Poniatowska Irena, *5 VII 1933 Góra Kalwaria, polska muzykolog. W latach 1957–62 studiowała muzykologię na uniwersytecie w Warszawie, w latach 1963–64 przebywała w Paryżu pogłębiając samodzielnie wiedzę, w latach 1965–68 otrzymała stypendium doktoranckie Uniwersytetu Warszawskiego, tamże w 1970 uzyskała stopień doktora na podstawie pracy Faktura fortepianowa Beethovena (promotor J.M. Chomiński), a w 1983 został ukończony jej przewód habilitacyjny (Muzyka fortepianowa i pianistyka w wieku XIX). Od 1968 pracowała w Instytucie Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego jako: 1968 starszy asystent, 1970 adiunkt, 1984 docent, 1991 profesor nadzwyczajny, 1996 profesor zwyczajny. W latach 1974–79 była wicedyrektorem tegoż instytutu, w którym w latach 1988–2003 kierowała Zakładem Powszechnej Historii Muzyki; ponadto w latach 1986–90 pełniła funkcję prodziekana Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego do spraw studenckich, a w latach 1993–99 prodziekana do spraw finansowych i badań naukowych. Prowadziła zajęcia dydaktyczne z historii muzyki od XVII do XX w.; wykładała gościnnie w uniwersytetach i akademiach muzycznych w Polsce (m.in. 1993 Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu, studium podyplomowe Akademii Muzycznej w Warszawie) i za granicą (m.in. w Moguncji, Paryżu, Kijowie, Nowym Delhi). Jej dorobek dydaktyczny obejmuje kilkadziesiąt recenzji naukowych, 53 recenzje na stopnie naukowe (doktoraty, habilitacje, profesury), ponadto 101 uczniów (w tym 11 doktorów).
Poniatowska brała udział w wielu międzynarodowych kongresach i konferencjach muzykologicznych: we Włoszech (13), Francji (11), Niemczech (11), Czechosłowacji (6), ponadto w Austrii, Szwajcarii, Hiszpanii, Słowacji, Stanach Zjednoczonych, Iraku. W latach 1974–91 współdziałała w organizowaniu polsko-włoskich sesji muzykologicznych, prowadzonych przez uniwersytet w Warszawie i Bolonii we współpracy z Antiquae Musicae Italicae Studiosi w Como. Była przewodniczącą kongresów Musica Antiqua Europae Orientalis w latach: 1988, 1991, 1994 (z S. Żerańską-Kominek i E. Witkowską-Zarembą), 1997 (z J. Pikulikiem), 2000, 2003, 2006 i 2009 oraz międzynarodowych konferencji poświęconych J.J. Hassemu (1993, 1999 UW), zorganizowanych z jej inicjatywy. Szczególną aktywność przejawiła włączając się w intensywny rozwój chopinologii w Polsce po II wojnie światowej; w latach 1976–86 była przewodniczącą Rady Naukowej TiFC, w latach 1986–91 wiceprezesem tego towarzystwa; tamże w latach 1986 i 1989 współorganizowała sympozja chopinowskie. Od 1994 jest prezesem stowarzyszenia artystyczno-naukowego p.n. Polska Akademia Chopinowska (PACh), dążącego do powiązania idei popularyzacji muzyki Chopina ze współczesną myślą naukową; w 1999 weszła w skład Komitetu Honorowego Obchodów Roku Chopinowskiego i zorganizowała II Międzynarodowy Kongres Chopinowski Chopin i jego twórczość w kontekście kultury. Współpracując z Société Chopin i uniwersytetem w Paryżu brała udział w organizowaniu międzynarodowej konferencji Chopinowskiej (Paryż 1998), ponadto przewodniczyła obradom międzynarodowych konferencji Chopin – w poszukiwaniu wspólnego języka (Warszawa 2001). W latach 1994–2002 była członkiem zarządu Les Amis de Nicolas Chopin w Marainville; od 1994 wchodzi w skład zarządu Internationale Chopin Gesellschaft w Wiedniu, a od 1999 komitetu redakcyjnego „Chopin in the World” (rocznika Międzynarodowej Federacji Towarzystw Chopinowskich), od 2001 jest przewodniczącą rady programowej Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina w Warszawie, od 2006 przewodnicząca Rady Fundacji Międzynarodowych Festiwali Chopinowskich w Dusznikach-Zdroju; w 2010 była przewodniczącą prezydium rady programowej III Międzynarodowego Kongresu Chopinowskiego Chopin 1810–2010. Idee – Interpretacje – Oddziaływania. Ponadto Poniatowska jest członkiem Rady Naukowej Towarzystwa Muzycznego im. H. Wieniawskiego; była sekretarzem naukowym I Kongresu Upowszechniania Kultury, zorganizowanego w 1979 w Warszawie przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, w latach 1991–92 wchodziła w skład Komitetu Prymasowskiego, zajmującego się sprowadzeniem prochów Paderewskiego do Polski, od 1994 pełniła funkcję wiceprezesa Towarzystwa im. I.J. Paderewskiego, w 2001 była przewodniczącą pierwszej międzynarodowej sesji naukowej, poświęconej temu kompozytorowi, która odbyła się w Bydgoszczy. Działała także w ZKP: w latach 1972–74 i 1985–87 w zarządzie sekcji muzykologów, w latach 1974–81 opiekowała się Kołem Młodych Muzykologów, w latach 1993–99 wchodziła w skład zarządu ZKP. Oprócz działalności naukowo-badawczej i organizacyjnej prowadziła prace redakcyjne, współpracując w latach 1962–72 z PWN przy opracowywaniu haseł z zakresu muzyki w Wielkiej Encyklopedii Powszechnej PWN; w latach 1972–89 była redaktorem naukowym działu kompozytorzy XIX w. w Encyklopedii Muzycznej PWM. Za swą wielostronną działalność została w 2000 odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, w 2003 Medalem Komisji Edukacji Narodowej, w 2013 Złotym Medalem „Gloria Artis”, ponadto Medalem Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego i Statuetką Bydgoskiego Towarzystwa Naukowego; w 2021 otrzymała nagrodę doroczną Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jest członkiem honorowym Accademia Filarmonica w Bolonii (od 1998) oraz ZKP (od 2011), a także obywatelką honorową m. Duszniki.
