logotypes-ue_ENG

Scarlatti, Alessandro

Biogram i literatura

Scarlatti [skar~] Pietro Alessandro Gaspare, *2 V 1660 Palermo, †22 X 1725 Neapol, włoski kompozytor. Syn Pietra Scarlaty i Eleonory d’ Amato; naukę muzyki rozpoczął w Palermo, a od 1672 kontynuował w Rzymie, gdzie przyjechał z matką i siostrami. 12 IV 1678 ożenił się z Antonią Anzalone; miał z nią 10 dzieci. 16 XII1678 został mianowany maestro di cappella w kościele S. Giacomo degli Incurabili; pisał oratoria na czas Wielkiego Postu dla Oratorio del Santissimo Crocifisso przy kościele S. Marcello. Wkrótce znalazł się w kręgu młodych kompozytorów, nad którymi roztoczyła mecenat była królowa Szwecji Krystyna; w 1679 mianowała go swoim kapelmistrzem. W XI 1682 Scarlatti został kapelmistrzem w kościele S. Girolamo della Carità. Komponowane przez niego w tym czasie opery były wystawiane w prywatnych teatrach, m.in. kardynała Pietra Ottoboniego, architekta Giambattisty Continiego oraz księcia Maddaloni. W 1684 objął po M.A. Zianim stanowisko kapelmistrza na dworze wicekróla w Neapolu; wkrótce dzięki Scarlattiemu miasto zyskało rozgłos jako centrum operowe konkurujące z Wenecją. Opery Scarlattiego wystawiano zwykle najpierw w pałacu królewskim, a następnie w teatrze publicznym S. Bartolomeo, w którym Scarlatti był również kapelmistrzem. Pisał wówczas także serenaty dla uświetnienia wydarzeń dworskich, muzykę religijną oraz kantaty kameralne. Konieczność utrzymania licznej rodziny zmuszała Scarlattiego do innych jeszcze form działalności, m.in. przez pewien czas uczył w Conservatorio di S. Maria di Loreto. W IV 1689 wyjechał do Rzymu. Kiedy w X tegoż roku papieżem został P. Ottoboni (Aleksander VIII, 1689–91), publiczne życie operowe uległo ożywieniu, zaś bratanek papieża – kardynał i wicekanclerz kościoła Pietro Ottoboni – stał się jednym z największych entuzjastów muzyki Scarlattiego. Wystawienie w 1690 oper La Statira i Gli equivoci in amore (z okazji ślubu papieskich bratanków z przedstawicielkami rodów Barberinich i Colonnów) przyniosło Scarlattiemu sławę i nadzieję na opuszczenie Neapolu na stałe (początkowo nadzieje te wiązał z Rzymem, potem z Florencją, a w końcu z Wenecją). W 1698, a następnie w latach 1702–06 wielki ks. Toskanii Ferdynand de’ Medici patronował wystawieniom kilku oper Scarlattiego w Toskanii (willa Pratolino k. Florencji, Siena, Florencja). W 1702 przyjazd do Neapolu młodego króla Hiszpanii Filipa V uczczono wystawieniem serenaty Scarlattiego Clori, Dorino e Amore oraz opery Tiberio imperatore d’Oriente; w tymże roku Scarlatti udał się na kilka miesięcy do Florencji w związku z wystawieniem opery Il Flavio Cuniberto. Nie otrzymał wprawdzie stanowiska na dworze Ferdynanda de’ Medici, ale w następnych latach podtrzymywał kontakty z dworem florenckim wysyłając oratoria, muzykę religijną oraz opery. Ok. 1702 porzucił stanowisko w Neapolu i włączył się w nurt życia muzycznego Rzymu (w tych latach wpływowym mecenasem była królowa Maria Kazimiera, wdowa po Janie III Sobieskim). Papież Klemens XI (1700–21) ogłosił jednak czas zbiorowej skruchy z powodu konfliktu zbrojnego między Austrią a Hiszpanią, w związku z czym nie wystawiano w Rzymie żadnych oper. Scarlatti zajął się wówczas pisaniem muzyki religijnej oraz kantat. 9 I 1703 został asystentem G. Bicillego w Congregazione dell’Oratorio di S. Filippo Neri, 31 XII 1703 objął stanowisko wicekapelmistrza w Cappella Liberiana przy bazylice S. Maria Maggiore. Miał coraz więcej zobowiązań kompozytorskich, coraz bardziej ceniono go jako twórcę, w IV 1706 został przyjęty do Accademia dell’Arcadia.

