Rigel, Riegel [riżʹel, rʹi:gel] Henri Jean, *15 V 1770 Paryż, †16 XII 1852 Abbeville, francuski pianista i kompozytor, syn Henriego Josepha. Początkowo uczył się gry na fortepianie i kompozycji u swojego ojca, w 1784 podjął naukę w Ecole Royale de Chant w Paryżu. Od 1787 jego utwory wykonywane były w ramach Concert Spirituel; w latach 1795–97 był profesorem konserwatorium w Paryżu. W 1798 wyjechał z Napoleonem Bonaparte do Egiptu, został członkiem instytutu nauk i sztuk w Kairze oraz dyrektorem muzycznym teatru francuskiego tamże. W 1800 powrócił do Francji i zdobył sławę jednego z najwybitniejszych profesorów gry na fortepianie (po 1835 przez krótki okres czasu jego uczniem był C. Franck); otrzymał od Napoleona tytuł pianiste de la musique particulière de l’Empereur et Roi. Występował również jako akompaniator i dyrygent. W 1816 został członkiem Société Académique des Enfants d’Apollon, w 1820 jego komisarzem, a w 1825 prezesem.
Wiele utworów z obfitego i zróżnicowanego dorobku kompozytorskiego Henriego Jeana Rigela zaginęło; ówczesna prasa informowała o ich licznych wykonaniach, przeważnie na koncertach Société Académique des Enfants d’Apollon i w ramach Concert Spirituel. Niektóre kompozycje (np. 3 sonates de différens genres op. 2) mają cechy preromantyczne, charakteryzują się śmiałą harmonią, zmiennością nastroju i rozluźnieniem ścisłych, klasycznych schematów formalnych.
Literatura: A.-E.-M. Grétry Mémoires ou Essai sur la musique, Paryż 1797; G. de Saint-Foix Les premiers pianistes Parisiens. III. [Henri Joseph] Rigel, „La Revue Musicale” V, 1923–24; R. Sondheimer Henri Joseph Rigel, „The Music Review” XVII, 1956; W.S. Newman The Sonata in the Classic Era, Chapel Hill 1963, zrewid. 21972; E. Wellesz, F.W. Sternfeld The Early Symphony, w: The New Oxford History of Music, t. 7: The Age of Enlightenment 1745–1790, red. E. Wellesz i F. Sternfeld, Londyn 1973.
Instrumentalne:
orkiestrowe:
Simphonie à 15, rękopis
I Koncert fortepianowy op. 4, wyd. Paryż ok. 1795
II Koncert fortepianowy, wyd. Paryż 1804
III Koncert fortepianowy op. 12, wyd. Paryż 1804
IV Koncert fortepianowy op. 28, wyd. Paryż 1813
Ouverture à grand orchestre, wyk. Paryż 1822
Ouverture pastorale, wyk. Paryż 1828, wyd. Paryż b.r.
Ouverture pour orchestre, wyk. Paryż 1830
L’héroïque, grande ouverture, wyk. Paryż 1845
Grande ouverture D-dur, wyd. Paryż b.r.
kameralne:
Quintetto, wyk. Paryż 1826
Grand quintetto op. 49, na 2 skrzypiec, altówkę, wiolonczelę i kontrabas, wyd. Paryż ok. 1830
Quintetto Es-dur, wyk. Paryż 1839
Grand et brillant quintette na fortepian, skrzypce, altówkę, wiolonczelę i kontrabas, wyd. Paryż b.r.
Quatuor op. 50, na fortepian, skrzypce, altówkę i wiolonczelę, wyd. Paryż b.r.
Trio (...) sur l’air ancien „Petits oiseaux” na harfę, fortepian i skrzypce, wyk. Paryż 1831
Trios na harfę, fortepian i skrzypce wyd. Paryż, b.r.
3 sonates op. 1, na fortepian z towarzyszeniem skrzypiec ad libitum, wyd. Paryż 1794
Pot-pourri varié... op. 35, na fortepian i harfę, wyd. Paryż ok. 1820
Sonates op. 7 na fortepian i skrzypce, wyd. Paryż b.r.
Sonates op. 19 na fortepian i skrzypce, wyd. Paryż b.r.
Divertimento na 2 harfy, wyd. Paryż b.r.
fortepianowe:
3 sonates de différens genres op. 2, wyd. w: Magazin de musique à l’usage des fêtes nationales, ok. 1795
3 sonates op. 3, wyd. Paryż b.r.
Nouveau mélange varié op. 16, wyd. Paryż b.r.
2 grandes sonates op. 17, wyd. Paryż b.r.
Rondo brillant op. 45, wyd. Paryż b.r., prawdopodobnie wersja pt. Rondeau na fortepian z towarzyszeniem (ad libitum) fletu, 2 skrzypiec, altówki, wiolonczeli i kontrabasu, wyd. Lipsk 1830
Grand morceau pattetico et brillant na 4 ręce, op. 48, wyd. Paryż ok. 1835
Duo na 4 ręce, wyd. Paryż b.r.
Duo na 2 fortepiany, wyd. Paryż b.r.
opracowania na fortepian uwertur E.N. Méhula, F.-J. Gosseca, utworów N. M. Dalayraca oraz hymnów rewolucyjnych
Wokalno-instrumentalne:
Duo, sł. Vacherot, wyk. Paryż 1788
Ode contre les émigrés, sł. Crassous, wyd. w: Magazin de musique à l’usage des fêtes nationales, 1794
scènes françaises – Gédéon, Judith, Le retour de Tobie, wyk. Paryż 1787–91
kantata pamięci J.-F. Le Sueura, wyk. Abbeville 1846
liczne romanse na głos z towarzyszeniem fortepianu lub harfy, wydawane pojedynczo lub w zbiorach, m.in.:
Petits oiseaux, sł. Ch.-L. Balzac, wyd. Paryż ok. 1799
La leçon de la rose, wyd. Paryż 1807
L’amitié, wyd. Paryż 1812
La jeune Hortense, wyd. Paryż 1812
Regrets de l’absence, wyd. Paryż 1812
Au Zéphir, wyd. Paryż 1813
Le bouquet, wyd. Paryż 1814
Sceniczne:
opery komiczne:
Les deux meuniers, 1-aktowa, libretto Ch.-L. Balzac, wyst. Kair 1799
Le duel nocturne, 1-aktowa, libretto C. de Longchamps, wyst. Paryż 1805
