Streicher, Johann Baptist

Streicher [sztrʹajśer] Johann Baptist, *3 I 1796 Wiedeń, †28 III 1871 Wiedeń, syn Nannette i Johanna Andreasa Streichera. Od 1812 pobierał nauki u rodziców, a w latach 1821–1822 odbył podróże czeladnicze po Niemczech, Francji i Anglii, podczas których terminował u najsłynniejszych producentów fortepianów. W 1823 został oficjalnie wspólnikiem Nannette, a firma została przemianowana na „Nannette Streicher geb. Stein und Sohn”. Po śmierci pierwszej żony poślubił Friederike Müller (1816–1895), profesjonalną pianistkę, jedną z najbardziej utalentowanych uczennic Chopina (pobierała u niego lekcje w latach 1839–1841 oraz na przełomie 1844 i 1845). Po śmierci matki w 1833 został wyłącznym właścicielem firmy, która pod jego kierownictwem zyskała międzynarodowe uznanie; w 1837 otwarł nową salę koncertową. Johann Baptist Streicher był jednym z najbardziej innowacyjnych wiedeńskich producentów fortepianów XIX w.: w 1823 opatentował mechanikę odgórną z młoteczkami umieszczonymi ponad strunami, w 1831 ulepszoną mechanikę uderzeniową, łączącą elementy systemu wiedeńskiego i angielskiego, a w 1835 rurowe wsporniki ramy. W 1839 otrzymał prestiżowy tytuł „Hof-Fortepiano-Verfertiger”. Fortepiany Streichera zdobywały najwyższe nagrody na wystawach w Wiedniu (1835, 1839, 1845), Londynie (1851, złoty medal) i Paryżu (1867). Początkowo firma produkowała instrumenty z nieco cięższą mechaniką wiedeńską, a po 1840 stopniowo od niej odchodziła na rzecz mechaniki angielskiej z pojedynczym wymykiem, aby sprostać akustyce większych sal koncertowych. Ok. 1850 wytwórnię opuszczały fortepiany z trzema różnymi mechanikami: wiedeńską, angielską i mieszaną, łączącą cechy obu tych systemów. Obejmowały one zakres 6½ (C₁ –f⁴) lub 7 (A₂ –a⁴) oktaw i cechowały się pełnym i wyrównanym w całej skali dźwiękiem. W szczytowym okresie działalności (lata 50. i 60.) fabrykę opuszczało ok. 150 instrumentów rocznie. Stosunkowo niewielka skala produkcji (w tym samym czasie Pleyel w Paryżu wytwarzał ok. 1000–1500 egzemplarzy rocznie) wynikała z filozofii Streichera, który – kontynuując tradycję rodzinną – stawiał na personalizację instrumentów, każdorazowo dostosowując je do preferencji odbiorców; ponadto nieustannie modyfikował konstrukcję, co spowalniało linię produkcyjną. Łącznie od przejęcia przez Johanna Baptisty Streichera firmy aż do jego śmierci wyprodukowano 7000–8000 egzemplarzy. Jego fortepiany były wysoko cenione przez F. Chopina, C. Wieck, L. Spohra, F. Mendelssohna i F. Liszta; w 1873 bogato zdobiony egzemplarz z 1868 z mechaniką wiedeńską otrzymał w darze J. Brahms (instrument nie zachował się).

Literatura: G. Keeling Liszt and Johann Baptist Streicher, a Viennese Piano Maker, „Studia musicologica” XXVIII, 1986; Ch. Ahrens „Ein überaus poetischer Ton”. Hammerklaviere mit Wiener Mechanik, Frankfurt n. Menem 1999; M. Novak Clinkscale Makers of the Piano, 1820–1860, Oxford 1999; R. Hopfner Johann Baptist Streichers Reisetagebuch. Seine Aufzeichnungen anlässlich der Europareise 1821/22 und deren Analyse, w: Musizierpraxis im Biedermeier. Spezifika und Kontext einer vermeintlich vertrauten Epoche, red. B. Boisits i K. Hubmann, Wiedeń 2004; U. Goebl-Streicher Das Reisetagebuch des Klavierbauers Johann Baptist Streicher 1821–1822: Text und Kommentar, Tutzing 2009; P. Donhauser, A. Langer Streicher. Vier Generationen Klavierbau in Wien, Kolonia 2014; Robert und Clara Schumann im Briefwechsel mit Johann Baptist und Friederike Streicher sowie deren Kindern Caroline, Emil und Ernestine Streicher 1839 bis 1895, w: Schumann-Briefedition, seria II: Freundes- und Künstlerbriefwechsel, t. 27, ed. K.M. Kopitz i inni, Dresden 2023.