Scarlatti, Giuseppe

Scarlatti [skar~], Scarlata, Giuseppe, *ok. 1718 Neapol, †17 VIII 1777 Wiedeń, włoski kompozytor. Niewiele wiadomo o jego życiu oraz stopniu pokrewieństwa z rodziną Scarlattich. W 1739 wykonano w Rzymie oratorium La Santissima Vergine Annunziata, a w 1740 operę Merope. W latach 1741–59 opery Giuseppe Scarlattiego wystawiano m.in. we Florencji, w Lukce, gdzie ok. 1747 ożenił się ze śpiewaczką Barbarą Stabile (†przypuszczalnie po 1753), Neapolu, Mediolanie oraz Wenecji (1752–54, 1756–59). W 1752 operę buffa L’impostore grano w Barcelonie, a w latach 1757–67 opery Giuseppe Scarlattiego wystawiano obok oper F.G. Bertoniego i B. Galuppiego w różnych miastach hiszpańskich (oprócz Madrytu) w tłumaczeniu i adaptacji propagującego włoską muzykę sceniczną, wybitnego dramaturga i librecisty hiszpańskiego Ramóna de la Cruz. Prawdopodobnie Giuseppe Scarlatti wyjeżdżał wówczas do Hiszpanii i odwiedzał w Madrycie swego stryja Domenica Scarlattiego. Ok. 1757 osiadł w Wiedniu, gdzie działał jako kompozytor i klawesynista, a także później jako kapelmistrz i domowy nauczyciel muzyki na dworze księcia von Schwarzenberg. Opery Giuseppe Scarlattiego wystawiano w Burgtheater oraz w teatrze na zamku Schönbrunn. Na początku lat 60. znalazł protektorów w osobach hrabiego G. Durazza, głównego dyrektora teatrów cesarskich, oraz Ch.W. Glucka; dzięki nim w latach 1762–64 zawarł kontrakt z dyrekcją Kärntnertortheater na dostarczanie muzyki baletowej.

Dorobek sceniczny Giuseppe Scarlattiego obejmował ponad 30 oper (zachowanych jest tylko kilkanaście), z przewagą ilościową oper seria; muzyczno-dramatyczny talent kompozytora wyrażał się jednak najpełniej w gatunku komediowym. Twórczość Giuseppe Scarlattiego nie została dotychczas przebadana, niemniej wiadomo, że jego opery, wystawiane wprawdzie w licznych i znanych teatrach, budziły najczęściej żywe, ale krótkotrwałe zainteresowanie i rzadko były wznawiane. Należały do standardowej, utrzymanej na dobrym poziomie artystycznym produkcji scenicznych kompozytorów neapolitańskiej szkoły operowej. Przykładów zręczności Giuseppe Scarlattiego w tworzeniu muzycznych odpowiedników słownej błazenady dostarcza dramma giocoso per musica L’isola disabitata (zwłaszcza scena z II aktu, z fortelem chińskiej maskarady), stanowiąca zgrabne połączenie literacko-dramatycznej prostoty i naturalności libretta Goldoniego z bezpretensjonalnym wdziękiem, właściwym stylistyce galant, przejrzystej fakturalnie oprawy muzycznej, w której partia orkiestrowa pełni głównie rolę akompaniamentu. Mimo walorów artystycznych (zwłaszcza bogatej inwencji melodycznej) twórczość Giuseppe Scarlattiego pozostawała poza nurtem ważnych przemian, które dokonywały się w twórczości przedstawicieli młodszego pokolenia operowej szkoły neapolitańskiej (m.in. N. Piccinni, G. Paisiello). W latach 70. XVIII w. opery Giuseppe Scarlattiego znikły z repertuaru teatrów operowych (ostatnie wystawienie odnotowano w Wiedniu w latach 1772–73).