Raison, André

Raison [rez´ą] André, *przed 1650 Meaux (?), †1719 Paryż, francuski organista i kompozytor. Po ukończeniu seminarium Ste Geneviève w Nanterre przeniósł się do Paryża, gdzie w latach 1665–1716 był organistą w opactwie Ste Geneviève, a od 1687 jednocześnie w klasztorze św. Jakuba. Należał do najlepiej opłacanych organistów paryskich, był nauczycielem L.N. Clérambaulta, który dedykował mu Premier livre d’orgue.

Dwie księgi organowe Raisona zajmują ważne miejsce w historii muzyki francuskiej. Pozostają one pod wyraźnym wpływem stylistyki świeckiej, choć zawierają repertuar grany podczas nabożeństw klasztornych. Księga 1 złożona jest z wersetów organowych, fug, grands jeux, duetów, triów i récits wykonywanych podczas magnificat oraz mszy. Żadna z tych kompozycji nie opiera się na chorałowym cantus firmus, często wykorzystywane są natomiast motywy taneczne. Temat passacagli z „Christe” z mszy Deuziesme ton posłużył Bachowi za podstawę Passacaglii c-moll BWV 582. Księgę tę poprzedza wstęp adresowany do organistów, w którym znajdują się cenne uwagi dotyczące aplikatury, rejestracji, ozdabiania i notes inégales. Księga 2 zawiera preludia, fugi, wariacje oparte na melodiach kolędowych, allemande, uwerturę, opracowanie ofertorium oraz utwór Da pacem z kunsztowną fugą, upamiętniający traktat pokojowy w Utrechcie z 1713.

Dzieła Raisona odznaczają się wirtuozowską fakturą i sugestywnym operowaniem rejestrami. Pedałowy temat basse de trompette w pierwszym Kyrie z mszy Premier ton z księgi 1 świadczy o sporych umiejętnościach wykonawczych autora. Stosowanie szybkich repetycji dźwięku, kunsztownych ozdobników i ożywionej rytmiki tanecznej zdradza wpływy muzyki klawesynowej.

Literatura: N. Dufourcq La musique d’orgue française de J. Titelouze à J. Alain, Paryż 1941, ²1949; W. Apel Geschichte der Orgel- und Klaviermusik bis 1700, Kassel 1967, wyd. angielskie poszerz. H. Tischler, Bloomington 1972; X. Darasse Les enseignements d’André Raison w: L’interprétation de la musique française aux XVIIe et XVIIIe siècles: Colloques internationaux du CNRS, red. J. Chailley, Paryż 1974; H.W. Gay Four French Organist-Composers, 1549–1720, Memphis 1975; E. Higginbottom Ecclesiastical Prescription and Musical Style in French Classical Organ Music, „Organ Yearbook” XII, 1981; H.J. Butler The Teachings of André Raison American Organist” XXIV, 1990; D. Ponsford, L. Sawkins French organ music in the reign of Louis XIV, „Early Music” XL, 2012; N. Cockburn The music of André Raison (c. 1650–1719), „Organists’ review” CV, 2019; Y.-G. Préfontaine André Raison, „Mixtures: Bulletin de liaison de la Fédération Québécoise des Amis de l’Orgue” L, 2019.