Stich, Jan Václav

Stich Jan Václav, po 1768 Giovanni Punto, *28 IX 1746 Žehušice (k. Čáslava), †16 II 1803 Praga, czeski waltornista i kompozytor. Urodził się jako poddany (syn stangreta) w dobrach hrabiego J.J. Thuna; dzięki jego protekcji otrzymał wykształcenie muzyczne. W latach ok. 1756–ok. 1763 uczył się gry na rogu, kolejno u J. Matějki w Pradze, J. Šindelářa w Monachium, K. Houdka i A.J. Hampla w Dreźnie. W latach 1763–66 grał w kapeli hrabiego Thuna w Pradze, skąd zbiegł i przybrawszy włoską formę nazwiska Giovanni Punto wybrał status wolnego artysty, koncertującego od 1768 we wszystkich ważnych centrach muzycznych Europy, m.in. wielokrotnie w ramach Concert Spirituel w Paryżu, gdzie w 1778 swym kunsztem wprawił w zdumienie W.A. Mozarta. Niekiedy powracał do gry w zespołach, m.in. w latach 1769–74 w kapeli elektora w Moguncji, następnie w kapeli dworu księcia biskupa w Würzburgu, a od 1782 w Paryżu w kapeli Charlesa Philippe’a hrabiego d’Artois (późniejszego Karola X, króla Francji); w latach 1787–88 koncertował m.in. w Koblencji i Londynie. W latach 1796–99, za czasów I republiki, był dyrygentem w Théâtre des Variétés Amusantes w Paryżu. Wracając do Pragi zatrzymał się w Monachium (1799), następnie w Wiedniu, gdzie 18 IV 1800 wykonał z L. van Beethovenem (przy fortepianie) jego Sonatę F-dur op. 17 (powstała pod silnym wrażeniem, jakie wywarła na Beethovenie gra Sticha). Od 1801 do końca życia mieszkał w Pradze. Koncertował m.in. w 1802 z pianistą J.L. Dusíkiem w Čáslavie, powracając jako artysta o europejskiej sławie w rodzinne strony.

Stich uchodził za najwybitniejszego waltornistę w 2. połowy XVIII wieku. W jego grze podkreślano czystość intonacji i piękny ton, niuanse w cantabile, wyjątkową łatwość techniczną, także w operowaniu wysokimi dźwiękami, oryginalną i atrakcyjną ornamentykę. Początkowo koncertował na rogu inwencyjnym Wernera-Hampla (model tego rogu powstał ok. 1753). Rozwinięta przez Hampla technika częściowego zatykania dłonią czary głosowej pozwalała na rozszerzenie pierwotnej skali naturalnej do chromatycznej, a zastosowanie rurek inwencyjnych umożliwiało przestrajanie instrumentu i precyzyjne zestrojenie z orkiestrą. Następnie Stich grał na tzw. cor solo (róg inwencyjny udoskonalony przez L.J. Raoux), używanym przez wirtuozów do końca XVIII wieku. Stich należał do wąskiego grona waltornistów, którzy przyczynili się do spopularyzowania rogu jako instrumentu solowego i przyciągnęli uwagę europejskich kompozytorów. Zainteresowanie to zaowocowało licznymi koncertami na róg (m.in. 2 koncerty J. Haydna, 4 koncerty Mozarta, ponad 20 koncertów A. Röslera).

Twórczość kompozytorska Sticha nie została dotąd zbadana i opracowana. Panuje opinia, że część koncertów, a prawdopodobnie także twórczość kameralna to aranżacje i przeróbki utworów innych kompozytorów (m.in. F. Fiorilla, A. Röslera, K. Stamitza, J.F.X. Sterkela). Pewne zdziwienie wzbudza brak w opracowanym przez Sticha do wydania Seule et vraie méthode… Hampla jego słynnej techniki przytykania czary głosowej, którą mistrz przekazał uczniowi i którą Stich znakomicie się posługiwał.

Literatura: H. Kling G. Punto, célèbre corniste, „Bulletin de la Société Internationale de Musique” IV, 1908; B. Štědroň K 150. výroči úmrti J.V. Sticha-Punta, „Hudební rozhledy” VI, 1953; H. Fitzpatrick The Horn and Horn-Playing and the Austro-Bohemian Tradition from 1680 to 1830, Londyn 1970.