Sundberg, Johan

Sundberg [s'undbærj] Johan Emil Fredrik, *25 III 1936 Sztokholm, szwedzki akustyk muzyczny i muzykolog, wybitny światowy autorytet naukowy w dziedzinie fizjologii i akustyki głosu śpiewaczego oraz teorii wykonawstwa muzycznego. Uczył się śpiewu prywatnie, w 1957 zdał egzamin na kantora i organistę w Uppsali; przez ponad 20 lat występował w chórze w Sztokholmie, a okazjonalnie w recitalach solowych. W 1963 ukończył studia na uniwersytecie w Uppsali (muzykologia, matematyka, filozofia), tamże w 1966 uzyskał doktorat na podstawie pracy poświęconej menzurowaniu piszczałek wargowych. W latach 1965–74 pracował jako nauczyciel teorii organowej w konserwatorium w Sztokholmie, lecz najsilniej związał się z Kungliga Tekniska Högskolan w Sztokholmie: od 1966 do 1979 jako pracownik badawczy, od 1978 kierownik zespołu akustyki muzycznej w zakładzie komunikacji mowy, a w latach 1979–2001 profesor i kierownik katedry akustyki muzycznej. Po przejściu na emeryturę zachował status profesora emerytowanego. Był profesorem wizytującym i współpracownikiem naukowym m.in. IRCAM w Paryżu, Syracuse University, University of Texas w Austin, Vanderbilt University, University of Sydney oraz University of London. W 1996 otrzymał doktorat honoris causa University of York (Wielka Brytania), w 2014 National and Kapodistrian University of Athens (Grecja) a następnie Université de Liège (Belgia). Od 1980 jest członkiem Królewskiej Szwedzkiej Akademii Muzycznej (był przewodniczącym tamtejszego Komitetu Akustyki Muzycznej); jest także członkiem Swedish Acoustical Society (w latach 1976–81 był jej przewodniczącym) oraz członkiem wyróżnionym (fellow) Amerykańskiego Towarzystwa Akustycznego (Acoustical Society of America). W 2003 stowarzyszenie to przyznało mu prestiżowy Silver Medal in Musical Acoustics. W 2026 otrzymał Lifetime Achievement Award przyznaną przez American Academy of Teachers of Singing za całokształt badań nad akustyką i fizjologią głosu śpiewaczego.

Działalność naukowa Sundberga koncentruje się na akustyce muzycznej, fizjologii i akustyce głosu śpiewaczego oraz akustycznych podstawach wykonawstwa muzycznego. Największe znaczenie miały jego badania nad mechanizmem powstawania formantu śpiewaczego. W pracy Articulatory Interpretation of the Singing Formant (1974) wykazał, że charakterystyczna nośność profesjonalnie szkolonych głosów śpiewaczych wynika z odpowiedniego ukształtowania dolnej części traktu głosowego, które powoduje powstanie dodatkowego rezonansu w zakresie około 2,5–3 kHz, zwanego formantem śpiewaczym, sprawiającym, że głos pozostaje dobrze słyszalny nawet ponad dźwiękiem głośno brzmiącej orkiestry.

Od lat 80. Sundberg prowadził również badania nad syntezą głosu śpiewaczego i komputerowym modelowaniem wykonania muzycznego (Musical Performance: A Synthesis-by-Rule Approach, 1983; Synthesis of Singing by Rule, 1989), rozszerzając następnie zainteresowania o ekspresję muzyczną, fizjologię fonacji, percepcję muzyki oraz akustyczne podstawy różnych stylów śpiewu. Opublikował ponad 350 prac naukowych, w tym kilka książek, spośród których największe znaczenie miały The Science of the Singing Voice (1987) oraz The Science of Musical Sounds (1991).