Wójcikowski, Leon

Wójcikowski, Woizikovsky, Leon, Léon, *20 II 1899 Warszawa, †23 II 1975 Warszawa, polski tancerz, choreograf i pedagog. W latach 1907–14 uczył się w Szkole Baletowej przy Teatrze Wielkim w Warszawie, w 1914/15 tańczył w zespole baletowym tegoż teatru. W latach 1915–29 występował w Ballets Russes S. Diagilewa, tamże doskonalił technikę tańca klasycznego pod kierunkiem E. Cecchettiego, a w latach 1916–19 uczył się tańców hiszpańskich u F. Felixa. W 1921 – po odejściu L. Massine’a z zespołu – został pierwszym tancerzem, partnerem scenicznym m.in. T. Karsawiny, B. Niżyńskiej, L. Sokolovej. Po śmierci Diagilewa był w latach 1929–31 solistą zespołu baletowego A. Pawłowej, w 1931 Ballet Club M. Rambert w Londynie, a następnie Opéra Russes à Paris, w latach 1931–34 René Blum et Colonel de Basil Ballets Russes de Monte Carlo (od 1932 p.n. Ballets Russes de Monte Carlo). W 1935 założył Les Ballets de Léon Woizikovsky, z którym występował w Anglii, we Francji, w Hiszpanii i Niemczech, a w latach 1936–37 odbył tournée po Australii i Nowej Zelandii, przyłączając się z zespołem do Ballets Russes du Colonel de Basil. W sezonie 1938/39 był dyrektorem artystycznym i jednym z choreografów Baletu Polskiego (m.in. podczas występów tego zespołu w Europie i Stanach Zjednoczonych). Okres II wojny światowej (1939–44) spędził w Warszawie – uczył tańca klasycznego i hiszpańskiego we własnej szkole baletowej, w szkołach Z. Dąbrowskiego i Z. Pflanc-Dróbeckiej oraz w Miejskiej Szkole Baletowej; tańczył też w duecie z N. Rajewską na porankach baletowych w kawiarniach. W X 1944 został wywieziony do niemieckiego obozu pracy w Jablonec, skąd uciekł w XI 1944. W 1945 w Warszawie założył zespół taneczny, z którym występował w całej Polsce, m.in.: w 1945/46 w Krakowie (tamże uczył też tańca klasycznego i hiszpańskiego we własnej szkole tańca i szkole J. Jarzynównej-Sobczak), w 1946/47 w Warszawie w ramach Wieczorów Baletowych organizowanych na Scenie Muzyczno-Operowej. W latach 1947–50 był baletmistrzem w warszawskim Teatrze Nowym kierowanym przez J. Tuwima, w latach 1948–49 choreografem i kierownikiem zespołu baletowego sceny operowej, działającej przy Filharmonii Warszawskiej, w latach 1949–50, 1952–55 i 1958–60 pełnił te funkcje w Operze Warszawskiej; w latach 1950–52 kierował zespołem baletowym opery w Poznaniu. Kontynuował też działalność pedagogiczną w Warszawie: w latach 1951–60 uczył tańca klasycznego i charakterystycznego w Państwowym Liceum Choreograficznym (od 1952 Państwowa Średnia Szkoła Baletowa), a w latach 1956–57 wykładał na Wydziału Choreografii PWST (w 1956 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego). W latach 1953–60 był pedagogiem w Zespole Pieśni i Tańca „Mazowsze”. W latach 1960–72 pracował za granicą; w 1960 tańczył w zespole Balletto Europeo di Nervi kierowanym przez L. Massine’a, w 1960/61 był choreografem London Festival Ballet; w Kolonii w latach 1961–65 uczył tańca w Institut für Bühnentanz, w latach 1961–66 był baletmistrzem zespołu baletowego opery, w latach 1961–66 prowadził lekcje tańca klasycznego i w latach 1963–66 zajęcia z choreografii w Internationale Sommerakademie des Tanzes, w 1963 po raz ostatni wystąpił na scenie. W latach 1966–72 razem z E. Matyssek sprawował opiekę artystyczną nad Ballett-Studio działającym przy uniwersytecie w Bonn, gościnnie uczył w szkole baletowej przy Koninklijke Vlaamse Opera w Antwerpii, w 1968/69 pracował także jako choreograf w teatrze operowym w Rzymie. W 1972 powrócił do Warszawy, podjął pracę pedagoga baletu w operetce, a następnie pełnił obowiązki baletmistrza-korepetytora w Teatrze Wielkim. W 1973 powstał film dokumentalny Leon Wójcikowski (reż. F. Fuchs), przedstawiający sylwetkę tancerza, choreografa, pedagoga.

Wójcikowski był czołowym tancerzem charakterystycznym 1. poł. XX w., wysoko cenionym m.in. przez I. Strawińskiego, T. Karsawinę, S. Lifara, A. Dolina i R. Nurejewa za niezwykłą precyzję techniczną (zwłaszcza piruetów i skoków), szlachetność ruchów, a zarazem dynamizm tańca oraz imponującą znajomość autentycznego stylu flamenco. Rozległe doświadczenie sceniczne wykorzystał Wójcikowski do wydatnego podniesienia poziomu zespołów baletowych, z którymi pracował jako baletmistrz. Obdarzony fenomenalną pamięcią, przywracał scenom europejskim dzieła z repertuaru Ballets Russes S. Diagilewa, M. Fokina, W. Niżyńskiego, B. Niżyńskiej i L. Massine’a.

Literatura: I. Turska, J. Iwaszkiewicz, A. Szyfman Leon Wójcikowski, Warszawa 1958; I. Turska Przetańczone życie. Rzecz o Leonie Wójcikowskim, Kraków 2006 (zawiera wykaz głównych ról Wójcikowskiego); J.S. Witkiewicz Leon Wójcikowski. Mistrz tańca, Warszawa 2007.