Wolff, Christian

Wolff [Uulf] Christian, *8 III 1934 Nicea, amerykański kompozytor i filolog niemieckiego pochodzenia, wybitny przedstawiciel tzw. awangardy nowojorskiej XX wieku. Początkowo studiował italianistykę na uniwersytecie we Florencji. W 1941 przeniósł się wraz z rodziną do Stanów Zjednoczonych; obywatelstwo amerykańskie uzyskał w 1946. Po ukończeniu filologii klasycznej i komparatystyki literackiej w Harvard University, wykładał na tej uczelni w latach 1962–70, po czym do 1999 był profesorem literatury klasycznej i muzyki w Dartmouth College w Hanover (New Hampshire). Kompozycję studiował najpierw jako autodydakta, a grę na fortepianie pod kierunkiem G. Sultan. W 1950 nawiązał kontakt z J. Cage’em, u którego pobierał lekcje kompozycji. Pod wpływem jego idei estetycznych i artystycznych stał się Wolff, obok E. Browna, M. Feldmana, D. Tudora i M. Cunninghama, jednym z najbliższych współpracowników Cage’a — awangardowych artystów, tworzących tzw. szkołę nowojorską. W latach 60. i 70. kolejnymi przedstawicielami radykalnej awangardy, z którymi zetknął się Wolff, byli C. Cardew i F. Rzewski. Ich oddziaływanie znalazło wyraz m.in. w politycznej orientacji jego twórczości, w której – za sprawą użytych tekstów – pojawiły się wątki kontestujące zastany porządek społeczny w duchu lewicowym. Za swą wszechstronną działalność w dziedzinie muzyki Wolff został uhonorowany nagrodą American Academy and National Institute of Arts and Letters (1975), nagrodą im. J. Cage’a przyznaną przez Foundation for Contemporary Performance Arts (1996), doktoratem honoris causa California Institut of the Arts (2004) oraz członkostwem American Academy of Arts and Sciences (2005).

Twórczość Wolffa z lat 50. i 60. cechuje z jednej strony redukcja materiału dźwiękowego do niewielkiej liczby wysokości (przy ograniczonej obsadzie), z drugiej – forma otwarta z udziałem przypadku. W swych zamierzeniach próbował wówczas Wolff pogodzić swobodę kształtowania przebiegu poddanego indeterminacji ze ścisłym doborem wysokości i trwań, przy czym ostateczny kształt dzieła uzależniał od decyzji wykonawców i zachodzących między nimi interakcji. Oprócz wykorzystania przypadku w obsadzie i kształtowaniu utworu kompozytor poszukiwał nowych efektów brzmieniowych, stosując m.in. – wzorem Cage’a – preparację fortepianu, jak też sięgając po instrumenty perkusyjne i elektroakustyczne. Oryginalne rezultaty uzyskiwał poprzez organizację trwań z udziałem długich pauz, uwydatniających brzmienia zawieszone w czasie. Począwszy od lat 70., jego utwory utrzymane w konwencji indeterministycznej cechuje zwiększona obsada i spotęgowany efekt brzmieniowy, m.in. dzięki wielokanałowej projekcji dźwięku w przestrzeni. W tym samym czasie w jego dorobku pojawiają się utwory wokalno-instrumentalne o kontestacyjnym przesłaniu społeczno-politycznym. Kolejnym obszarem, na którym rozwija Wolff swe koncepcje struktury i brzmienia, staje się od lat 80. orkiestra w szerokim zakresie – od obsady kameralnej do maksymalnie zwielokrotnionej.

Literatura: T. De Lio Circumscribing the Open Universe. Essays on Cage, Feldman, Wolff, Ashley, and Lucier, Waszyngton 1984; C. Fox Music as a Social Process. Some Aspects of the Work of Christian Wolff, „Contact” nr 30, 1987; M.D. Nelson Social Dynamics at the Heart of Composition. Implications of Christian Wolffs Indeterminate Music, „Contemporary Music Forum” 1989 nr 1; P.N. Wilson Ein Kompendium nützlicher Dispositionen. Christian Wolffs „Long Peace March”, „MusikTexte” nr 32, 1989; D. Patterson Cage and Beyond. An Annotated Interview with Christian Wolff, „Perspectives of New Music” XXXII, 1994 nr 3; Z. Skowron Nowa muzyka amerykańska, Kraków 1995; Christian Wolff. Cues. Writings and Conversations/Hinweise. Schriften und Gespräche, red. G. Gronemeyer i R. Oehlschlägel, Kolonia 1998; S. Josek The New York School. E. Brown, J. Cage, M. Feldman, C. Wolff, Saarbrücken 1998; R. Carl Christian Wolff. On Tunes, Politics, and Mystery, „Contemporary Music Review” XX, 2001 nr 4 (wywiad z Wolffem); S. Chase, C. Gresser Ordinary Matters. Christian Wolff on his Recent Music, „Tempo” nr 229, 2004.