Mayonne, Ascanio

Mayonne, Mayone, Majone, Maione, Ascanio, *ok. 1570 Neapol, †9 III 1627 Neapol, włoski kompozytor, organista i harfista. Całe życie działał w Neapolu; studiował tam u G.D. da Noli i prawdopodobnie u J. de Macque’a oraz G.L. dell’Arpy. W latach 1593–1621 był organistą w kościele SS. Annunziata, od 1595 był tam także jednym z dwóch maestri di cappella. Związki Mayonnego z tym kościołem poświadczone są również po 1621 do końca życia. Od 1602 był drugim, a od IX 1614 pierwszym organistą kapeli wicekrólów Hiszpanii Pedra Telez Gíron de’Ossuna i Gaspara de Guzman, księcia Olivares. Służył także w domach arystokratów neapolitańskich – Marthosa de Gorostiola i Don Giovanniego Battisty Suardo. Kompozytor wymieniony jest jako jeden z suonatori eccellenti dell’Arpa à due ordini w Della prattica musica vocale et strumentale S. Cerrety (Neapol 1601). Do najwybitniejszych uczniów Mayonnego należał jego syn Giulio zwany też Ciullo dell’Arpa i P. Guarino.

Mayonne był jednym z wybitnych kompozytorów neapolitańskich przełomu XVI i XVII w. Choć komponował msze, motety i madrygały, pierwszoplanowe znaczenie ma jego dorobek instrumentalny, na który składają się takie gatunki jak: ricercar, canzona, toccata i wariacja partitowa. Na terenie muzyki klawiszowej należał do pierwszych propagatorów stylu wczesnobarokowego i – obok J. de Macque’a i G.M. Trabaciego – poprzedników G. Frescobaldiego. W jego stylu odnaleźć można wpływy klawiszowej muzyki iberyjskiej, flamandzkiej i północno-włoskiej. Wpływy Macque’a widoczne są w ricercarach, gdzie panuje solidny warsztat kontrapunktyczny szkoły flamandzkiej. Oparcie utworów na krótkich tematach trójdźwiękowych pozwoliło jednak Mayonnemu na śmielsze transpozycje tonalne i zwiększyło możliwości kontrapunktycznej kombinatoryki. Ricercary wydane w 1603 oparte są na dwóch tematach, przy czym temat pierwszy wyraźnie dominuje, dostarczając materiału motywicznego do pracy kontrapunktycznej w całym utworze. Pozostałe ricercary oparte są natomiast na cantus fitmus. Techniką ricercare Mayonne posłużył się również w instrumentalnych intabulacjach madrygałów J. Arcadelta i D.M. Ferrabosca. Styl wczesnobarokowy wyraźniej dochodzi do głosu w canzonach, które cechuje typowa dla tego gatunku krótka, żywa motywika, kontrasty wyrazowe, fakturalne, metryczne i swobodny kontrapunkt.

Największą wartość artystyczną mają toccaty i partity; w sposób przemyślany, sugerujący wpływy Gesualda da Venosa, Mayonne stosuje tu wyszukaną harmonię, śmiałe dysonanse i chromatykę. Toccaty należą do najtrudniejszych dzieł klawiszowych epoki i wpłynęły na twórczość J.J. Frobergera. Dzielą się na dwie grupy; jedne, otwarte rapsodyczną częścią z pasażami na nucie stałej, uszeregowane są w krótkie odcinki o zmiennej fakturze, z wirtuozowskimi figuracjami wymienianymi komplementarnie między głosami, w innych dominuje technika imitacyjna. W partitach, zwłaszcza w opartych na basie romanesca, sięgnął Mayonne do wzorów wypracowanych przez A. de Cabezóna i rygorystycznie zachowując plan harmoniczny stosował jednak bogatsze, wirtuozowskie figuracje i duże zróżnicowanie faktury.

Mayonne eksperymentował też z rodzajami greckimi, opierając się na traktacie R. Rodia Regole di musica (Neapol, 1600); w zbiorze z 1609 jeden z ricercarów przeznaczony jest na harfę chromatyczną, dwie toccaty na klawesyn chromatyczny, natomiast w zbiorze F. Colonny La sambuca lincea, overo Dell’istromento musico perfetto (Neapol, 1618) znajdują się cztery kontrapunkty Mayonnego napisane na klawesyn enharmoniczny. Mayonne nie precyzuje w swoich wydaniach instrumentu, jednak większość utworów przeznaczona była prawdopodobnie na klawesyn, na którym wiele akordów niemożliwych – z uwagi na odległe interwały – do dokładnego wykonania na organach, można zagrać w typowy dla klawesynu sposób arpeggiowy. W utworach tych kompozytor często wymaga bardzo szerokiej skali, znacznie wybiegając poza standardy stosowane przez ówczesnych muzyków.

Literatura: K. Fischer La posizione di Ascanio Mayonne e Giovanni Maria Trabaci nello sviluppo di ricercare i F. Hammond G. Frescobaldi and the Hypothesis of Neapolitan Influences, w: La musica a Napoli durante il seicento, red. D.A. d’Alessandro, A. Ziino, Rzym 1987; J. Ladewig The Origins of Frescobaldi’s Variation Canzonas Reappraised, w: Frescobaldi Studies, red. A. Silbiger, Durham 1987; D. Fabris The Harp in Naples, 1500–1700, «Historische Harfen. Beiträge zur Theorie und Praxis historischer Harfen», Dornach 1991; P. Carrer Solida tecnica e un tocco di follia: Il clavicembalo a Napoli tra Sei e Settecento, „Trasparenze: Supplemento non periodico a Quaderni di poesia” XX, 2003; G. Michelini Ascanio Mayonne und Girolamo Frescobaldis Ancidetemi pur: Zur Praxis der „intavolar diminuito” in Italien zu Beginn des 17. Jahrhunderts, „Zeitschrift der Gesellschaft für Musiktheorie” XX, 2023.