Vesque von Püttlingen, Johann

Vesque von Püttlingen [w'esk fon p'ütlyŋg^en] Johann, pseud. J. Hoven, *23 VII 1803 Opole Lubelskie, †29 X 1883 Wiedeń, austriacki kompozytor, śpiewak (tenor), prawnik, dyplomata i mecenas sztuki. Urodził się na ziemiach polskich, gdyż podczas wojen napoleońskich jego rodzina schroniła się na dworze ks. Aleksandra Lubomirskiego (ojciec był wysokim urzędnikiem administracji Niderlandów Austriackich w służbie Habsburgów). W 1804 rodzina osiedliła się w Wiedniu, gdzie ojciec objął stanowisko kustosza Hofbibliothek. Od 1816 Vesque von Püttlingen uczył się gry na fortepianie u M.J. Leidesdorfa, I. Moschelesa i J.V. Vořiška, a śpiewu najpierw w chórze Gesellschaft der Musikfreunde, a następnie u G. Ciccimarry; w 1828 pobierał lekcje kompozycji u H.E.J. von Lannoya, a w 1833 u S. Sechtera. W 1827 uzyskał stopień doktora praw i rozpoczął pracę urzędnika państwowego, stając się z czasem jednym z najbardziej znanych prawników w Austrii (zasłynął m.in. rozprawą o prawie autorskim w muzyce).

Po przejściu do dyplomacji został kierownikiem jednego z wydziałów ministerstwa spraw zagranicznych Austrii, gdzie pracował do 1872 roku. W 1866 otrzymał tytuł barona, a w 1876 został mianowany przez cesarza dożywotnim członkiem Izby Panów w austriackiej Radzie Państwa. W 1880 otrzymał godność tajnego radcy.

Vesque von Püttlingen wydatnie przyczynił się do zreformowania i rozkwitu wiedeńskiego Gesellschaft der Musikfreunde, w którym pełnił kolejno funkcje członka zarządu i wiceprezesa, pod koniec życia został jego członkiem honorowym, ponadto finansował prawykonania utworów (1. wykonanie w Wiedniu oratorium Paulus F. Mendelssohna, 1839). W jego domu odbywały się koncerty oraz spotkania artystyczne, m.in. z udziałem F. Schuberta, C. i R. Schumannów, F. Mendelssohna, H. Berlioza, F. Liszta, z którymi utrzymywał bliskie relacje. Wspierał R. Schumanna w jego staraniach o przeniesienie się do Wiednia. Vesque von Püttlingen nagradzany był najwyższymi odznaczeniami za swą aktywność organizatora życia kulturalnego.

Komponował przede wszystkim pieśni i opery, z ok. 300 pieśni (pisanych pod pseudonimem J. Hoven) ponad 120 opartych jest na lirykach H. Heinego; odznaczają się one śmiałymi rozwiązaniami harmonicznymi i wyrazistą rytmiką, które służą podkreśleniu więzi między tekstem i muzyką.

F. Liszt doprowadził do wystawienia jego dwóch oper w Weimarze: Der lustige Rath (1852) i Lips Tullian oder Die Ente (1855).

Literatura: Johann Vesque von Püttlingen (J. Hoven). Eine Lebensskizze aus Briefen und Tagebuchblättern zusammengestellt, Wiedeń 1887; H. Schultz Johann Vesque von Püttlingen, 1803–1883, «Forschungsarbeiten des Musikwissenschaftlichen Instituts der Universität Leipzig» I, Ratyzbona 1931 (zawiera katalog utworów); M. Tomaszewski Heine i jego muzyczny rezonans, w: Poeci i ich muzyczny rezonans. Od Petrarki do Tetmajera, «Muzyka i Liryka» z. 4, Kraków 1994, S. Youens Heinrich Heine and the Lied, Cambridge 2007; M. Wagner i E.W. Partsch Ironie und Satire in Heinrich Heines „Heimkehr“ und deren Vertonung durch Johann Vesque von Püttlingen, w: Heinrich Heine in zeitgenössischen Vertonungen: Wissenschaftliche Tagung 6. bis 7. Oktober 2006 Ruprechtshofen, NÖ, red. A. Harrandt, E. W. Partsch, Wiedeń 2008; R. Dosch Heinrich Heine in Liedvertonungen von Johann Vesque von Püttlingen : poetische Vielschichtigkeit und semantische Brüche in der Musik am Beispiel eines unbekannten Komponisten unter Berücksichtigung der Ironie-Thematik, dysertacja na Universität Zürich 2017.