Scarlatti, Alessandro
Scarlatti [skar~], Scarlata, Tommaso, *między 1670 a 1672 Palermo, †1 VIII 1760 Neapol, włoski śpiewak (tenor), pochodzący z rodziny sycylijskich muzyków, syn Pietro Scarlaty (*Trapani, †ok. 1681 Palermo) i Eleonory d’Amato. Uczył się w Conservatorio di S. Onofrio a Capuana w Neapolu, m.in. u C. Caresany. W 1701 wystąpił w głównej roli w operze G.A. Pertiego Furio Camillo w Cremie, w 1703 w operach Domenica Scarlattiego (L’Ottavia restituita al trono, Il Giustino) w Neapolu. Od 1722 przez ponad 30 lat należał do kapeli królewskiej w Neapolu. Był jednym z pierwszych i najwybitniejszych interpretatorów postaci z repertuaru neapolitańskiej opery buffa z tekstem w lokalnym dialekcie. Występował już w początkowym okresie krystalizacji tego gatunku, kiedy autorzy pozostawali często nieznani, np. w Le fenzejune abbentorate i La Cianna, w których śpiewał w latach 1710–11. Jego pojawienie się w rolach komediowych odnotowano także w latach 1736–40, kiedy opera buffa osiągnęła już stadium pełnego rozkwitu. Córką Tommasa Scarlattiego była prawdopodobnie Rosa (*1716 Neapol), śpiewaczka (w latach 1747–48 występowała w Wenecji, następnie w Wiedniu); z synem Giuseppem (*1723 Neapol) utożsamiano Giuseppego (ok. 1718–1777), kompozytora, bratanka Domenica Scarlattiego.
Literatura: H. Springer Das Partitur-Autograph von Giuseppe Scarlattis bisher verschollener „Clemenza di Tito”, w księdze pamiątkowej P. Schenkego, Berlin 1913; P. Fienga La véritable patrie et la famille d’Alessandro Scarlatti oraz Giuseppe Scarlatti et son incertaine ascendance directe, „La Revue Musicale” VIII, 1932 oraz XIII, 1933; C. Sartori Gli Scarlatti a Napoli, „Rivista Musicale Italiana” XLVI, 1942; O. Tiby La famiglia Scarlatti. Nuove ricerche e documenti, „Journal of Renaissance and Baroque Music” I, 1946/47; N.A. Solar-Quintes Documentos sobre la familia de Domenico Scarlatti, „Anuario musical” IV, 1949; U. Prota-Giurleo I congiunti di Alessandro Scarlatti, w: Celebrazione del 3o centenario della nascita di Alessandro Scarlatti, Neapol 1960; J. Záloha Premiéra Giuseppe Scarlatti v Českém Krumlově roku 1768, „Hudební věda” IX, 1972; E. Badura-Skoda Giuseppe Scarlatti und seine Buffa-Opern, w: Musik am Hof Maria Theresias, w księdze kongresu w Grazu 1980, red. R.V. Karpf, Monachium 1984.