a tempo, w których należy podążać ściśle za zapisem nutowym. Żadna z części szybkich nie opiera się na technice imitacyjnej, najczęściej są to wirtuozowskie figuracje typu moto perpetuo lub 2-częściowe, quasi okresowe struktury taneczne, nawiązujące do gigue lub menueta. W przeciwieństwie do sonat skrzypków niemieckich i Corellego, Veracini nie stosował wielodźwięków, kładł szczególny nacisk na ozdobność i śpiewność linii melodycznej oraz przejrzystość faktury, zapowiadając tym samym styl późniejszych sonat swego bratanka Francesca Marii Veraciniego, G. Tartiniego i P. Locatellego.

Literatura: J.W. Hill Antonio Veracini in Context. New Perspectives from Documents, Analysis and Style, „Early Music” XVIII, 1990; W. Apel Die Italienische Violinmusik im 17. Jahrhundert, Wiesbaden 1983, wyd. angielskie poszerz. Th. Binkley, pt. The Italian Violin Music in the 17th Century, Bloomington (Indiana) 1990; A. D’Ovidio Patronage, sacrality and power at the court of Vittoria della Rovere: Antonio Veracinis op. 1 trio sonatas, „Journal of the Royal Musical Association” CXXXV, 2010; A. D’Ovidio „Il violino suo potrà parlar da sé”: Arcangelo Corelli maestro di Antonio Veracini w: Il giovane Corelli: Nuovi documenti e contesti, red. F. Zimei, E. Gatti, Lucca 2024.