W 1707 Scarlatti odbył podróż do Wenecji; skomponowane na tę okazję 2 opery nie wzbudziły jednak entuzjazmu publiczności weneckiej, szczególnie krytykowano Il Mitridate Eupatore. Nie poparli go też weneccy kompozytorzy, którzy poczuli się zagrożeni obecnością przybysza z Neapolu. W IV 1707 Scarlatti odwiedził w Urbino swojego najstarszego syna Pietra, kapelmistrza w miejscowej katedrze, a kilka miesięcy później wrócił do Rzymu, gdzie po śmierci A. Foggi objął stanowisko kapelmistrza w bazylice S. Maria Maggiore, ograniczając swoją działalność kompozytorską do muzyki kościelnej. Sytuacja Scarlattiego poprawiła się, gdy znalazł nowego mecenasa w osobie kardynała V. Grimaniego, austriackiego ambasadora w Stolicy Apostolskiej. Rywalizując z Marią Kazimierą, Ottobonim, Pamphilim i innymi Grimani urządzał wieczory z muzyką religijną, a kiedy został wicekrólem i osiadł w Neapolu, Scarlatti zdecydował się w 1708 na powrót do tego miasta; dzięki protekcji nowego władcy odzyskał dawną posadę i wysokie pobory. W następnych latach powrócił do pisania oper (skomponował dla Neapolu w tym czasie 11) oraz serenat, tworzył również wiele kantat i utworów religijnych. W 1716 otrzymał od papieża Klemensa XI tytuł szlachecki. W 1719 napisał operę Il Cambise, nie wziął jednak udziału w jej prapremierze, przebywał bowiem wówczas ponownie w Rzymie, gdzie grano Marco Attilio Regolo. W ostatnich latach życia, po wystawieniu opery La Griselda (1721), Scarlatti zajął się komponowaniem muzyki wyłącznie instrumentalnej (m.in. 12 Sinfonii di concerto grosso), działalnością dyrygencką oraz pedagogiczną. Do jego uczniów należał m.in. D. Zipoli, F. Geminiani oraz J.A. Hasse. W 1725 Scarlatti skomponował 7 sonat na flet i zespół smyczkowy dla J.J. Quantza, którego poznał na przełomie 1724 i 1725 roku.

Przez całe życie Scarlatti komponował przede wszystkim opery i w tej dziedzinie odnosił znaczące sukcesy, np. Il Pirro e Demetrio poza Neapolem wystawiono za życia kompozytora w Rzymie, Sienie, Florencji, Mediolanie, Mantui oraz Brunszwiku, Lipsku i Londynie. Styl i koncepcja utworów scenicznych Scarlattiego wywodzą się z opery weneckiej, której wpływy rozciągały się ok. połowy stulecia na ośrodek rzymski. Jego dzieła odznaczają się przy tym wyjątkową spójnością. Większość oper Scarlattiego została przezeń określona jako dramma per musica, niekiedy (po 1690) jako melodramma, także m.in. opera drammatica; są to utwory o poważnej tematyce, na ogół ze scenami komicznymi (parodystyczno-karykaturalnymi) i szczęśliwym zakończeniem. W przeciwieństwie do opery weneckiej w librettach oper Scarlattiego nie pojawia się tematyka mitologiczna. Bohaterami są władcy, najczęściej o psychologicznie słabo zarysowanej osobowości, którym towarzyszą ich poplecznicy i służący; libretta stanowią jedynie fabularną kanwę dla muzyki, akcja toczy się wokół wydarzeń miłosnych, uwikłania w zazdrość, zdradę, nieporozumienia, uciekania się do podstępu itp. Do wyjątków należy opera Il Mitridate Eupatore, określona przez kompozytora jako tragedia per musica. Niewiele dzieł pozostawił Scarlatti w gatunku komediowym, przyczynił się jednak do spopularyzowania opery buffa z librettem w lokalnym dialekcie. Do tej nielicznej grupy oper należy Il trionfo dell’onore do libretta w dialekcie neapolitańskim.

Podstawę koncepcji opery Scarlattiego stanowiła zdecydowanie odmienna funkcja dramaturgiczna recytatywu i arii. Recytatywy, najczęściej secco, służyły do eksponowania pierwiastka dramatycznego i przyczyniały się do rozwoju akcji, w ariach natomiast akcja ulegała zawieszeniu, co dawało pierwszeństwo walorom muzycznym oraz stwarzało okazję do popisu wokalnego. Nie zawsze recytatywy i arie zestawiane były ze sobą według szablonu R-A-R-A. W końcowych odcinkach recytatywów Scarlatti stosował krótkie, melodyjne ariosa, stanowiące przejście do arii. Recytatywom secco na ogół towarzyszył tylko klawesyn, rzadziej orkiestra bez klawesynu. Scarlatti wprowadzał też recytatyw accompagnato (po raz pierwszy w 1685 jako recitativo stromentato w Olimpia vendicata), powierzając mu specjalne zadania dramaturgiczne, np. uwypuklenia nastroju scen rozgrywających się nocą, fantastyki marzeń sennych, mocy zjawisk nadnaturalnych itp., a czasami (np. w La Statira) podkreślenia napięcia emocjonalnego.

W operach Scarlattiego, trwających na ogół nieco ponad 3 godziny, przeważają arie (30 i więcej w jednej operze) o niewielkich rozmiarach; wielkie arie kompozytor powierzał tylko głównie bohaterom. We wczesnych dziełach występują jeszcze arie oparte na basso ostinato, arie zwrotkowe (zazwyczaj z krótkim orkiestrowym ritornelem między zwrotkami lub refrenem), a także o budowie AB lub ABB1. Po 1695 dominuje jednak forma da capo, w której część pierwsza powtarzana jest w całości lub w formie skróconej, zaś część środkowa, krótsza od pierwszej, jest z nią spokrewniona tematycznie i tonalnie, różni się natomiast orkiestracją oraz większą ruchliwością modulacyjną; czasami Scarlatti rozszerzał arię da capo, dodając krótką scenę między częścią B i A1.

