Franck [fraŋk] Salomon, ochrzcz. 6 III 1659 Weimar, †11 VI 1725 Weimar, niemiecki poeta. Studiował prawo i teologię na uniwersytecie w Jenie. Od 1694 pisał poezje dla dworu książęcego w Weimarze, gdzie w 1701 został zatrudniony jako sekretarz konsystorski i zarządca biblioteki dworskiej. Należał do kręgu poetów zwanego Fruchtbringende Gesellschaft, w którym nosił przydomek Der Treumeinende (‘prawomyślny’).
Franck był typowym przedstawicielem poezji niemieckiej z przełomu XVII/XVIII w.; pisał głównie poematy religijne, a poza tym okolicznościową poezję, związaną z uroczystościami na dworze Wilhelma Ernsta von Sachsen-Weimar oraz jego następcy Ernsta Augusta. Liczne utwory Francka były opracowywane muzycznie prawdopodobnie przez kapelmistrzów dworskich: Johanna Samuela Dresego i jego syna Johanna Wilhelma; jego teksty wykorzystali także G.Ph. Telemann, J.B.Ch. Freislich, J.Ch. Bodinus, a z późniejszych kompozytorów – M. Reger. Wiele pieśni Francka znalazło się w śpiewnikach kościoła ewangelickiego i utrzymało się w repertuarze po dzień dzisiejszy.
Do historii muzyki Franck przeszedł jako najbardziej utalentowany i oryginalny twórca tekstów do kantat J.S. Bacha, skomponowanych głównie podczas pobytu kompozytora w Weimarze (1714–16). Napisany przez Francka specjalnie dla nabożeństw odprawianych w kaplicy zamkowej w Weimarze zbiór kantat na rok kościelny 1715, Evangelisches Andachts-Opffer, okazał się szczególnie inspirujący dla twórczości Bacha: BWV 12, 31, 72, 80 (Ein feste Burg), 80a, 132, 152, 155, 161, 162, 163, 164, 165, 168, 185; z Evangelische Sonn- und Fest-Tages-Andachten pochodzą teksty kantat BWV 70, 70a, 147, 147a, 186, 186a, zaś z 2 części Geist- und weltliche Poesien – tekst tzw. Kantaty myśliwskiej BWV 208. Na podstawie cech stylu poetyckiego przypisuje się Franckowi z dużym prawdopodobieństwem także autorstwo kantat religijnych BWV 21, 172, 182 oraz dyskusyjnie – autorstwo kantaty świeckiej BWV 202 (w wykazie kompozycji J. S. Bacha w 1 t. EM PWM błędnie podano Francka także jako librecistę kantat BWV 52 i 180, których autor jest nieznany). W twórczości kantatowej Francka wyróżnić można: 1. typ dawnej kantaty, o budowie stroficznej, z preferowaniem tekstu biblijnego, 2. tzw. typ przejściowy, z zasady rozpoczynający się partią chóralną, zawierający kilka następujących po sobie arii o zróżnicowanym metrum, pozbawiony swobodnego rodzaju recytatywów, w którym słowa z Biblii pojawiają się rzadziej (np. BWV 12), 3. typ wzorowany na rocznikach kantat E. Neumeistra, oparty na przeplataniu arii z recytatywami, pozbawiony tekstu biblijnego (np. BWV 161). Parafrazując wątki treściowe zaczerpnięte z Ewangelii, Dziejów apostolskich i Starego Testamentu, Franck przepajał swą poezję obcym twórczości pietystów pierwiastkiem subiektywizmu i emocjonalizmu; przykładem może być Komm, du süsse Todesstunde (BWV 161), utwór nasycony żarliwą tęsknotą za śmiercią.
Literatura: L. Hoffmann-Erbrecht Bachs Weimarer Textdichter Salomon Franck oraz A. Bach Salomon Franck als Verfasser geistlicher Dichtungen, w: Johann Sebastian Bach in Thüringen, red. H. Besseler i G. Kraft, Weimar 1950; I.F. Finlay Bach's Secular Cantata Texts, “Music & Letters” XXXI nr 3 (1950), s. 189–195; L. Tagliavini Studi sui testi delle cántate sacre di Johann Sebastian Bach, Padwa 1956; F. Zander Die Dichter der Kantatentexte Johann Sebastian Bachs, „Bach-Jahrbuch” LIV, 1968; A. Dürr Die Kantaten von Johann Sebastian Bach, 2 t., Kassel 1971; M. Maul „Alles mit Gott und nichts ohn’ ihn - Eine neu aufgefundene Aria von Johann Sebastian Bach, „Bach – Jahrbuch XCI (2005); D. Hakelberg Salomon Franck und der „Treumeinende“, „Wolfenbütteler Barock-Nachrichten“ XXXIV (2007), s. 153-158, e-book www.freidok.uni-freiburg.de; A. Dürr, S.J. Herold hasło Franck, Salomon w MGG Online 2018.
