Poglietti, Alessandro de

Poglietti [polj´ɛtti], Boglietti, Alessandro, Alexander, de, *pocz. XVII w. Toskania (?), †VII 1683 Wiedeń, włoski kompozytor i organista. Studiował prawdopodobnie w Rzymie lub Bolonii. Od 1661 działał w Wiedniu – początkowo jako organista kościoła jezuitów przy dworze cesarskim, a od 1 VII tego roku do końca życia jako organista kapeli cesarza Leopolda I. Był cenionym wirtuozem instrumentów klawiszowych i wziętym nauczycielem. Wyniesiony przez cesarza do godności arystokraty i otrzymawszy papieski tytuł Rycerza Złotej Ostrogi cieszył się przyjaźnią wielu możnowładców, w tym biskupa Ołomuńca księcia Karla Lichtenstein-Castelcorn; na jego dworze w Kremsier (obecnie Kromieryż) pracował z innymi kompozytorami dworu cesarskiego, tam też zachowane są jego kompozycje. Zginął tragicznie podczas oblężenia Wiednia.

Poglietti zajmuje ważne miejsce w historii austriackiej muzyki klawiszowej. Z uwagi na cechy stylistyczne i warsztatowe przypuszcza się, że studiował u G. Frescobaldiego. Jego 12 ricercarów organowych wykorzystywano przez cały XVIII w. w nauce kompozycji; cechuje je wzorcowe przeprowadzanie w ścisłym kontrapunkcie 1–3 tematów, starannie wyważona forma i wysokie walory artystyczne. Do najwybitniejszych dzieł Pogliettiego należą jego klawesynowe utwory programowe, zaskakujące bogactwem inwencji, nowatorską fakturą i wirtuozerią. W rozbudowanych cyklach programowych Il Rossignolo (dedykowanym w 1677 cesarzowi Leopoldowi), Toccatina sopra la ribellione di Ungheria (1671), czy Toccata fatta sopra l’assedio di Filippsburgo (1676) Poglietti zręcznie łączył stylistykę różnych gatunków instrumentalnych, kultywowanych wówczas we Włoszech i Austrii: toccatę o improwizatorskim charakterze, kontrapunktyczny ricercar, wirtuozowską partitę, tańce nawiązujące do węgierskiego, czeskiego i polskiego folkloru i pełne humoru utwory ilustracyjno-programowe. Sonaty i suity zespołowe Pogliettiego pozwalają zaliczyć go do grona najlepszych austriackich reprezentantów tego gatunku w 2. połowie XVII w. W twórczości wokalnej, reprezentującej zarówno prima, jak i seconda pratica, Poglietti stosował polifonię a cappella, technikę monodyczną, koncertującą i polichóralną. Ta część twórczości czeka jeszcze na szczegółowe badania. Jego Compendium jest bardzo ważnym i cennym źródłem poznania praktyki wykonawczej, techniki gry na instrumentach klawiszowych i teorii kompozycji środkowego baroku. Poglietti przedstawił tu w usystematyzowany sposób zasady rejestracji organów, realizacji basso continuo, kontrapunktu i pisania utworów programowych.

Literatura: A. Koczirz, Zur Lebensgeschichte Alessandro de Poglietti, „Studien zur Musikwissenschaft” IV, 1916; F.W. Riedel Neue Mitteilungen zur Lebensgeschichte von Alessandro Poglietti und Johann Kaspar Kerll, „Archiv für Musikwissenschaft” XIX–XX, 1962–1963; F.W. Riedel Alessandro Pogliettis Oper „Endimione”, w ks. pamiątkowej H. Engela, red. H. Heussner, Kassel 1964; F.W. Riedel Ein Skizzenbuch von Alessandro Poglietti w: Essays in musicology: A birthday offering for Willi Apel, red. H. Tischler, Bloomington 1968; R. Pecman Volkstanzmotive in Pogliettis Suite „Rossignolo”, w: Tanz und Musik im ausgehenden 17. und im 18. Jahrhundert, red. E. Thom, Blankenburg 1993; B. Prammer Musiktheorie zur Zeit Vejvanovskys dargestellt am Beispiel des Compendiums seines Zeitgenossen Alessandro Poglietti oraz F. W. Riedel Alessandro  Pogliettis Anweisungen zur Applikatur auf den Tasteninstrumente, w: Musik des 17. Jahrhunderts und Pavel Vejvanovsky, red. J. Sehnal, Brno 1994; Ch.E. Brewer The instrumental music of Schmeltzer, Biber, Muffat and their contemporaries, Farnham 2011; M. Grassl Retrospektiv – aktuell: Zur Wiener Ricercarkomposition im 17. Jahrhundert am Beispiel Alessandro Pogliettis oraz P. Waldner Alessandro Pogliettis Rossignolo und der Usus der ‘Wirtschaften am Wiener Hof Kaiser Leopolds I w: Im Schatten des Kunstwerks. I: Komponisten als Theoretiker in Wien vom 17. bis Anfang 19. Jahrhundert, red. D. Torkewitz, Wiedeń 2012; Ch. Prendl Die Musiklehre Alessandro Pogliettis, Wilhelmshaven 2017; J. Slimáčková-Michálková Alessandro Poglietti na Moravě, „Musicologica olomucensia” XXXIV, 2022.