Shield, William

Shield [szʹi:d] William, *5 III 1748 Swalwell (k. Newcastle upon Tyne), †25 I 1829 Londyn, angielski kompozytor. Syn i uczeń muzyka, później Ch. Avisona w Newcastle. Po 1770 został m.in. skrzypkiem w objazdowej trupie teatralnej. W czasie tournée zaprzyjaźnił się z aktorem Th. Holcroftem, później znanym dramaturgiem, oraz poznał w Stockton on Tees J. Ritsona, z którym w latach 80. i 90. wydał zbiory pieśni angielskich i szkockich. W latach 70. przybył do Londynu, gdzie był przez 18 lat muzykiem (II skrzypce, wiola) orkiestry opery włoskiej w King’s Theatre. W 1778 w Little Theatre przy Haymarket wystawiono z dużym sukcesem jego komedię muzyczną The Flitch of Bacon. W latach 1779–83 komponował muzykę sceniczną, głównie dla Covent Garden Theatre w Londynie, m.in. w 1782 odniosła sukces jego komedia muzyczna Rosina, a w 1783 The Poor Soldier. W latach 1784–97 (z przerwą w 1791/92 na pobyt we Francji i Włoszech) był w Covent Garden stałym kompozytorem. W 1791 zaprzyjaźnił się z przebywającym w Londynie J. Haydnem. Po rezygnacji w 1797 z funkcji kompozytora Covent Garden wystawiał tam nadal do 1816 komedie muzyczne. W życiu muzycznym Londynu Shield uczestniczył również jako członek Royal Society of Musicians (od 1779), współzałożyciel Philharmonic Society oraz Glee Club, a od 1817 jako Master of the King’s Musick.

Shield włączył swoją twórczość w nurt angielskiej muzyki scenicznej, stanowiącej ulubioną rozrywkę szerokich kręgów londyńskich melomanów, niegustujących w operze włoskiej rezydującej w King’s Theatre. Cieszył się sympatią tak w zawodowych kołach muzycznych, jak i wśród melomanów jako artysta oraz zacny człowiek o łagodnym usposobieniu. Powszechnie akceptowanym gatunkiem była w jego czasach nadal opera dialogowa (z partiami mówionymi w miejsce recytatywów), przeważnie o charakterze pastiszowym, zarówno w bardziej ambitnych artystycznych operach pełnospektaklowych (mainpieces, full-length), jak i krótkich operach komicznych, farsach muzycznych i muzyce do pantomim, towarzyszących jako afterpieces przedstawieniom teatralnym. Podobnie jak inni oficjalni kompozytorzy czołowych teatrów londyńskich (Th. Linley I, następnie S. Storace w Drury Lane czy S. Arnold w Little Theatre przy Haymarket), Shield komponował dla potrzeb repertuarowych Covent Garden obie formy opery dialogowej. W przeciwieństwie jednak do kolegów nigdy nie napisał opery z recytatywami (all-sung), mimo że miał dobrą orientację w konwencjach opery włoskiej. Nie rezygnował natomiast z rozbudowanych arii, zwłaszcza gdy komponował dla wybitnych śpiewaczek angielskich, jak E. Billington (sopran koloraturowy), wprowadzał rozwijające tok akcji finały w stylu włoskim oraz solowe partie instrumentalne (w orkiestrze Covent Garden pracowali znakomity oboista i trębacz).

W kompozycji w zasadzie autodydakta, Shield nie dorównał znajomością warsztatu twórcom w pełni profesjonalnym, jak Th. Linley (I) oraz Storace. Miał natomiast bardzo bogatą inwencję melodyczną, dużą wyobraźnię oraz bardzo dobrą pamięć muzyczną, a przy tym wieloletnie doświadczenie w zakresie dramaturgii muzycznej nabyte w orkiestrze King’s Theatre. Miał także doświadczenie w zbieraniu melodii staroangielskich, szkockich i irlandzkich oraz znajomość źródeł z tego zakresu. Zainteresowania folklorystyczne wzmacniały jego związki z tradycyjną angielską operą balladową i zdawał się nie dostrzegać nowych perspektyw rozwojowych. Shield nie tylko obficie wprowadzał w swoich operach oryginalne melodie ludowe i narodowe, ale posługiwał się również stylizacją tak sprawnie, iż – jeśli nie podał pochodzenia danej pieśni – nie zawsze można je rozszyfrować. Do wątków rustykalnych sięgał również w tematyce librett swoich oper sielankowych, w których publiczność znajdowała szczególne upodobanie i przenosiła jego ballady do muzyki popularnej. Być może Shield miał w Covent Garden mały wpływ na dobór librecistów, lub może brakowało mu wyczucia literackiego; w jego twórczości operowej wiele jest librett słabych, ale osnutych na kanwie tematów modnych i nośnych w Londynie.

