Toeschi, Carlo Giuseppe

Toeschi [toʹɛski], Toesca, Carlo Giuseppe, Karl Joseph, ochrzcz. 11 XI 1731 Ludwigsburg, †12 IV 1788 Monachium, skrzypek i kompozytor pochodzenia włoskiego, działający w Niemczech, syn Alessandra. Gry na skrzypcach uczył się u J. Stamica i A. Filsa (Filtza); od 1750 wchodził w skład orkiestry dworskiej w Mannheimie, tamże w 1758 mianowany koncertmistrzem, później objął po Stamicu stanowisko dyrygenta Cammer-Music, a w 1773 otrzymał tytuł Kabinetts-Musikdirektor. Jednocześnie począwszy od 1758 często wyjeżdżał do Paryża. W Mannheimie spotkał się z W.A. Mozartem (1763, 1777/78) i Ch.W. Gluckiem (1774). W 1778 przeniósł się wraz z dworem z Mannheimu do Monachium.

Carlo Giuseppe Toeschi cieszył się wśród współczesnych sławą jako koncertujący skrzypek wirtuoz i kompozytor muzyki orkiestrowej. Częste podróże do Paryża, podczas których prezentował swe utwory w ramach Concerts Spirituels i skutecznie zabiegał o ich wydanie (także w Amsterdamie i Londynie), przyczyniły się do rozpropagowania jego muzyki i sprawiły, że w końcu XVIII w. uważano go za czołowego symfonika niemieckiego. Z perspektywy czasu jednak ranga jego twórczości zmalała; Carlo Giuseppe Toeschi nie był nowatorem, ale umiejętnie korzystając z doświadczeń kompozytorów czeskich i niemieckich (J. Stamic, A. Fils) oraz włoskich (G.B. Pergolesi, N. Jommelli), a także z tradycji opéra-comique, stworzył własny styl kompozytorski, odpowiadający szerokim kręgom melomanów. Jego symfonie wpisują się w okres przejściowy w rozwoju tego gatunku między barokiem a klasycyzmem; jest to uchwytne zarówno w budowie formy (1-częściowe, 2-częściowe, przeważnie 3-częściowe, zasada szeregowania motywów – kontrast dualizmu tematycznego) jak i charakterze wyrazowym, z biegiem lat coraz bardziej zróżnicowanym. Muzykę Carla Giuseppa Toeschiniego cechuje pełna wdzięku, płynna, śpiewna melodyka, występująca także w baletach, które obok symfonii stanowią drugi ważny dział jego twórczości.

Literatura: C.L. Junker Zwanzig Komponisten. Eine Skizze, Berno 1776; F. Walter Geschichte des Theaters und der Musik am Kurpfälzischen Hofe, Mannheim 1898; H. Riemann, wstępy do Sinfonien der Pfalzbayerischen Schule (Mannheimer Symphoniker), «Denkmäler der Tonkunst in Bayern» III/1, 1902, oraz «Denkmäler der Tonkunst in Bayern» VII/2, 1906; H. Riemann, wstępy do Mannheimer Kammermusik des 18. Jahrhunderts, «Denkmäler der Tonkunst in Bayern» XV, 1914 oraz «Denkmäler der Tonkunst in Bayern» XVI, 1915; R. Münster Die Sinfonien Toeschis, dysertacja uniwersytecka w Monachium, 1956 (zawiera wykaz symfonii i koncertów Carla Giuseppa Toeschiego); W. Lebermann Biografische Notizen über Johann Anton Fils, Johann Anton Stamitz, Carl Joseph und Johann Baptist Toeschi, „Die Musikforschung” XIX, 1966; W. Lebermann Zur Genealogie der Toeschi, „Die Musikforschung” XXII i XXVII, 1969 i 1974; J. Newhill The Contribution of the Mannheim School to Clarinet Literature, „Music Review” 40 (1979); D. Thomason The Viola d’amore at Mannheim, „Journal of the Violin Society of America” 6 (1981) nr 2; R. Würtz Mannheim und Paris in der Musik des 18. Jh., w: Aufklärungen – Studien zur deutsch-französischen Musikgeschichte im 18. Jahrhundert, red. W. Birtel, Ch.-H. Mahling, Heidelberg 1986; B. Russano Hanning Conversation and Musical Style in the Late Eighteenth-century Parisian Salon, „Eighteenth-century Studies” 22 (1989); B. Pelker Theateraufführungen und musikalische Akademien am Hof Carl Theodors in Mannheim. Eine Chronik der Jahre 1742–1777, w: Die Mannheimer Hofkapelle im Zeitalter Carl Theodors, red. L. Finscher, Mannheim 1992; K. Hortschansky Tonfall, Akzent und Thematik in der Sinfonie der ersten Mannheimer um 1750, w: Untersuchungen zu Musikbeziehungen zwischen Mannheim, Böhmen und Mähren im späten 18. und frühen 19. Jahrhundert, red. Ch. Heyter-Rauland, Ch.-H. Mahling, Mainz 1993; G. Krombach Mannheim, Mozart und die Anfänge des Flötenquartetts oraz E. K. Wolf Mannheimer Symphonik um 1777/1778 und ihr Einfluß auf Mozarts symphonische, w: Mozart und Mannheim. Kongreßbericht Mannheim 1991, red. L. Finscher, B. Pelker, J. Reutter, Frankfurt nad Menem 1994; S.-L. Lee, Die Kammermusik von Karl Joseph Toeschi: ein Beitrag zur Musik der Mannheimer Schule mit einem thematischen Verzeichnis, Hamburg 2005; B. Pelker, The Palatine Court in Mannheim, w: Music at German Courts, 1715–1760: Changing Artistic Priorities, red. S. Owens, B.M. Reul, J.B. Stockigt, Woodbridge 2011.