W obfitym piśmiennictwie naukowym Poniatowskiej dominują publikacje poświęcone muzyce fortepianowej i pianistyce. Jej praca Faktura fortepianowa Beethovena stanowi znaczący wkład do badań nad teorią faktury fortepianowej, Poniatowska poszerzyła bowiem pojęcie faktury, traktując je jako wyznacznik indywidualnego stylu kompozytorskiego, kryterium odmiennej periodyzacji twórczości Beethovena, współczynnik kształtowania formy utworu decydujący o jakości brzmienia; prezentacja używanych przez Poniatowską środków fakturalnych w powiązaniu z innymi elementami muzycznymi sprawiła, iż poszerzeniu uległ także zakres analizy formy muzycznej. W książce Muzyka fortepianowa i pianistyka w wieku XIX Poniatowska przedstawiła szeroko zakrojoną koncepcję badawczą, obejmującą z jednej strony rozwój fortepianu i grę na fortepianie jako niezbędne uwarunkowania dla określenia realnego brzmienia, z drugiej zaś – charakterystykę stylu pianistycznego, kształtowanie formy muzycznej w powiązaniu z panującą w okresie romantyzmu estetyką, zakres społecznego funkcjonowania muzyki; praca ta daje przegląd problemów związanych z muzyką XIX w. i ówczesną techniką pianistyczną, ma wartość poznawczą także dla nauczycieli (analiza szkół gry na fortepianie). Relacjonowana przez Poniatowską na kongresach i konferencjach naukowych problematyka faktury fortepianowej, interpretacji wykonawczej i wirtuozerii pianistycznej w aspekcie historycznym (Beethoven, Chopin, Liszt, Hummel, Clementi i in.) wzbudziła duże zainteresowanie; na uwagę zasługują zwłaszcza wielostronne rozważania na temat relacji między Chopinem a Lisztem. Zainteresowania naukowe Poniatowskiej koncentrują się na muzyce XVIII i XIX w., ale nie ograniczają się do twórczości fortepianowej; świadczy o tym rozległa tematyka jej artykułów. Wiedzę ogólnokulturową i faktografię poszerzają prace z zakresu historii muzyki polskiej; Poniatowska wydobyła z przeszłości dwóch zapomnianych kompozytorów: S. Pilińskiego i J. Poniatowskiego, a prowadzona przez nią seria «Chopin w Kręgu Przyjaciół» służy ukazaniu środowiska muzycznego, w którym obracał się kompozytor. Poniatowska wyróżnia się niezwykłą aktywnością, przejawiającą się w uczestnictwie w różnych przedsięwzięciach naukowych (TiFC, PACh, MAEO), działalności organizacyjnej i popularyzacyjnej.
Literatura: Muzyka wobec tradycji. Idee, dzieło, recepcja, księga pamiątkowa I. Poniatowskiej, red. Sz. Paczkowski, Warszawa 2004 (zawiera pełny wykaz prac Poniatowskiej).