Scarlatti obdarzony był niezwykłą inwencją melodyczną, uwzględniał jednak zawsze możliwości ludzkiego głosu, stąd ambitus jego arii rzadko przekracza decymę; większe skoki interwałowe występują tylko w odcinkach początkowych lub końcowych, gdzie zapowiadają kadencję. Z zasady początek melodii o budowie okresowej jest powtarzany w partii wokalnej lub orkiestrze, a następnie rozwijany przy użyciu techniki snucia motywicznego w asymetrycznych frazach. W późnych operach pojawiła się poza tym tzw. dewiza, czyli fraza poprzedzająca arię, nie zawsze powiązana z nią tematycznie. Charakterystyczne dla stylu Scarlattiego są także chromatyzmy (obniżenie III lub VI stopnia w tonacjach durowych i II stopnia w tonacjach molowych), kontrapunktyczne relacja pomiędzy melodią i linią basu oraz koloraturowe melizmaty, w małych ariach zwykle usytuowane przed kadencją, w wielkich zaś pełniące dodatkowo określoną funkcję dramaturgiczną (dla wyrażenia takich afektów jak gniew czy wojenny zapał). Partie zespołowe pełnią w operach Scarlattiego drugorzędną rolę, w utworach późniejszych ich liczba nieznacznie wzrosła, nie odgrywają jednak znaczącej roli w dramaturgii utworu. Scarlatti doceniał natomiast rolę orkiestry. Jej stosunek do głosu wokalnego jest taki jak stosunek głosów ripieni do instrumentu solowego w koncercie barokowym (redukcja obsady, gdy śpiewa wokalista). Podstawę orkiestry stanowi kwartet smyczkowy, do którego Scarlatti dołączał też okazjonalnie inne instrumenty, np. koncertujące trąbki (aria Alessandra w La Statira), róg obbligato (Il Tigrane, Telemaco, Marco Attilio Regolo), rzadziej flet (Cambise, La Griselda). W późniejszych operach pojawiały się też oboje. Wzrosła rola wstępów instrumentalnych, Scarlatti nadawał im z reguły formę 3-cz. sinfonii o następstwie części: szybka-wolna-szybka; wkrótce układ ten stał się normą dla uwertur operowych w stylu włoskim, a także wzorem dla formy koncertu, a nawet symfonii. Oratoria Scarlattiego, oparte najczęściej na wątkach mitologicznych, żywotach świętych i fabułach alegorycznych, zbudowane są na podobnych zasadach jak opery, ze względu jednak na brak akcji scenicznej widać dążność do równorzędnego traktowania wszystkich głosów.

Szczególne zasługi przypisuje się Scarlattiemu w dziedzinie kantaty kameralnej, jest on czołowym przedstawicielem tego gatunku w XVIII w., a zarazem spadkobiercą ponad stuletniej tradycji włoskiej kantaty, dokonań A. Cestiego, G. Carissimiego, L. Rossiego. Przez całe życie Scarlatti skomponował ponad 600 kantat, które ze względu na ilość i walory artystyczne doskonale ilustrują rozwój włoskiej kantaty kameralnej w XVIII w., uważane są za model tego typu kompozycji. Większość przeznaczona została na głos solowy (najczęściej sopran, także alt lub bas), nieliczne na 2 głosy solowe (2 soprany, sopran i alt lub sopran i bas). Partii wokalnych na ogół towarzyszy jedynie b.c., niekiedy Scarlatti wprowadzał zgodnie z ówczesnymi trendami zespół instrumentów smyczkowych, czasem z udziałem fletów prostych lub trąbki. Podstawę opracowania stanowią najczęściej liryczne teksty o tematyce miłosnej, narracyjne lub opisowe. Kantaty Scarlattiego mają zróżnicowaną budowę, od 3–4-cz. (A-R-A, R-A-R-A) do wieloczęściowych (z ritornelami, ariami z odmiennym akompaniamentem instrumentalnym). W sposób twórczy Scarlatti wykorzystywał dotychczasowe techniki kompozycyjne (wariacje zwrotkowe, basso ostinato), a zwłaszcza zasadę refrenu słowno-muzycznego, którą stosował w odniesieniu do całego utworu, jak również w konstrukcji arii; niekiedy w drugiej zwrotce powtarzana jest linia basu. Poszczególne części opracowywał w postaci recytatywu, arii lub ariosa, uwzględniając w strukturze utworu budowę tekstu. W późniejszych kantatach rozwijał melodyczną partię b.c. oraz dążył do nadawania recytatywom charakteru aryjnego. Po 1705 dominowała forma arii da capo, stosowana w jednym utworze nawet trzykrotnie, każdorazowo poprzedzona recytatywem. Śmielej niż poprzednicy Scarlatti używał chromatyki, szczególnie w ekspresywnych recytatywach (np. w kantacie Con idea inhumana, ma in regolato Cromatico), co uważano niekiedy za ekstrawagancję i zarzucano mu brak naturalności.