Apogeum powodzenia oper Shielda przypadło na lata 1782–88, szczególnie dużo tworzył w latach 1782–84; powstały wówczas niemal wszystkie jego najlepsze opery komiczne. Później, zwłaszcza po 1789, kiedy to w Drury Lane podjął działalność kompozytorską S. Storace, nastąpił stopniowy spadek popularności oper Shielda, a kompozytor coraz intensywniej działał jako organizator życia muzycznego, współwydawca zbiorów pieśni angielskich, a także autor dwóch prac z zakresu pedagogiki. Stanowią one rodzaj przewodnika kompozycji, zawierającego przemyślany, przystępnie ujęty zbiór podstawowych wskazówek oraz przykładów nutowych. Ich dobór świadczy o szerokim rozeznaniu autora w muzycznej literaturze (cytuje np. Preludium d-moll z cz. 1 Das wohltemperierte Klavier J.S. Bacha czy preludium przez wszystkie tonacje durowe na fortepian/organy z op. 39 Beethovena). Shield przyjął niecodzienną metodę rozwijania wyczucia stylu i walorów artystycznych utworu: nie podawał celowo metryczki przykładu, uważając że uczeń powinien odkryć wartość kompozycji, nie sugerując się nazwiskiem autora.

Dorobek sceniczny Shielda obejmuje ok. 60 znanych utworów (ponad 30 wydanych wkrótce po premierze), w tym kilkanaście oper pełnospektaklowych. Do najpopularniejszych wśród nich należały: Robin Hood, Fontainbleau oraz The Noble Peasant (1784), a z późniejszych The Woodman (1791) i The Travellers in Switzerland (1794). Wszystkie zaopatrzył w arie koloraturowe oraz partie koncertujących instrumentów (obój i trąbka obbligato w Robin Hoodzie i Fontainbleau). W Robin Hoodzie instrumentalny wstęp do arii rozwinął do rozmiarów ekspozycji koncertu na obój i orkiestrę; w The Noble Peasant zamiast najczęściej spotykanych w operach ansambli w formie glees wprowadził rozbudowane finały chóralne. We wszystkich gatunkach komicznych sięgał po chwyty z repertuaru opery buffa.

Spośród licznych afterpieces Shielda do najdłużej pamiętanych należały trzy: Rosina (1782), The Poor Soldier (1783) oraz The Farmer (1787), z których każda miała ponad 60 wystawień w ciągu zaledwie dwóch sezonów. Rosina zachowała popularność przez cały XIX w., a w 2. połowie XX w. (1967) ukazała się w nagraniu płytowym firmy Decca. Opera jest, jak inne, pastiszem; opracowanie muzyczne zawiera krótkie arie w stylu włoskim, ale oparte jest przede wszystkim na melodiach irlandzkich oraz balladowych stylizacjach. Łamiąc konwencje kastowości języka muzycznego Shield poprzydzielał zarówno bohaterom z wyższych klas społecznych melodie balladowe (zwyczajowo przeznaczane dla wieśniaków), jak i bohaterom z ludu – arie włoskie (rezerwowane dla szlachetniej urodzonych), co stworzyło szczególnie zabawne dodatkowe efekty komiczne. W twórczości Shielda Rosina reprezentuje operę sielankową, podobnie jak The Farmer (z którego stylizowaną piosenkę The Ploughboy opracował i włączył do swoich aranżacji angielskich pieśni ludowych B. Britten). The Poor Soldier zwrócił uwagę londyńczyków na folklor irlandzki, wcześniej słabo reprezentowany na scenie angielskiej.

Muzykę do pantomim komponował Shield głównie w latach 1782–86, później już tylko sporadycznie (przeważnie pieśni do adaptacji kompilowanych przez innych aranżerów). Oryginalnym opracowaniem wyróżnia się muzyka do pantomimy Omai or Trip Round the World (1785), osnutej wokół realnej postaci – Tahitańczyka, którego do Londynu przywiózł z podróży dookoła świata kapitan J. Cook. Shield bardzo pomysłowo stworzył przy użyciu tahitańskich instrumentów perkusyjnych fascynujący publiczność egzotyczny klimat.

Shield należał do renomowanych aranżerów swego czasu. Konglomerat często bardzo odmiennych stylistycznie fragmentów muzycznych potrafił scalić w udany pastisz, osiągając jedność formy oraz równowagę między różnymi stopniami dramatycznej, lirycznej i komicznej ekspresji. Kwestie związane ze źródłami zapożyczeń w operach Shielda stanowią odrębne zagadnienie; szerzej ujął je przy omawianiu twórczości Shielda R. Fiske (zob. Literatura).

Literatura: J. Robinson The Swalwell Musician. His Life and Works, w: Memorial to William Shield, Musician and Composer, Newcasde upon Tyne 1891; G. Hauger William Shield, „Music and Letters” XXXI, 1950; R. Fiske English Theatre Music in Eighteenth Century, Londyn 1973, ²1986; The Plays of J. O’Keeffe, wyd. F. Link, Nowy Jork 1981 (zawiera wyciąg fortepianowy The Poor Soldier, Friar Bacon, The Farmer)’, R. Hoskins The Theatre Music of William Shield, „Studies in Music” (Australia) XXI, 1987.