Faktura fortepianowa Beethovena, Warszawa 1972 (praca doktorska); nowe wydanie rozszerzone o aneks Beethoven i Chopin, podobieństwa w fakturze fortepianowej Warszawa 2013
Kronika ważniejszych wydarzeń muzycznych w Polsce w latach 1945-72, Kraków 1974
Pięćdziesiąt lat Towarzystwa im. Fryderyka Chopina w Warszawie (1934–1984), także w jęz. angielskim i francuskim, Warszawa 1984, także w „Music in Poland” 1984 nr 1
Muzyka fortepianowa i pianistyka w wieku XIX. Aspekty artystyczne i społeczne, Warszawa 1991 (poszerz. rozprawa habilitacyjna, w 1992 nagroda Ministerstwa Edukacji Narodowej)
Słownik szkolny. Muzyka, Warszawa 1991, 2. wyd. 1997
Historia i interpretacja muzyki. Z badań nad muzyką od XVII do XIX wieku, Studia et Dissertationes Instituti Musicologiae Varsoviensis, Seria A, tom 2, Kraków 1993, 2. wyd. 1995
Fryderyk Chopin, z A. Morawińską, z serii: Composers and the Art of Their Time 1, Warszawa 2001, 2005, 2008 (w 8 językach)
W kręgu recepcji i rezonansu muzyki. Szkice Chopinowskie, Warszawa 2008
Fryderyk Chopin. Człowiek i jego muzyka, w jęz. polskim i angielskim, Warszawa 2009, w jęz. francuskim, Warszawa 2010
Historia Muzyki Polskiej. Tom V, część 2a: Romantyzm 1850–1900. Twórczość muzyczna, Warszawa 2010; wersja poprawiona w języku angielskim: The History of Music in Poland, vol 5, Part 2A: Romanticism 1850–1900. Musical Output, translated by J. Comber, Warszawa 2011
Polska wiolinistyka / Violin in Poland, w: Violin Antonio Stradivari 1685 “POLONIA”.The first Antonio Stradivari violin in past-war Poland for the 100th Anniversary of Regaining Independence, Warszawa 2018
Chopin w poezji, Warszawa 2020
opracowanie krytyczne albumu W. Siudmaka Siudmak: Chopin. Nokturny, Poznań-Warszawa 2021, równolegle tekst polski i przekład angielski (J. Comber) oraz francuski (K. Losson)
zbiory artykułów:
Kantata i oratorium włoskie w Polsce w drugiej połowie XVIII w., w: Historia i interpretacja muzyki. Z badań nad muzyką od XVII do XIX wieku, zbiór artykułów, Kraków 1993, 2. wyd. 1995
Styl brillant i idee preromantyczne w twórczości Marii Szymanowskiej, w: Historia i interpretacja muzyki. Z badań nad muzyką od XVII do XIX wieku, zbiór artykułów, Kraków 1993, 2. wyd. 1995
Chopin – Liszt. Uwagi o środkach wirtuozowskich i wzajemnych relacjach obu artystów, w: Historia i interpretacja muzyki. Z badań nad muzyką od XVII do XIX wieku, zbiór artykułów, Kraków 1993, 2. wyd. 1995
Idiom salonowej muzyki romantycznej w twórczości fortepianowej Gioacchino Rossiniego, w: Historia i interpretacja muzyki. Z badań nad muzyką od XVII do XIX wieku, zbiór artykułów, Kraków 1993, 2. wyd. 1995
Ferdynand Hoesick (1867–1941) – muzykograf z przełomu stuleci, w: Historia i interpretacja muzyki. Z badań nad muzyką od XVII do XIX wieku, zbiór artykułów, Kraków 1993, 2. wyd. 1995
Oddziaływanie metody Teodora Leszetyckiego na pianistykę Ignacego Józefa Paderewskiego, w: Historia i interpretacja muzyki. Z badań nad muzyką od XVII do XIX wieku, zbiór artykułów, Kraków 1993, 2. wyd. 1995
O dramatycznej ekspresji w „Audite mortales” Bartłomieja Pękiela, w: Historia i interpretacja muzyki. Z badań nad muzyką od XVII do XIX wieku, zbiór artykułów, Kraków 1993, 2. wyd. 1995 (pierwodruk w jęz. francuskim, „Quadrivium” XVIII, 1977)
Historyzm w myśli i twórczości muzycznej XVIII i XIX wieku, w: Historia i interpretacja muzyki. Z badań nad muzyką od XVII do XIX wieku, zbiór artykułów, Kraków 1993, 2. wyd. 1995 (pierwodruk w: La musica come arte e come scienza, ricordando Padre Martini, «Miscellanee, Saggi, Convegni» XXV, Bolonia 1985)
„Anweisung zum Pianoforte Spiel” J.N. Hummla. Komentarz historyczno-teoretyczny, w: Historia i interpretacja muzyki. Z badań nad muzyką od XVII do XIX wieku, zbiór artykułów, Kraków 1993, 2. wyd. 1995 (pierwodruk w: Studi in onore Giuseppe Vecchi, red. I. Cavallini, Modena 1989)