Wśród współczesnych sobie kompozytorów Scarlatti uchodził za twórcę zbyt ekscentrycznego, by można było kontynuować jego twórcze poczynania (śladem Scarlattiego podążył jedynie E. d’Astorga), stąd niesłuszne było zarówno kreowanie go w 2. połowie XVIII w. na założyciela szkoły neapolitańskiej, jak i pojawiające się w XIX w. poglądy na temat udziału Scarlattiego w upadku ośrodka neapolitańskiego. Nowoczesną ocenę dokonań kompozytora, uwzględniającą jego historyczną pozycję, zapoczątkował w 1905 E.J. Dent książką Alessandro Scarlatti, a kontynuował A. Lorenz.

Literatura: E.J. Dent A. Scarlatti. His Life and Works, Londyn 1905, poszerz, i popr. wyd. F. Walker, 2. wyd. 1960, reprint 2018; Ch. Van den Borren A. Scarlatti, Bruksela 1921; P. Strüver Die Cantata da camera Alessandro Scarlatis, Monachium 1922; U. Prota-Giurleo A. Scarlatti ,,il Palermitano”, Neapol 1926; A. Lorenz A. Scarlattis Jugendoper, 2 t., Augsburg 1927; Accademia musicale chiggiana Gli Scarlatti: Alessandro, Francesco, Pietro, Domenico, Giuseppe; note e documenti sulla vita e sulle opere, Siena 1940; M. Fabbri A. Scarlatti e il principe Ferdinando de’ Medici, Florencja 1961; D. Poultney The oratorios of Alessandro Scarlatti, their lineage, milieu and style, Ann Abor (Michigen) 1968; L. Bianchi Carissimi, Stradella, Scarlatti e l’oratorio musicale, Rzym 1969; R. Pagano, L. Bianchi A. Scarlatti, Turyn 1972 (zawiera Catalogo generale delle opere, oprac. G. Rostirolla); J. Jürgens Die Madrigale A. Scarlattis und ihre Quellen, w ks. pam. L. Rongi, Mediolan 1973; D. Poultney Alessandro Scarlatti and the Transformation of Oratorio, “The Musical Quarterly” LIX/4 (1973); C.R. Morey The late operas of Alessandro Scarlatti, Bloomington 1974; R. Strohm Italienische Opernarien des frühen Settecento (1720–1730), «Analecta Musicologica» XVI, 1976; Colloquium A. Scarlatti Würzburg 1975, red. W. Osthoff i J. Ruile-Dronke, Tutzing 1979 (zawiera m.in.: L. Bianconi Funktionen des Operntheaters in Neapel bis 1700 und die Rolle A. Scarlattis, H. Hucke A. Scarlatti und die Musikkömedie, R. Strohm A. Scarlatti und das Settecento, H.C. Wolff Die Buffoszenen in den Opern A. Scarlatti, W. Witzenmann Zur Behandlung des stile osservato in A. Scarlattis Kirchenmusik); D.J. Grout A. Scarlatti. An Introduction to His Operas, Berkeley 1979; D.J. Grout Opera seria at the Crossroads. Scarlatti’s „Eraclea”, w: Studia musicologica. Aestetica-theoretica-historica, ks. pam. Z. Lissy, red. E. Dziębowska i inni, Kraków 1979; C.E. Troy The Comic Intermezzo. A Study in Eighteenth-Century Italian Opera, Ann Arbor 1979; W. Holmes „La Statira” by P. Ottoboni and A. Scarlatti. The Textual Sources with a Documentary Postscript, Nowy Jork 1983; J.M. Chomiński, K. Wilkowska-Chomińska Kantata neapolitańska, w: Formy muzyczne, t. 5, Kraków 1984; A. Denis, A. Newcomb, Th. Walker, M. Talbot, D.J. Grout, J. Sheveloff The New Grove Italian baroque masters: Monteverdi, Frescobaldi, Cavalli, Corelli, A. Scarlatti, Vivaldi, D. Scarlatti, Nowy Jork 1984; F.A. D’Accone The history of a baroque opera. Alessandro Scarlatti’s Gli equivoci nel sembiante Nowy Jork 1985; R. Pagano Scarlatti, Alessandro e Domenico. Due vite in una, Mediolan 1985, 2. wyd. Lukka 2005, w j. ang. Alessandro and Domenico Scarlatti: Two Lives in One, przeł. F. Hammond, Nowy Jork 2006; F.A. D’Accone The History of a Baroque Opera. A. Scarlatti’s ‘Gli equivoci nel sembiante’, Nowy Jork 1985; C.F. Vidali Alessandro and Domenico Scarlatti. A Guide to Research, Nowy Jork 1993; U. Schacht-Pape Das Messenschaffen von A. Scarlatti, Frankfurt n. Menem 1993; „Mon respectueux, mon profond silence parle pour moi”, korespondencja Scarlattiego z Ferdynandem de’ Medici, przekł. P. Hersant i X. Carrère, wyd. X. Carrère, Tuluza 1995; C. Caruso, M. Lütolf Alessandro Scarlatti und seine Zeit: Beiträge, Berno 1995; E. J. Olszewski The Enlightened Patronage of Cardinal Pietro Ottoboni (1667–1740), ,,Artibus et Historiaeˮ, nr 45 t. XXIII (2002); A. de Place Alessandro et Domenico Scarlatti, Paryż 2003; B. Poensgen Die Offiziumskompositionen von Alessandro Scarlatti: Analyse und Werkverzeichnis, VDM Verlag 2008; L. de Frutos, T. Knighton Virtuosos of the Neapolitan Opera in Madrid: Alessandro Scarlatti, Matteo Sassano, Petruccio and Filippo Schor, ‹‹Early Music›› 37, 2009; L. Della Libera Nuovi documenti biografici su Alessandro Scarlatti e la sua famiglia, ,,Acta Musicologicaˮ LXXXIII/2 (2011); J. Byrt Inequality in Alessandro Scarlatti and Händel: a sequel, ‹‹Early Music›› 40, 2012; Devozione e passione: Alessandro Scarlatti nel 350. anniversario della nascita, materiały z konferencji w 2010 w Reggio di Calabria, red. N. Maccavino, Reggio di Calabria 2013; Devozione e passione: Alessandro Scarlatti nella Napoli e Roma barocca,  materiały z konferencji w Rzymie i Neapolu w 2010, red. L. Della Libera, L. i P. Maione, Neapol 2014; I. Bossuvt De oratoria van Alessandro Scarlatti: Meesterwerken uit de Italiaanse barok (1665-1725), Leuven 2015; Aspects of the secular cantata in late Baroque Italy, red. M. Talbot, Londyn 2016; L. Della Libera La musica sacra romana di Alessandro Scarlatti = La Fortuna di Roma: cantate italiane e aristocratia romana intorno il 1700, Kassel 2018; D. Fabris Alessandro Scarlatti, w: Oxford Bibliographies, 2019; L. Della Libera The Roman sacred music of Alessandro Scarlatti, Londyn 2022; I. Pasqua ‘Il martirio di Santa Teodosia’ di Alessandro Scarlatti. Analisi storico-filologica di un oratorio, Rzym 2023; F. Menchelli-Buttini Sui drammi per musica di Alessandro Scarlatti dopo il 1702, Rzym 2023.

