Richter [r´yśter] Ferdinand Tobias, *ochrzcz. 22 VII 1651 Würzburg, †3 XI 1711 Wiedeń, austriacki kompozytor i organista niemieckiego pochodzenia. Uczył się prawdopodobnie u ojca, Tobiasza Richtera (†1682), kapelmistrza dworu elektora w Moguncji, i u ojca chrzestnego, P.F. Buchnera, kapelmistrza dworu arcybiskupa w Würzburgu. W latach 1675–79 Richter pełnił obowiązki organisty, a od VI 1676 dodatkowo kierował chórem chłopięcym w opactwie cysterskim Heiligenkreuz (Dolna Austria). Od VII 1683 do końca życia był organistą (po A. Pogliettim) dworu cesarza Leopolda I w Wiedniu, w 1690 został ponadto pierwszym organistą kaplicy cesarskiej, a od 1692 nauczycielem cesarskich dzieci (w tym przyszłych cesarzy Józefa I i Karola VI). Richter był nauczycielem wielu organistów niemieckich, przyjeżdżających w tym celu specjalnie do Wiednia. J. Pachelbel w swym Hexachordum Apollinis (Norymberga 1699) uznał Richtera za najwybitniejszego przedstawiciela południowo-niemieckiej szkoły organowej. Do uczniów Richtera należał m.in. C.D. Draghi i J.G.Ch. Störl.
Richter należał do grona najwybitniejszych muzyków cesarskich swej epoki. Na dworze Habsburgów ceniono nie tylko jego kunszt gry na instrumentach klawiszowych, lecz także muzykę do dzieł scenicznych i oratoriów.
Wśród utworów klawiszowych dominują suity; tańce są w nich poprzedzone wirtuozowskim preludium i kunsztowną fugą, a zamykane niekiedy popisową passacaglią. Widoczne są w nich wpływy J. Frobergera i A. Pogliettiego. W wielu przypadkach operowanie kontrastami fakturalnymi i wyrazowymi oraz czerpanie ze stylistyki operowej zapowiada dzieła następców Richtera – J. Fuxa i Th. Muffata. Sonaty i balletti na zespoły instrumentów kontynuują tradycję A. Bertalego, J. Schmelzera i A. Pogliettiego.
Muzyka do sztuk, wystawianych w kolegiach jezuickich Wiednia i Linzu wyróżnia się na tle tego typu twórczości walorami artystycznymi, dobrym wyczuciem akcji dramatycznej i przesyceniem stylistyką operową. Utwory te składają się zarówno z arii, recytatywów i duetów, jak i instrumentalnych interludiów, tańców i baletów, sceny zamykają zaś madrygałowe chóry. Podobnie skonstruowane są oratoria; na szczególną uwagę zasługuje instrumentalny wstęp do S. Ermenegildo, utrzymany w formie concerto grosso. W utworach liturgicznych Richter w umiejętny sposób posługiwał się techniką koncertującą i fugowaną. Dwie serenaty, uświetniające uroczystości urodzinowe arcyksiężnej Eleonory (L’istro ossequioso) i Leopolda I (Le promesse degli Dei), zawierające zgrabne instrumentalne interludia taneczne, stanowią przykład typowych utworów okolicznościowych.
Literatura: A. Gottron Zur Biographie Ferdinand Tobias Richters und Johann Ignaz Clausecks, „Die Musikforschung” XX, 1967; C.D. Harris Viennese Keyboard Music at Mid-Baroque, „Diapason” LX, 1968/69; C.D. Harris Problems in editing harpsichord music: Suite in D by Ferdinand Tobias Richter (1649–1711) w: Notations and editions: A book in honor of Louise Cuyler, red. E. Borroff, Dubuque 1974; M. Eberhardt Das Clavierwerk des Wiener Hoforganisten Ferdinand Tobias Richter (1651–1711): Biographie und Analyse, Edition der Quellen im Faksimile, Passawa 2011; M. Eberhardt Musik als habsburgische Propaganda: Ferdinand Tobias Richters Jesuitendrama Altera Bethlehem (Linz 1684) w: Studien zur Barockmusik im bayerisch-österreichischen Donauraum, red. M. Eberhardt, Stuttgart 2015.