Francuscy pianiści w konkursach chopinowskich. Przyczynek do badań nad interpretacją dzieła muzycznego, w: Historia i interpretacja muzyki. Z badań nad muzyką od XVII do XIX wieku, zbiór artykułów, Kraków 1993, 2. wyd. 1995 (poszerz. wersja pierwodruku w: L’interprétation de Chopin en France, red. D. Pistone, Paryż 1990)
artykuły i rozdziały w pracach zbiorowych:
O środkach harmonicznych w cyklu „Pieśni i tańce śmierci” Musorgskiego, w: Polsko-rosyjskie miscellanea muzyczne, red. Z. Lissa, Kraków 1967
Rozwój faktury fortepianowej Beethovena, „Muzyka” 1970 nr 4
Über die Zusammenhänge von Beethovens Klaviersatz und den Klavieren sejner Zeit, w księdze II międzynarodowego sympozjum Beethovenowskiego, Pieštany-Moravany 1970, red. L. Ballova, Bratysława 1971
Zur Frage der Interpretation von Beethovens Klavierwerken, w księdze międzynarodowego kongresu Beethovenowskiego w Berlinie 10–12 XII 1970, red. H.A. Brockhaus i K. Niemann, Berlin 1971
Der Klaviersatz bei Beethoven, w księdze międzynarodowego kongresu muzykologicznego w Bonn 1970, red. C. Dahlhaus i in., Kassel 1971
La Société Frédéric Chopin et la recherche sur Chopin en Pologne, w: Contributi e ricerche su musica e teatro, t. 1, Bolonia 1978
O muzyce fortepianowej Muzio Clementiego i jego „Méthode pour le Piano-Forte”, «Pagine» III, 1979 (referat wygłoszony na VI konwenium polsko-włoskim w Bolonii 1974, druk, także w „Quadrivium” XVII, 1976)
Życie i twórczość Beethovena w świetle ostatnich badań, w księdze sesji Beethovenowskiej w Głogówku 1977, Warszawa 1980 (także w „Hudebný Život” XI, 1978)
Improwizacja fortepianowa w okresie romantyzmu, w: Szkice o kulturze muzycznej XIX wieku, t. 4, red. Z. Chechlińska, Warszawa 1980 (poszerz. wersja referatu wygłoszonego na konferencji muzykologicznej, Bratysława 13–14 IX 1976)
Autografy Stanisława Pilińskiego w Bibliothèque Nationale w Paryżu, «Pagine» IV, 1980
Twórczość symfoniczna i kameralna środowiska warszawskiego w latach 1860–1914, w: Kultura muzyczna Warszawy w drugiej połowie XIX wieku, red. A. Spóz, Warszawa 1980
Chopin. Paradygmaty interpretacji, „Rocznik Chopinowski” 1984 XVI, 1984
La Société Chopin de Varsovie. Recherches et publications, w: Sur les traces de Frédéric Chopin, red. D. Pistone, Paryż 1984
Artykulacja jako środek ekspresji gry fortepianowej w I połowie XIX wieku (między metodyką gry a praktyką wykonawczą epoki), „Rocznik Chopinowski” 1985 XVII, 1985
Chopin – Liszt. Fondement de la virtuosité et de la pédagogie, w: Franz Liszt, «Miscellanee, Saggi, Convegni» XXVII, Bolonia 1987, także „Quadrivium” XXVIII, 1987
Quelques remarques sur le fonctionnalisme de la musique et sur l’idée de „correspondance des arts” dans la popularisation de la musique au XIXe siècle, w księdze XIV kongresu MTM w Bolonii 27 VIII–1 IX 1987, red. L. Bianconi i in., Turyn 1990
Introduction, w: F. Liszt Chopin, reedycja wyd. z 1852, Paryż 1990
Funkcjonalna i trywialna muzyka fortepianowa w XIX w., „Muzyka” 1991 nr 2
Les idées françaises sur la musique en Pologne à l’âge des Lumières. Le chanoine W. Sierakowski, w: Itinéraires Mozartiens en Bourgogne, materiały z kolokwium w Dijon 11–12 IV 1991, red. F. Claudon, Dijon 1992
Twórczość Chopina w świetle pierwszych monografii, „Rocznik Chopinowski” 1989 XX, 1992
Chopin – Liszt. Kontakty artystyczne i oddziaływanie stylistyczne, «Chopin w Kręgu Przyjaciół», red. I. Poniatowska, t. 1, Warszawa 1995
Do problemu metodyki gry fortepianowej w okresie romantyzmu, «Chopin w Kręgu Przyjaciół», red. I. Poniatowska, t. 3, Warszawa 1997
A. Kątski jako pianista i kompozytor muzyki fortepianowej, «Chopin w Kręgu Przyjaciół», red. I. Poniatowska, t. 5, Warszawa 1999
Historyzm i tradycja w badaniach nad muzyką, „Barok” 1995 nr 3