Kompozycje, edycje i prace

Kompozycje

Sceniczne:

opery:

Ok. 115; w przedmowie do La Griselda (wyd. Rzym 1721), prawdopodobnie ostatniej opery Scarlattiego, kompozytor oszacował liczbę swoich oper na 114; przypuszczalnie ujął w tej liczbie także pasticcia i serenaty, może także inne drobne utwory sceniczne.

Gli equivoci nel sembiante, 3-akt., libr. D.F. Contini, wyst. Rzym 1679

L’honestà negli amori, 3-akt., libr. D.F. Bernini (?), wyst. Rzym 1680

Tutto il mal non vien per nuocere, opera komiczna 3-akt., libr. G.D. de Totis, wyst. Rzym 1681

Il Pompeo, 3-akt., libr. N. Minato, wyst. Rzym 1683

L’Arsate, 3-akt., libr. F. Orsini, wyst. Rzym 1683

L’Aldimiro overo Favor per favore, 3-akt., libr. G.D. de Totis, wyst. Neapol 1683

La guerriera costante, 3-akt., libr. F. Orsini, wyst. Rzym 1683

La Psiche overo Amore innamorato, 3-akt., libr. G.D. de Totis, wyst. Neapol 1683

Olimpia vendicata, 3-akt., libr. A. Aureli, wyst. Neapol 1685

Clearco in Negroponte, 3-akt., libr. A. Arcoleo, wyst. Neapol 1686

La Rosmene overo L’infideltà fedele, 3-akt., libr. G.D. de Totis, wyst. Rzym 1686

Il Flavio, 3-akt., libr, wg M. Norisa, wyst. Neapol 1688

L’Amazzone corsara [lub guerriera] overo L’Alvida, 3-ako., libr. G.C. Corradi, wyst. Neapol 1689

La Statira, 3-akt., libr. P. Ottoboni, wyst. Rzym 1690

Gli equivoci in amore overo La Rosaura, 3-akt., libr. G.B. Lucini, wyst. Rzym 1690

L’humanità nelle fiere overo Il Lucullo, 3-akt., wyst. Neapol 1691

La Teodora augusta, 3-akt., libr. A. Morselli, wyst. Neapol 1692

Gerone tiranno di Siracusa, 3-akt., libr. A. Aureli, wyst. Neapol 1692

Il nemico di sé stesso, 3-akt., wyst. Rzym 1693

L’amante doppio overo Il Ceccobimbi, 3-akt., wyst. Neapol 1693

Il Pirro e Demetrio, 3-akt., libr. A. Morselli, wyst. Neapol 1694

Il Bassiano overo Il maggior impossibile, 3-akt., libr. M. Noris, wyst. Neapol 1694

Nerone fatto Cesare, 3-akt., libr. M. Noris, wyst. Neapol 1695

Massimo Puppieno, 3-akt., libr. A. Aureli, wyst. Neapol 1695

Le nozze con l’inimico overo L’Analinda, wyst. Neapol 1695

Penelope la casta, 3-akt., libr. M. Noris, wyst. Neapol 1696 lub Palermo 1694

La Didone delirante, 3-akt., libr. F.M. Paglia wg A. Franceschiego, wyst. Neapol 1696

Comodo Antonino, 3-akt., libr. F.M. Paglia wg G.F. Bussaniego, wyst. Neapol 1696

L’Emireno overo Il consiglio dell’ombra, 3-akt., libr. F.M. Paglia, wyst. Neapol 1697

