logotypes-ue_ENG

Anerio, Felice

Biogram i literatura

Anerio Felice, *1560 lub 1561 Rzym, †26/27 IX 1614 Rzym, syn muzyka Maurizia, brat Giovanniego Francesca, włoski śpiewak, dyrygent i kompozytor. Działał wyłącznie w Rzymie: w latach 1568–74 śpiewał w chórze chłopięcym w bazylice S. Maria Maggiore, ucząc się od 1571 muzyki u G.M. Nanina, w latach 1575–79 w Cappella Giulia, 1579–80 w kapeli kościoła S. Luigi dei Francesi; od 1584 do 1585 był kapelmistrzem w Collegio degli Inglesi, a od 1589 w Vertuosa Compagnia dei Musici di Roma, od 1594 kompozytorem kapeli papieskiej, jako następca Palestriny. Związany był także z dworem kardynała P. Aldobrandiniego, kierował kapelą księcia G.A. Altemps, brał żywy udział w pracach nad potrydencką reformą chorału i wraz z F. Soriano działał przy redagowaniu medycejskiej edycji graduału. Twórczość Aneria obejmuje wyłącznie muzykę wokalną, przede wszystkim religijną: msze, hymny, kantyki, motety oraz koncerty religijne, laudy i madrigali spirituali, wydawane wielokrotnie w Rzymie i Wenecji, zachowane w rękopisach w bibliotekach m.in. w Rzymie, Wiedniu, Monachium i Berlinie oraz opracowywane w tabulaturach, m.in. w Tabulaturze pelplińskiej.

Anerio należy do czołowych przedstawicieli szkoły rzymskiej. W twórczości religijnej, której podstawę stanowią msze i motety, przestrzegał ściśle założeń reformy trydenckiej i kontynuował styl palestrinowski (niektóre utwory Aneria, np. Stabat Mater i Adoramus te Christe, uchodziły długo za utwory Palestriny). Nowsze rozwiązania, zbliżone do stosowanych przez Viadanę, polegające na wprowadzaniu obsady solowej lub małogłosowej, widoczne są w późnych utworach komponowanych dla kapeli księcia Altemps. Tworzył też dramatyczne madrygały-dialogo, podobne do dzieł G.F. Aneria z Teatro armonico spirituale.

Literatura: F.X. Haberl F. Anerio: Lebensgang und Werke nach archivalischen und bibliographischen Quellen, „Kirchenmusikalisches Jahrbuch” 18, 1903; R. Casimiri Maurizio, F. e Giovanni Francesco Anerio. Nuovi documenti biografici, „Rivista Musicale Italiana” 27, 1920; F. Haberl F. und Giovanni Francesco Anerio, „Musica sacra” 74, 1954; G. Dardo F. Anerio e la „Congregazione dell’Oratorio”, „Chigiana” 21, 1964; J.M. Llorens Cisteró F. Anerio, compositor pontificio, en los Códices Ottoboniani de la Biblioteca Vaticana, „Anuario musical” 19, 1964; P. Ludwig Studien zum Motettenschaffen der Schüler Palestrinas, «Kölner Beiträge zur Musikforschung» 143, Ratyzbona 1986; R. Charteris The Huntington Library part books, Ellesmere MSS EL 25 A 46-51, „The Huntington Library quarterly 50, 1987; P. Dirksen Eine unbekannte Intavolierung Heinrich Scheidemanns, „Die Musikforschung” 1987 nr 4; J.P. Couchman F. Anerio’s Music for the Church and for the Altemps Cappella, dysertacja University of California, 1989; A. Morelli Il tempio armonico: musica nell’Oratorio dei Filippini in Roma (1575–1705), «Analecta Musicologica» 27, Laaber 1991; N O’Regan The Performance of Roman Sacred Polyphonic Music in the late Sixteenth and early Seventeenth Centuries: Evidence from Archival Sources, „Performance Practice Review” 1995 nr 2; S. Franchi Allegorie musicali gesuitiche: Le odi latine per laurea al Collegio Romano, w: Ars magna musices: Athanasius Kircher und die Universalität der Musik – Vorträge des deutsch-italienischen Symposiums aus Anlass des 400. Geburtstages von Athanasius Kircher (1602–1680), «Analecta Musicologica» 38, Laaber 2007; M. Toffetti, Travelling music: the madrigal „Morir non può ’l mio core” by Giovanni Maria Nanino and its textual and musical transformations, „Musica Iagellonica” 13, 2022.

Kompozycje i edycje

Kompozycje:

Madrigali spirituali... na 5 głosów, 3 ks., wyd. Rzym 1585 (ks. 2, 3 zaginione)

Madrigali spirituali…na 5 głosów, ks. 2, wyd. Rzym 1585

Madrigali spirituali…na 5 głosów, ks. 1, wyd. Rzym 1598 (zaginione)

Madrigali spirituali…na 3, 4 głosy, ks. 4, wyd. Rzym 1603 (zaginione)

Concerti spirituali…na 4 głosy, 2 t., wyd. Rzym 1593 (zaginione)

Canzonette... na 4 głosy, ks. 1, wyd. Wenecja 1586, 5. wyd. 1607, wyd. Antwerpia 1610

Canzonette na 3, 4 głosy, wyd. Rzym 1603 (zaginione)

Madrigali... na 5 głosów, ks. 1 (w tym 1 madrygał na 8 głosów), wyd. Wenecja 1587

Madrigali…na 5 głosów, ks. 3 (zagionione)

Madrigali… na 3 głosy, wyd. Wenecja 1598

Primo libro de madrigali... na 6 głosów, wyd. Wenecja 1590, 2 wyd. Antwerpia 1599

Madrigali... na 6 głosów, ks. 2, wyd. Rzym 1602

Sacri hymni... na 8 głosów, ks. 1, wyd. Wenecja 1596

Sacri hymni... na 5–6, 8 głosów, ks. 2, wyd. Rzym 1602

Responsoria... na 4 głosy, wyd. Rzym 1606

3 madrygały w antologii Le gioie. Madrigali...na 5 głosów, wyd. Wenecja 1589

liczne utwory w antologiach z lat 1585–1639

 

Edycje:

6 utworów 4-głosowych (psalmy, Magnificat, hymny), 6 antyfon maryjnych, 11 motetów na 2 i 3 gł,, wyd. C. Proske w: «Musica divina», t. I, z. 2–3, Ratyzbona 1854–1859

Missa Hor le tue forze adopra, 4 głosy, w: Quatuor missas 4, 5, et 6 vocibus decantandas, Ratyzbona 1856

Magnificat oraz Adoramus te Domine, wyd. M. Haller, w: «Repertorium musicae sacrae ex auctoribus saeculi XVI et XVII», t. 2, z. 12, Ratyzbona-Rzym 1903

Canzonette a quattro voci libro 1, wyd. C. Moser, Padwa 1968

Madrigali spirituali (Roma, 1585), wyd. P. Teodori, «Musica e musicisti nel Lazio » 4, Palestrina 2007