Recepcja książki F. Liszta "Fryderyk Chopin" w Polsce, w: Polska kultura muzyczna a Europa. Z badań nad recepcją muzyki, «Prace Zakładu Powszechnej Historii Muzyki. Instytut Muzykologii UW» z. 5, Warszawa 1995; wersja ang. The Polish reception of Chopin’s Biography by Franz Liszt, w: The age of Chopin. Interdisciplinary Inquiries, red. H. Goldberg, Indianopolis 2004; wersja fr. Frédéric Chopin par Liszt, réception de l’ouvrage en Pologne, in: Frédéric Chopin Interpretations, Symposium Intern. Université de Genève 1999, red. J.J. Eigeldinger avec loe concours de J. Waeber, Genewa 2005
Aleksander Tansman na temat twórczości w listach do Edouarda Ganche’a, w: Aleksander Tansman 1897–1986, Akademia Muzyczna w Łodzi, red. M. Szoka,1997; wersja rozszerzona: Le credo musical d’Alexander Tansman à travers sa correspondance avec Edouard Ganche et Halina Szymulska, w: Hommage au compositeur Alexander Tansman (1897–1986), Actes du Colloque Intern. du 26 Novembre 1997 en Sorbonne, textes reunis P. Guillot, Paryż 2000
Zur Genese der Sonatensatzform in der Musiktheorie des 18. und der ersten Hälfte des 19. Jahrhunderts, w: Contexts of Musicology, t. 2, red. M. Jabłoński, D. Jasińska, B. Muszkalska, R.J. Wieczorek, Poznań 1998
Barok jako pojęcie stylistyczne i okres w historiografii muzycznej – przegląd stanowisk, w: „Barok” VI/1 (11) 1999, także w: Barok w Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej. Drogi przemian i osmozy kultury, Red. J. Pelc, K. Mrowcewicz, M. Prejs, Warszawa 2000
Mozart i masoneria w świetle nowych badań, w: Affetti musicologici, księga pamiątkowa Z.M. Szweykowskiego, red. P. Poźniak, Kraków 1999
"Rodem Warszawianin, sercem Polak a talentem świata obywatel", w: Księga programowa 54 Międzynarodowego Festiwalu Chopinoiwskiego – Duszniki –Zdrój 1999, wersja polska, angielska i niemiecka; nowe tłum. niemieckie w: Festschrift anlässlich des 150 Todestages von Fryderyk Chopin, Wiedeń 1999
Z problemów recepcji Schuberta w Polsce do początku XX wieku, w: Muzykolog wobec dzieła muzycznego, księga pamiątkowa E. Dziębowskiej, red. M. Woźna-Stankiewicz i Z. Dobrzańska-Fabiańska, Kraków 1999
Pieśni solowe M. Szymanowskiej do tekstów A. Mickiewicza, w: Mickiewicz i muzyka. Słowa, dźwięki, konteksty, red. M. Jabłoński, J. Stęszewski, T. Brodniewicz, Poznań 2000
Szkice do problemu recepcji Beethovena w Polsce w XIX w., w: Beethoven, red. M. Tomaszewski i M. Chrenkoff, Kraków 2000 (także tłum. na język niemiecki)
Fortepiany Beethovena. Poszukiwanie nowych środków ekspresji, w: Beethoven, red. M. Tomaszewski i M. Chrenkoff, Kraków 2000 (także tłum. na język niemiecki)
Idee fakturalne i formalne w ostatnich kwartetach smyczkowych, w: Beethoven, red. M. Tomaszewski i M. Chrenkoff, Kraków 2000 (także tłum. na język niemiecki)
„Méthaphysique de la confusion” czyli Chopin w ujęciu Jankelevitcha, w: Muzyka w kontekście kultury. Studia dedykowane Profesorowi Mieczysławowi Tomaszewskiemu, red. M. Janicka-Słysz, T. Malecka, K. Szwajgier, Kraków 2001
Ignacy Jan Paderewski. Statesman, Artist and Composer, «Polska Sanskriti», red. D. Zasada, Nowe Delhi 2001
Einige Bemerkungen über die Rezeption Johann Sebastian Bachs in Polen im 19. Jahrhundert, w: Probleme der Migration von Musik und Musikern in Europa im Zeitalter des Barock. 15 Arolsen Barock-Festspiele 2000, Tagungsbericht im Zusammenatbeit mit dem Institut für deutsche Musikkultur im östlichen Europa, Bonn, red. M. Brusniak, R. Koch, Sinzig 2002
Historyczne przemiany recepcji Chopina, w: Chopin – w poszukiwaniu wspólnego języka, materiały z konferencji w Warszawie 2001, red. A. Szklener, Warszawa 2002
Geniusz Chopina i mazurki, w: Dziedzictwo kulturowe Mazowsza, t. 2, red. M. Sołtysiak i A. Stawarz, Warszawa 2002
Gatunki wokalne Marii Szymanowskiej, w: Pieśń polska. Rekonesans, «Muzyka i Liryka» z. 10, red. M. Tomaszewski, Kraków 2002
Narodowość w muzyce polskiej przed Moniuszką, w: Muzyka sztuką przezwyciężania czasu, księga pamiątkowa W. Rudzińskiego, red. M. Demska-Trębacz, Warszawa 2003
