Sebastiani Johann, *30 IX 1622, okolice Weimaru, †pogrzeb. 2 II l683 Królewiec, niemiecki kompozytor. Studiował prawdopodobnie we Włoszech, ok. 1650 osiadł w Królewcu, gdzie 11 IX 1661 został kapelmistrzem elektora brandenburskiego, dyrektorem muzycznym w kościele zamkowym i innych kościołach miejskich.
Czołowe miejsce w twórczości Sebastianiego zajmuje powstała już ok. 1663 Pasja według św. Mateusza. Zapoczątkowała ona niemiecką tradycję wielkoobsadowych opracowań pasyjnych i – obok podobnych dzieł H. Schütza (1666), Ch. Flora (1668) i J. Theilego (1673) – porównywana jest często z Pasją J.S. Bacha. Uchodzi również za pierwszą pasję, w której wykorzystane zostały chorały, często na głos solowy z akompaniamentem. Powtarzanie niektórych melodii chorałowych służy scalaniu wieloczęściowej kompozycji złożonej z następstwa stroficznych arii, recytatywów, 5-głosowych chórów i sinfonii. Instrumenty najczęściej dublują głosy wokalne, skrzypce towarzyszą partii Chrystusa, zaś wiole pozostałym partiom. Pod względem warsztatu kompozytorskiego Pasja Sebastianiego pozostaje pod silnym wpływem stile antico. Pieśni Sebastianiego, szczególnie ze zbiorów Parnass-Blumen, utrzymane są w stylistyce szkoły hamburskiej J. Rista. Cechuje je prostota środków wyrazowych, akordowa faktura, sylabiczny styl i wykorzystanie melodii ludowych.
Literatura: B. Smallman The Background of Passion Music. J.S. Bach and his Predecessors, Londyn 1957, poszerz. 1970; W. Braun Die mitteldeutsche Choralpassion im 18. Jahrhundert, Berlin 1960; W. Braun Johann Sebastiani (1622–1683) und die Musik in Königsberg, w: Norddeutsche und nordeuropäische Musik, red. C. Dahlhaus, W. Wiora, Kassel 1965; J. Trilupaitienė Dwa utwory Johanna Sebastianiego w: Complexus effectuum musicologiae: Studia Miroslao Perz septuagenario dedicata, red. T. Jeż, Kraków 2003; W. Braun „Preussisches” im pastorello musicale von 1663, „Jahrbuch des Staatlichen Instituts für Musikforschung Preußischer Kulturbesitz” XXXVII, 2005; M. Lisiecka Nieznana aria Johanna Sebastianiego ze zbiorów Biblioteki Głównej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu w: Czasy–muzyka–twórcy na Pomorzu i Kujawach, red. M. Zieliński, Bydgoszcz 2014; M. Maul Zwischen Königsberg, Brieg, Venedig und Paris: Johann Sebastianis Pastorello musicale (1663) und sein Kontext w: Dichtung und Musik im Umkreis der Kürbishütte: Königsberger Poeten und Komponisten des 17. Jahrhunderts, red. A. Walter, P. Tenhaef, Berlin 2016.
Kompozycje:
Christliche Betrachtung des Todes der Durchläuchtigste Fürst und Herr Boguslav Radziwill na 1 głos, 2vni, 2 vle, 2 cytry, b.c., wyd. Królewiec1670
Das Leyden und Sterben unsers Herrn und Heylandes Jesu Christi nach dem heiligen Matthaeo, na 5 głosów, 2 violini, 4 wiole i b.c., wyd. Królewiec 1672
Erster Theil der Parnass-Blumen, 60 pieśni na 3–5 głosów z b.c., w tym 4 autorstwa H. Alberta, J. Reinharda i J. Weichmanna, wyd. Królewiec 1672
Christlicher Leich-Text, na 15 głosów i b.c., wyd. Królewiec 1673
Ander Theil der Parnass-Blumen, 67 pieśni na głos solo z b.c., w tym 6 sygnowanych J.G., wyd. Hamburg 1675
11 utworów w: Preussisches neu verbessert-vollständiges (…) Gesangbuch, wyd. Królewiec 1675
Tanzen ist der Liebe Schul, taniec weselny, wyd. Królewiec 1678
16 pieśni żałobnych na 5 głosów i b.c., wyd. Królewiec 1663, 1664, 1666, 1667, 1670, 1676, 1678, 1679, 1680
4 motety na 7–15 głosów, rkp. Staatsbibliothek w Berlinie i Universitetsbiblioteket w Uppsali
Pastorello musicale oder Verliebtes Schäferspiel, 1663, rkp. Biblioteki Wróblewskich Akademii Nauk Litwy
zaginione:
4 utwory religijne z dawnej Konigsberger Bibliothek
Prace:
Kurtze Nachricht, wie die Passion am Char-Freytage in einer recitirenden Harmonie abgehandelt…, wyd. Królewiec 1686 (autorstwo wątpliwe)
Edycje:
13 pieśni w: Die Melodien der deutschen evangelischen Kirchenlieder, wyd. J. Zahn, t. 1–6, Gütersloh 1889–93, przedr. 1963
Matthäuspassion, wyd. F. Zelle, «Denkmäler Deutscher Tonkunst» XVII, Lipsk 1904
Wer, o Jesu, deine Wunden, wyd. J. Müller-Blattau, «Das Erbe Deutscher Musik», 2. seria, «Ostpreussen und Danzig», z. 1, Kassel 1939
Pastorello musicale oder Verliebtes Schäferspiel, wyd. M. Maul, J. Röling, Beeskow 2005
