Peranda, Giuseppe

Peranda, Perandi, Perande, Giuseppe, *ochrzcz. 4 IV 1626 Macerata, †12 I 1675 Drezno, włoski kompozytor i śpiewak (kontralt). Uczył się przy katedrze w Maceracie, gdzie w 1645 przyjął święcenia kapłańskie. W latach 1642–1644 był sopranistą w Cappella Lauretana w Loreto, 1647–1650 kontralcistą w Il Gesù w Rzymie. 21 VIII 1650 był kapelmistrzem w Santa Maria Maggiore w Camerino a w latach 1653–1654 w katedrze w Narni. W 1655 lub 1656 przybył do Drezna, by śpiewać w kapeli Johanna Georga II. W 1661 został wicekapelmistrzem dworu drezdeńskiego, w 1663, obok G.A. Bontempiego i H. Schütza, jednym z trzech kapelmistrzów; od 1672 do końca życia kierował tą kapelą (po H. Schützu). Peranda wywarł znaczący wpływ na kompozytorów niemieckich przełomu XVII i XVIII w., jego dzieła kopiował m.in. J.S. Bach. Muzyka Perandy niewydana, krążyła w licznych odpisach (wiele utworów zaginęło).

W swej twórczości religijnej Peranda wykorzystał doświadczenia G. Carissimiego i H. Schütza. Do jego najwybitniejszych dzieł należą koncerty kościelne, wykonywane na dworze w Dreźnie częściej niż utwory Schütza. Wpłynęły one na rozwój niemieckiej kantaty protestanckiej. W wielu koncertach prócz fragmentów koncertujących Peranda wprowadza solowe arioso i kantylenową arię zwrotkową, przez co zbliżają się one do kantaty. Utwory te charakteryzuje umiejętne operowanie kontrastami faktury, barwy, dynamiki, rytmu, tempa i metrum. W celach wyrazowych i odpowiedniej interpretacji tekstu kompozytor bardzo elastycznie zestawia pełnobrzmiące bloki akordowe partii tutti z fragmentami ansamblowymi, samodzielnymi partiami instrumentalnymi i solowym arioso lub arią. Tekst łaciński lub niemiecki oddawany jest zgodnie z jego prozodią – sylabicznie lub, głównie w partiach solowych, z rozbudowanymi koloraturami. W kompozycjach do tekstów niemieckich, szczególnie w pasji według św. Marka, muzyka Peranda najbardziej zbliża się do stylu Schütza. Cechy szkoły rzymskiej widoczne są w wielkoobsadowych mszach wokalno-instrumentalnych.

Literatura: R. Engländer Zur Frage der „Dafne” (1671) von G.A. Bontempi und M.G. Peranda, „Acta Musicologica” XIII, 1941; W. Steude Die „Markuspassion” in der Leipziger Passionen-Handschrift des J. Z. Grundig, „Deutsches Jahrbuch für Musikwissenschaft” XIV, 1970; M.E. Frandsen Albrici, Peranda und die Ursprünge der Concerto-Aria-Kantate in Dresden, „Schütz-Jahrbuch” XVIII, 1996; J. Heidrich Italienische Einflüsse in Dresdner Messkompositionen zwischen Schütz und Bach, „Schütz‑Jahrbuch” XXIII, 2001; M. Frandsen „Schütz and the young Italians at the Dresden court” revisited: Roman influences in „O bone Jesu, fili Mariae virginis” (SWV 471), „Schütz‑Jahrbuch” XXVI, 2004; B. Brumana „La Dafne” di Bontempi: Peranda e la sua tradizione w: „Ruscelletto cui rigido cielo”: studi in occasione del III centenario del musicista Giovanni Andrea Angelini Bontempi (1625–1705), red. B. Brumana, Perugia 2005; L. Berglund The Roman Connection: Dissemination and Reception of Roman Music in the North w: The Dissemination of Music in Seventeenth-Century Europe: Uppsala 2006, red. E. Kjellberg Bern 2010; A. Hartinger Kompositorische Weiterentwicklung und aufführungspraktische Anpassung: Beobachtungen zu den Fassungen einer Missa von Giuseppe Peranda, „Basler Jahrbuch für historische Musikpraxis” XXXIV, 2010; P. Paoloni Il giovane Peranda: la formazione di un musicista tra le Marche e Roma nella prima metà del secolo XVII (con qualche postilla dresdese), „Marca/Marche: revista di storia regionale” VI, 2016.