O przemianach świadomości formy w kontekście oralności i piśmienności, w: Język – system – styl – forma w muzyce, red. B. Mielcarek-Krzyżanowska, V. Przech, Bydgoszcz 2003
«Polonia odrodzona» w symfonii polskiej początku XX wieku, w: Complexus effectuum musicologiae. Studia Miroslao Perz septuagenario dedicata, red. T.Jeż, Kraków 2003; wersja niem. Restituta Polonia in der polnischen Symphonie zu Beginn des 20, Jahrhunderts, w: Nationale Musik im 20. Jahrhundert, kompositorische und sozialkulturelle Aspekte der Musikgeschichte zwischen Ost und West Europa, Konferenzbericht Leipzig 2002, red. H. Loos, S. Keym, Lipsk 2004
Die Transkriptionen der Mazurken Frédéric Chopins von Pauline Viardot, w: Chopin 1849/1999. Aspekte der Rezeptions- und Interpretationsgeschichte, red. A. Ballstadt, Schliengen 2003
Tragicommedia pastorale „La morte d’Orfeo” Steffano Landiego i rzymska szkoła operowa w pierwszej połowie XVII wieku, w: Mit Orfeusza. Inspiracje i reinterpretacje w europejskiej tradycji artystycznej, red. S. Żerańska-Kominek, Gdańsk 2003
Romanse i pieśni Marii Szymanowskiej, w: Wokalistyka w Polsce i na świecie, t. III Polskie Stowarzyszenie Pedagogów Śpiewu, Akademia Muzyczna we Wrocławiu, red. E. Sąsiadek, Wrocław 2004
Wielki artyzm czy symbol narodowy,, w: Moniuszko dla świata. Historia i kultura Międzynarodowego Konkursu Wokalnego im. S. Moniuszki, red. A. Wojciechowski, współpr. M. Fołtyn, Warszawa 2004
Chopin - czwarty wieszcz, w: Topos narodowy w muzyce polskiej pierwszej połowy XIX wieku, Międzynarodowa Konferencja Naukowo-Artystyczna 20-21 XI 2006, red. W. Nowik, Warszawa 2006
„Vivre, sentir, agir in tempo rubato” – Ignacy Jan Paderewski au piano, w: La note bleue. Mélange offerts au Professeur Jean-Jaques Eigeldinger, red. J. Waeber, P. Lang, Berno-Berlin-Bruksela-Frankfurt nad Menem-Nowy Jork-Oksford-Wiedeń 2006
O recepcji i intertekstualności w muzyce, w: Dzieło muzyczne i jego rezonans, red. A. Nowak, Bydgoszcz 2008
Dobrzyński – Chopin. Podobieństwa i różnice stylu, w: W kręgu muzyki Chopina, Materiały z sesji naukowej 21-28 lutego 2011, red. K. Juszyńska, Łódź 2011; wersja niem. w: „Jahrbuch des Wissenschaftlichen Zentrum der Polnischen Akademie der Wissenschaften in Wien“, red. I. Nöbauer, Wiedeń 2012; wersja ang. w: After Chopin. The Influence of Chopin’s Music on Europeen Composers up to the First World War, Warszawa 2012
Chopin w różnych kulturach świata, w: Rok Chopinowski 2010 Impresje. Świadectwa. Ludzie, red. A. Iwanicka-NIjakowska, A. Klaudzińska, Warszawa 2010, 2011; wersja ang. w: „Chopin in the World” 2010; wersja fr. rozszerzona, w: Traces and Echos of Chopin’s Work, red. A. Nowak, B. Mielcarek, Bydgoszcz 2011; wersja ros. w: Odzwuki Szopena w russkoj kulture, red. H. M.Fiłatowa, Moskwa 2012
Lumiere et décadence de la musique de salon au XIX siècle, w: «Annales Academie Polonaise des Sciences» Centre scientifique à Paris, red. A. Ciesielska-Ribard, H. Ratajczak, Paryż-Warszawa 2014
Beethoven – Warschau – Chopin im 19. Jahrhundert, w: Beethoven – Rezeption im Mittel und Osteuropa. Bericht über die Internationale Musikwissenschaftliche Konferenz von 22-bis 26 Oktober 2014 in Leipzig, red. H. Loos, K.-P. Koch, Lipsk 2015
Central and Eastern Europe in history and in musicology, w: Nationality versus Universality. Musical Historiographie in Central and Eastern Europe, red. S. Żerańska-Kominek, redaktorzy jęz. ang. J. Comber, T. Zymer, Cambridge Scholars Publishing 2016
Karol Lipiński w kontekście wirtuozerii i elementów narodowych w muzyce XIX wieku, w: Karol Lipiński. Życie, działalność, epoka, tom VI, red. J. Subel, Wrocław 2017
Frédéric Chopin als Symbol des Nationalen und Universalen in der Musik, w: Chopin und Wien, Beginn einer Karriere, Warschau-Wien 2010, red. I. Nöbauer, Warszawa 2017
Wokół muzyki romantycznej, w: Michał Wodpol, poznański kompozytor z kręgu Chopinowskiego. Utwory zebrane, red. D.Gucia, Poznań-Mnichowo 2019