La caduta de’ decemviri, 3-akt., libr. S. Stampiglia, wyst. Neapol 1697

Il prigioniero fortunato, 3-akt., libr. F.M. Paglia, wyst. Neapol 1698

Anacreonte, z M. Bittim i F. de Castrisem, 3-akt., libr. G.F. Bussani, wyst. Pratolino 1698

La donna ancora è fedele, 3-akt., libr, wg D.F. Continiego, wyst. Neapol 1698

Gl’inganni felici, 3-akt., libr. A. Zeno, wyst. Neapol 1699

L’Eraclea, 3-akt., libr. S. Stampiglia, wyst. Neapol 1700

Odoardo, 3-akt., libr. A. Zeno (?), wyst. Neapol 1700

Dafni, favola 3-akt., libr. F.M. Paglia wg E. Manfrediego, wyst. Neapol 1700

Laodicea e Berenice, 3-akt., libr, wg M. Norisa, wyst. Neapol 1701

Il pastore di Corinto, favola 3-akt., libr. F.M. Paglia, wyst. Neapol 1701

Tito Sempronio Gracco, 3-akt., libr. S. Stampiglia, wyst. Neapol 1702

Tiberio imperatore d’Oriente, 3-akt., libr. G.D. Pallavicino, wyst. Neapol 1702

Il Flavio Cuniberto, 3-akt., libr. M. Noris, wyst. Pratolino 1702 (?)

Arminio, 3-akt., libr. A. Salvi, wyst. Pratolino 1703, wersje popr. wyst. Neapol 1714 i Rzym 1722

Turno Aricino, 3-akt., libr. S. Stampiglia, wyst. Pratolino 1704

Lucio Manlio l’imperioso, 3-akt., libr. S. Stampiglia, wyst. Pratolino 1705

Il gran Tamerlano, 3-akt., libr. A. Salvi wg J. Pradona, wyst. Pratolino 1706

Il Mitridate Eupatore, tragedia in musica 5-akt., libr. G. Frigimelica Roberti, wyst. Wenecja 1707, zach. fragmenty

Il trionfo della libertà, tragedia in musica 5-akt., libr. G. Frigimelica Roberti, wyst. Wenecja 1707

Il Teodosio, 3-akt., libr. V. Grimani (?), wyst. Neapol 1709

L’amor volubile e tiranno, 3-akt., libr. G.D. Pioli i G. Papis, wyst. Neapol 1709

La principessa fedele, 3-akt., libr. A. Piovene (wersja popr. D.A. Parrino?), wyst. Neapol 1710

Le fede riconosciuta, 3-akt., libr. B. Marcello (?), wyst. Neapol 1710

Il Ciro, 3-akt., libr. P. Pariati, wyst. Rzym 1712

Scipione nelle Spagne, 3-akt., libr. A. Zeno i N. Serino, wyst. Neapol 1714

L’amor generoso, 3-akt., libr. G. Papis i S. Stampiglia, wyst. Neapol 1714

Il Tigrane overo L’eguale impegno d’amore e di fede, 3-akt., libr. D. Lalli, wyst. Neapol 1715

Carlo, re d’Allemagna, 3-akt., libr. F. Silvani, wyst. Neapol 1716

La virtù trionfante dell’odio e dell’amore, 3-akt., libr. F. Silvani, wyst. Neapol 1716

Il trionfo dell’onore, opera komiczna 3-akt., libr. F.A. Tullio, wyst. Neapol 1718

Telemaco, 3-akt., libr. C.S. Capece, wyst. Rzym 1718

Il Cambise, 3-akt., libr. D. Lalli, wyst. Neapol 1719

Marco Attilio Regolo, 3-akt., libr. M. Noris, zrewid. B. Robatti (?), wyst. Rzym 1719

La Griselda, 3-akt., libr. F.M. Ruspoli (?) wg A. Zena, wyst. Rzym 1721

***

Adolfo e Lesbina, intermezzo do Odoardo, wyst. Neapol 1700

Bireno e Dorilla, intermezzo do Tito Sempronio Gracco, wyst. Neapol 1702

Pericca e Varrone, intermezzo do Scipione nelle Spagne, libr. A. Salvi, wyst. Neapol 1714

Despina e Niso, intermezzo do L’amor generoso, wyst. Neapol 1714

Palandrana e Zamberlucco, intermezzo do Carlo, re d’Allemagna, wyst. Neapol 1716

Leonzio e Eurilla, intermezzo do Marco Attilio Regolo, wyst. Rzym 1719

współautorstwo:

La santa Dimna (akt III), opera komiczna, z A. Melanim (akt I) i B. Pasquinim (akt II), libr. B. Pamphili, wyst. Rzym 1687

La Santa Genuinda overo L’onnocenza difesa dall’inganno (akt II), dramma sacro per musica, z G.L. Lulierem (akt I) i C.E Pollarolą (akt III), libr. P. Ottoboni (?), wyst. Rzym 1694

Giunio Bruto overo La caduta dei Tarquini (akt III), opera, z C.E Cesarinim (akt I) i A. Caldarą (akt II), libr. G. Sinibaldi (?), niewyst.

opery m.in. z B. Pasquinim, G. Legrenzim, G. Varischiną, G. Aldrovandinim, E Scarlattim, A. Lottim

