Tomasini, Luigi

Tomasini, Tommasini, Alois Luigi, Aloysius, Aloys, Lodovico, *22 VI 1741 Pesaro, †25 IV 1808 Eisenstadt, włoski skrzypek i kompozytor. W 1757 książę Pál Antal Esterházy podczas swojej podróży po Włoszech przyjął Tomasiniego na dwór jako służącego i muzyka. W 1759 Tomasini doskonalił w Wenecji swoje umiejętności w grze na skrzypcach; prawdopodobnie był też uczniem L. Mozarta w Salzburgu. U Esterházych działał u boku J. Haydna, którego stał się bliskim współpracownikiem i przyjacielem; być może brał u niego lekcje kompozycji. W 1761 został pierwszym skrzypkiem kapeli książęcej. Przyjęty w 1771 do Tonkünstler-Sozietät w Wiedniu wystąpił w 1775 jako skrzypek w ramach koncertu tego stowarzyszenia. Tomasini był obok Haydna jednym z nielicznych muzyków zatrzymanych na dworze Estherházych po rozwiązaniu w 1790 kapeli. W 1794 zespół został reaktywowany przez księcia Miklósa i Tomasini objął w nim stanowisko koncertmistrza, które piastował do 1804. Od 1802 odpowiadał na dworze za muzykę kameralną.

Do kapeli Esterházych należały dwie córki Tomasiniego, śpiewaczki (sopranistki) Josepha i Elisabetha, oraz dwaj synowie (kilkakrotnie wydalani z powodu nierespektowania zasad panujących na dworze): Anton (*17 II 1775 Eisenstadt, †12 VI 1824 Eisenstadt), altowiolista i skrzypek i Alois (*10 VII 1779 Esterháza, †19 II 1858 Neustrelitz), skrzypek. W 1803 Anton został członkiem Tonkünstler-Sozietät; w 1818 otrzymał stanowisko kapelmistrza w orkiestrze Esterházych. Alois był utalentowanym wirtuozem, jako kompozytor nie odniósł sukcesu. W 1808 poślubił śpiewaczkę Sophie Croll (1785–1847), wraz z nią działał później na dworze książęcym w Neustrelitz.

O osiągnięciach Tomasiniego jako skrzypka świadczą skomponowane z myślą o nim dzieła Haydna, m.in. Koncert skrzypcowy C-dur Hob. VIIa/l i kwartety, w których przeważa wirtuozowska partia pierwszych skrzypiec. Kompozycje Tomasiniego przeznaczone są przeważnie na skrzypce oraz baryton, ulubiony instrument księcia Miklósa Józsefa. W kwartetach smyczkowych widoczne jest stopniowe odchodzenie od wczesnoklasycznego stylu szkoły wiedeńskiej (z wykorzystaniem elementów włoskiej uwertury operowej, takich jak 3-częściowy układ szybka-wolna-szybka); późniejsze kwartety cechuje złożona praca motywiczna, powaga i liryzm. Istotne znaczenie w twórczości Tomasiniego mają 3 kwartety op. 8, w których forma 3-częściowa ulega przekształceniu w 4-częściową, z menuetem jako 3. częścią. Utwory Tomasiniego cechuje rozwinięta polifonia z tendencją do równoważnego traktowania partii pierwszych skrzypiec i wiolonczeli oraz wykorzystanie możliwości dynamicznych poszczególnych instrumentów; partie każdego instrumentu zawierają odcinki wirtuozowskie.

Literatura: F. Korcak Luigi Tomasini, Konzertmeister der Fürstlich Esterházyschen kapelle in Eisenstadt unter J. Haydn, „Burgenländische Heimatblätter” XXXVI, 1974; G.J. Winkler Das Baryton am Esterházyschen Hof. Haydn, Tomasini und andere, „Burgenländische Heimatblätter” LXIV, 2002.