Dwa obiegi opery w kulturze europejskiej XIX wieku – na scenie i poza scena w transkrypcjach i fantazjach instrumentalnych, w: Karol Lipiński. Życie, działalność, epoka, tom VII, red. nauk. J. Subel, Wrocław 2020
Chopin – Grottger. Poetycki wyraz, koncepcja cyklu i medium przekazu, w: Muzykolog humanista wobec doświadczeń muzyki w kulturze, Księga pamiątkowa dedykowana Profesor Małgorzacie Woźnej-Stankiewicz, red. Z. Dobrzańska-Fabiańska, M. Dziadek, Kraków 2021
Wstęp do edycji: Maria Szymanowska. Dwadzieścia etiud i preludiów (Twenty Etudes and Preludes), red. edycji I. Poniatowska, red. tomu E. Bogula, Kraków 2021
O koncertowaniu Chopina, w: Ostatnie Dwudziestolecie 75 lat Międzynarodowego Festiwalu Chopinowskiego w Dusznikach-Zdroju 2000–2020, red. Z. Owińska, Dzierżoniów 2022
Etudes et préludes de Maria Szymanowska: une école de virtuosité, w «Cahiers Maria Szymanowska» Nr 3 Écrire, vivre, composer au féminin, red. P. Chapelle, Paryż 2023
Musica antiqua Europae Orientalis, w: 70 lat Filharmonii Pomorskiej (program obchodów, Bydgoszcz 13 I 2023)
Chopinowskie toucher fortepianu – „dusza w opuszkach palców”, Muzyka fortepianowa XVII, red. J. Schiller-Rydzewska, Gdańsk 2023
artykuły w "Res Facta Nova": Czy muzyka wyraża? Esej o Vladimirze Jankélévitchu (1999, nr 12), Mieczysław Tomaszewski: Chopin. Człowiek, dzieło, rezonans, Poznań 1998 [rec.] (2001, nr 13), Od Mozarta do Chopina – o ekspozycji formy sonatowej myśli kilka (2008, nr 19), Ikoniczny wizerunek Beethovena w polskiej poezji (2011, nr 21 poświęcony Michałowi Bristigerowi, także red. naczelna Rady Redakcyjnej), Chopin w tłumaczeniu Michała Bristigera w: „De Musica” na podstawie książki Lucien Bourguèsa, Alexandre Denéréaza (2021, nr 31)
artykuły w tomach konferencji beethovenowskich Akademii Muzycznej w Krakowie (red. M. Tomaszewski t. 1–6), M. Chrenkoff (t. 7–8): Beethoven 1 (Die Klaviere Beethovens auf der Suche nach neuer Extressionmitteln), 2000; Beethoven 4 ( Das ikonische Bild Beethovens in der polnischen Lyrik), 2009; Beethoven 5 ( Beethoven – Chopin.Ahnlichkeiten im Klaviersatz),2012; Beethoven 8 (1997–2017. 20 Jahre Beethoven-Symposien der Musikakademie in Krakau oraz Deotyma – Beethovens Symphonie des Lebens), 2021 (wersja polska Deotyma – Symfonia życia, ”Studia Chopinowskie” 2, 2020 [z aneksem poematu Deotymy])
ponadto:
liczne recenzje książek, sprawozdania z kongresów i konferencji naukowych, kilkadziesiąt haseł w Encyklopedii Muzycznej PWM (m.in. Beethoven, Mozart, C.Ph.E. Bach), The New Grove Dictionary of Music and Musicians, Die Musik in Geschichte und Gegenwart – Personenteil, Encyklopedii Muzyki pod red. A. Chodkowskiego, Wielkiej Encyklopedii Powszechnej PWN (1960–70), Encyklopedii Warszawy, Polskim Słowniku Biograficznym i in.
wydania:
Maria Szymanowska. 25 Mazurkas, Bryn Mawr (Pensylwania) 1993
Fryderyk Chopin. 24 preludia, z Z. Chechlińską, wyd. faks., Warszawa 1999
H. Wieniawski I Polonaise brillante op. 4, na skrzypce i fortepian, w: Henryk Wieniawski. Dzieła wszystkie, seria A, t. 3, Poznań 2000
Sonata h-moll op. 58 (z Z. Chechlińską), w: Dzieła Chopina. Wydanie faksymilowe, red. Z. Chechlińska, Warszawa 2005,
Etiudy op. 10, w: Dzieła Chopina. Wydanie faksymilowe, red. Z. Chechlińska, Warszawa 2007
Allegro de concert A-dur op. 46, w: Dzieła Chopina. Wydanie faksymilowe, red. Z. Chechlińska, Warszawa 2008
9 wydań faksymilowych autografów Chopina z opracowaniem źródłowo-historycznym (w 6 językach):
F. Chopin Preludia op.28 [wyd. faksymilowe ze zbiorów autografów w BN w Warszawie], oprac. w 3 językach (I. Poniatowska, współpraca Z. Chechlińska), Warszawa 1999
F. Chopin Sonata h-moll op. 58 [wyd. faksymilowe], autograf edycyjny ze zbiorów BN w Warszawie, komentarz źródłowy I. Poniatowska, Z. Chechlińska (w 6 językach),Warszawa, 2005