Wokalno-instrumentalne:

serenaty (ponad 30), m.in.:

Venere ed Amore na sopran, alt i zespół instrumentów, wyst. Neapol między 1695 a 1700

Clori, Dorino e Amore na 2 soprany, alt, chór 5-głosowy i zespół instrumentów, wyst. Neapol 1702

Venere e Adone. Il giardino d’amore na sopran, alt i zespół instrumentów, wyst. między 1700 a 1705

Endimione e Cintia na 2 soprany i zespół instrumentów, wyst. Rzym 1705

Amore e virtù ossia Il trionfo della virtù na 2 soprany i zespół instrumentów, wyst. Rzym 1706

Amore, Pace e Provvidenza na sopran, alt, bas, chór 4-głosowy i zespół instrumentów, libr. G. Papis, wyst. Neapol 1711

oratoria (ok. 37), m.in.:

La Giuditta (I) na 2 soprany, alt, tenor, bas, 2 flety, trąbkę, puzony, zespół smyczkowy i b.c., tekst P. Ottoboni, wyk. Rzym 1693 lub 1694

La Giuditta (II) na sopran, alt, tenor, zespół smyczkowy i b.c., tekst A. Ottoboni, wyk. Rzym 1697

S. Casimiro, re di Polonia na 3 soprany, alt, tenor, zespół smyczkowy i b.c., wyk. Rzym (?) 1704

S. Filippo Neri na sopran, 2 alty, tenor, trąbkę, zespół smyczkowy, lutnię i b.c., tekst P. Ottoboni, wyk. Rzym 1705

Il regno di Maria assunta in cielo na 2 soprany, 2 alty, flet, 2 oboje, trąbkę, zespół smyczkowy, lutnię i b.c., wyk. Rzym 1705

Il Sedecia, re di Gerusalemme na 2 soprany, alt, tenor, bas, chór, 2 oboje, 2 trąbki, kotły, zespół smyczkowy, lutnię i b.c., tekst F.O. Fabbri, wyk. Urbino 1705, wersja zrewid. wyk. Rzym 1706

Cain overo Il primo omicidio na 2 soprany, 2 alty, tenor, bas, zespół smyczkowy i b.c., tekst A. Ottoboni, wyk. Wenecja 1707

Il giardino di Rose – La Santissima Vergine del Rosario, na 2 soprany, alt, tenor, bas, flet prosty, flet basowy 2 oboje, fagot, 2 trąbki, lutnię, smyczki i b.c., Neapol 1707

Oratorio per la passione di nostro Signore Gesù Cristo na 2 soprany, alt, 2 trąbki, puzon, kotły, zespół smyczkowy i b.c., libr. P. Ottoboni, wyk. Rzym 1708

Oratorio per La Santissima Trinità, na 2 soprany, alt, tenor, smyczki i b.c., Neapol 1715

La vergine addolorata na 2 soprany, alt, tenor, flet, obój, trąbkę, zespół smyczkowy i b.c., wyk. Rzym 1717

kantaty (ponad 600), niektóre wydane już za życia Scarlattiego, m.in. Cantata a I & II voci col basso continuo op. 1, Amsterdam 1701 oraz w zbiorze G.B. Bassaniego Il cigno canoro, cantate amorose… na 1 głos i b.c., ks. 2, op. 3, Bolonia 1682.

8 madrygałów na chór a cappella

ok. 10 mszy, m.in.:

Messa per il Santissimo Natale, A-dur na 2 chóry: 4- i 5-głosowe, 2 skrzypiec i b.c., 1707

Messa di S. Cecilia, A-dur na chór 5-głosowy, zespół smyczkowy i b.c., 1720

Missa ad usum cappellae pontificiae, e-moll na chór a cappella, 1721

115 motetów na głosy solowe lub chór a cappella z towarzyszeniem b.c. lub zespołu instrumentalnego

Instrumentalne:

12 Sinfonie di concerto grosso

VI Concertos in Seven Parts na 2 skrzypiec, zespół smyczkowy i b.c., Londyn ok. 1740

sonaty, m.in.: 4 na kwartet smyczkowy, 7 na flet, 2 skrzypiec, wiolonczelę i b.c., 1725

2 suity na flet i b.c., 1699

utwory klawesynowe, m.in. toccaty

 

Edycje:

The Operas of A. Scarlatti, «Harvard Publications in Music», 9 t., red. D.J. Grout, Cambridge (Massachusetts) 1974–85, t. 1: L’Eraclea, wyd. D.J. Grout, t. 2: Marco Attilio Regolo, wyd. J. Godwin, t. 3: La Griselda, wyd. D.J. Grout, t. 4: La principessa fedele, wyd. D.J. Grout, t. 5: Massimo Puppieno, wyd. H.C. Slim, t. 6: La caduta de’ decemviri, wyd. H.W. Williams, t. 7: Gli equivoci nel sembiante, wyd. F.A. D’Accone, t. 8: Il Tigrane, wyd. M. Collins, t. 9: La Statira, wyd. W. Holmes

Gli oratori di A. Scarlatti, 5 t., wyd. L. Bianchi, Rzym 1964–69, t. 1: La Giuditta (I), t. 2: Agar et Ismaele esiliati, t. 3: La Giuditta (II), t. 4: Cain overo Il primo omicidio, t. 5: Davidis pugna et victoria

A. Scarlatti. Opera omnia per strumento a tastiera, wyd. A. Macinanti i F. Tasini, Bolonia 2000–, t. 1: Toccate (Biblioteca del Conservatorio di Napoli ms. 9478) per organo o clavicembalo, t. 2: Toccate e composizioni varie

Primo e Secondo libro di Toccate, wyd. F. Anti, Neapol 2021.