F. Chopin Etiudy op. 10 [wyd.faksymilowe], autograf edycyjny (op.10 nr 3, 5, 6, 8, 9, 10 ze zbiorów Muzeum F. Chopina w Warszawie), komentarz źródłowy I. Poniatowska (w 6 językach), Warszawa 2007
F. Chopin Allegro de concert A-dur op. 46 [wyd. faksymilowe], autograf edycyjny, komentarz źródłowy I. Poniatowska (w 6 językach), Warszawa 2008
F. Chopin Preludia op.28 [wyd. faksymilowe], autograf edycyjny ze zbiorów BN w Warszawie, komentarz źródłowy I. Poniatowska, Z. Chechlińska (w 6 językach), Warszawa 2009
F. Chopin Mazurek As-dur z albumu Marii Szymanowskiej [wyd. faksymilowe], autograf ze zbiorów Biblioteki Polskiej w Paryżu, komentarz źródłowy I. Poniatowska (w 6 językach), Warszawa 2015; recenzja M. Oliferko “Ruch Muzyczny” 59 (2016) nr 3
F. Chopin Etiuda op. 25 nr 4 [wyd. faksymilowe], autograf ze zbiorów Bibliothèque de l’Opéra w Paryżu, komentarz źródłowy I. Poniatowska (w 6 językach), Warszawa 2016
F. Chopin Duo concertant [wyd. faksymilowe], autograf ze zbiorów Bibliothèque Nationale w Paryżu, komentarz źródłowy I. Poniatowska (w 6 językach), Warszawa 2016
F. Chopin Trio g-moll op. 8 [wyd. faksymilowe] autograf ze zbiorów Muzeum Fryderyka Chopina w Warszawie, komentarz źródłowy I. Poniatowska (w 6 językach), Warszawa 2021
redakcje:
Dzieło muzyczne. Teoria, historia, interpretacja, księga pamiątkowa J.M. Chomińskiego, Kraków 1984 (w tym artykuł: Prof. J.M. Chomiński. Uczony i dydaktyk oraz Z problemów metodyki gry fortepianowej na przełomie XVIII i XIX wieku, referat wygłoszony na XII konferencji polsko-włoskiej, Modena 1981)
Chopin and his Works in the Context of Culture (materiały II Międzynarodowego Kongresu Muzykologicznego, Warszawa 10–17 X 1999), red. I. Poniatowska, współpraca: Z. Chechlińska, W. Nowik, J. Stęszewski, M. Tomaszewski, Kraków 2003, t. 1–2
«Chopin w Kręgu Przyjaciół», 5 t., Warszawa 1995–99 (t. 3 zawiera tłum. niemieckie, t. 5 z D. Pistone)
Johann Adolf Hasse und Polen, z A. Żórawską-Witkowską, materiały z konferencji w Warszawie 10–12 XII 1993, Warszawa 1995
Musica Antiqua Europae Orientalis. Acta musicologica X–XIV, z C. Nelkowskim, Bydgoszcz 1997–2008
50 lat Instytutu Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego, z I. Januszkiewicz-Rębowską i Sz. Paczkowskim, Warszawa 1998 (w tym artykuł Józef Michał Chomiński 1906–1994. Uczony i pedagog)
Chopin and His Works in the Context of Culture, 2 t., księga II Międzynarodowego Kongresu Chopinowskiego, Kraków 2003
Chopin and His Critics. An Anthology, Warszawa 2011
redakcje z udziałem autorskim:
Chopin w krytyce muzycznej (do I wojny światowej). Antologia, Warszawa 2011 (redakcja i wstęp); wersja angielska: Chopin and his Critics. An Anthology (up to World War I), Warszawa 2011
Jan Ekier. Artysta stulecia – w darze Chopinowi, księga dedykowana Janowi Ekierowi z okazji jubileuszu stulecia urodzin, Warszawa 2013 (redakcja i autorstwo artykułu Glosa do tempo rubato, wersja niem. w: Musikgeschichte zwischen Ost und West von der „musica sacra” bis zur Kunstreligion. Festschrift für Helmut Loos zum 65 Geburstag, red. S. Keym, S. Wünsche, Lipsk 2015)
Chopin w krytyce muzycznej (1918–1939). Antologia, Warszawa 2015 (redakcja i wstęp); wersja angielska: Chopin and his Critics. An Anthology (1918–1939), Warszawa 2017
Wdzięk afektu. Teksty o tempie rubato, Warszawa 2017 (redakcja i wstęp)
Wystawa Powszechna w Paryżu 1900. Autografy kompozytorów polskich / Expositiom Universelle de Paris 1900. Autographes des Compositeurs Polonais / Exposition Universelle in Paris 1900, Autographs of Polish Composers, z E. Talma-Davous, Warszawa 2016 (opracowanie i autorstwo biogramów twórców)
Chopin 1810-2010. Ideas Interpretations Influence.The Third International Chopin Congress Warsaw 25 February to 10 March 2010, red. I. Poniatowska, Z. Chechlińska, Warszawa 2017, t. 1–2 (redakcja, wstęp, autorstwo 2 artykułów, w tym 1 z B. Weber)