Il trionfo dell’onore, wyd. V. Mortari, Mediolan 1945

Il Mitridate Eupatore, wyd. G. Piccioli, Mediolan 1953

Il Gran Tamerlano, reprint, wyd. Forgotten Books 2019

La Griselda, wyd. D. Drechsler, Kassel 1960

Telemaco, faks., «Italian Opera 1640–1770» XXIII, wstęp H.M. Brown, Nowy Jork 1978

Il Pompeo oraz Dafni, faks., «Handel Sources» VI oraz VII, Nowy Jork 1986

Pericca e Varrone. Scene comiche per «Scipione nelle Spagne», wyd. R. Mangiacavalli, ETS Publishing House 2022

serenaty Venere ed Amore oraz Amore e Virtù ossia Il trionfo della virtù, wyd. A. Tirabassi, Bruksela 1921, 1923

serenaty Venere e Adone oraz Endimione e Cintia, wyd. O. Drechsler, Frankfurt n. Menem 1963

serenata Venere, Amore e Ragione, wyd. J.L. Schwartz, wstęp Th.E. Griffrin, «Recent Researches in the Music of the Baroque Era» CIV, Madison (Wisconsin) 2000

Il trionfo della libertà, reprint, Nabu Press 2013

Oratorio Per La Santissima Trinità, wyd. G. Piccioli, Bolonia 1953

Passio Domini nostri Jesu Christi secundum Johannem, wyd. E. Hanley, New Haven 1955

S. Filippo Neri, wyd. R. Giazotto i G. Piccioli, Mediolan 1960

Il Sedecia, re di Gerusalemme, wyd. G. Guerrini, Mediolan 1961, reprint Nabu Press 2012

Oratorio per la Passione di Nostro Signore Gesù Cristo, wyd. L. Bianchi, Rzym b.r., reprint Nabu Press 2012

Il giardino di Rose – La Santissima Vergine del Rosario, wyd. N. Maccavino, G. Locatelli, Bolonia 2010

La Vergine Addolorata, wyd. G. Pitarresi, Bolonia 2016

Motetti sacri, wyd. d. Calcamo, D. Cannavò, M.R. de Luca, Bolonia 2012

A. Scarlatti 4 cantate (inedite), wyd. G. Tintori, Mediolan 1958

zbiory pod red. O. Drechslera, Kassel 1964 i R. Meylanda, Frankfurt n. Menem 1970

A. Scarlatti. Three Cantatas, wyd. P. Foster, T. Roberts i N. Pyron, Londyn 1982

Cantatas by A. Scarlatti, 1660–1725, faks., wyd. M. Boyd, «Italian Cantata in the Seventeeth Century» XIII, Nowy Jork 1986 (wybór)

Acht Madrigale, wyd. J. Jürgens, Frankfurt n. Menem 1980

Madrigali a 4 e 5 voci, wyd. N. Maccavino, Bolonia 2022

Missa ad usum cappellae pontificiae, wyd. J. Bas i F. Nekes, Düsseldorf 1907, wyd. także J.A. Bank, Amsterdam 1951

Messa di S. Cecilia, wyd. F. Steffin, Berlin 1957, wyd. także J. Steele, Londyn 1966

Messa per il Santissimo Natale, wyd. E. Simi Bonini, Rzym 2003

Masses by A. Scarlatti and F. Gasparini, wyd. L. Della Libera, «Recent Researches in the Music of the Baroque Era» CXXXVII, Madison (Wisconsin) 2004 (zawiera Messa per il Santissimo Natale i Messa breve e concertata a cinque voci)

z 12 Sinfonie di concerto grosso: nr 1 F-dur, nr 2 D-dur, nr 4 e-moll, nr 5 d-moll i nr 12 c-moll, wyd. R. Meylan, «Hortus Musicus» CXXV, CXLVI, XLVIII, CXVI, CLXVIII, Kassel 1954, 1957, 1955, 1954, 1960, nr 3 d-moll, wyd. L. Ring, Londyn 1955, nr 6–11 – a-moll, g-moll, G-dur, g-moll, a-moll, C-dur, wyd. R.-J. Koch, Frankfurt n. Menem ok. 1972

7 sonat na flet, smyczki i b.c., wyd. L. Bettarini, Mediolan 1969

Toccate per cembalo, wyd. J.S. Shedlock, Londyn 1908, przedr. pt. Harpsichord and Organ Music by A. Scarlatti, Brescia 1981

 

Prace:

Regole per principianti ok. 1715, rkp.

Discorso sopra un caso particolare in arte 1717, zach. w wersji niemieckiej w Die Kunst des reinen Satzes in der Musik… J.P. Kirnbergera, t. 2, Berlin 1776–79, przedr. Hildesheim 1968