Radwan, Stanisław

Radwan Stanisław, *10 III 1939 Bieńkówka (k. Makowa Podhalańskiego), †14 X 2023 Kraków, polski kompozytor. Wychowywał się w rodzinie o tradycjach muzycznych, jego ojciec, Władysław Radwan, był organistą, brat Józef dyrygentem. W latach 1959–66 studiował w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie u Ludwika Stefańskiego (fortepian) i Krzysztofa Pendereckiego (kompozycja). W 1967 brał udział w kursach muzyki elektronicznej prowadzonych przez Pierre’a Schaeffera i zajęciach z kompozycji u Oliviera Messiaena w Paryżu. W latach 1960–75 współpracował z kabaretem Piwnica pod Baranami, od 1963 do 1966 był kierownikiem muzycznym Teatru Rozmaitości w Krakowie (obecnie Bagatela), a w latach 1974–76 pełnił tę funkcję w teatrze Ateneum w Warszawie. Jako kompozytor teatralny zadebiutował w 1966 muzyką do spektaklu Woyzeck w Starym Teatrze w Krakowie, w 1977 związał się z nim na stałe jako konsultant muzyczny, a w latach 1980–90 pełnił funkcję dyrektora sceny. Od lat 70. współpracował z wieloma wybitnymi reżyserami teatralnymi: Konradem Swinarskim, Jerzym Jarockim, Jerzym Grzegorzewskim, Jerzym Skarżyńskim, Andrzejem Wajdą, Zygmuntem Hübnerem, Tadeuszem Bradeckim, Krystianem Lupą, Mikołajem Grabowskim; tworzył też muzykę do filmów, widowisk telewizyjnych i słuchowisk radiowych. W 1984 Teatr Powszechny w Warszawie wystawił spektakl w reżyserii Z. Hübnera pt. Muzyka Radwan. W 2003 w Starym Teatrze odbyła się premiera Opery Mleczanej (reżyseria M. Grabowski) z librettem i muzyką Radwana, inspirowanej rysunkami Andrzeja Mleczki. Nagrał albumy: Herbert – Przesłanie (1999), Stanisław Radwan. Coś co zginęło szuka tu istnienia – muzyka dla teatru Jerzego Grzegorzewskiego (2011), Muzyka teatralna i filmowa (2018).

Radwan, obok Zygmunta Koniecznego, należał do najbardziej cenionych kompozytorów muzyki teatralnej w Polsce. Był autorem ok. 300 ilustracji muzycznych napisanych dla potrzeb spektakli teatralnych, wystawianych w Krakowie i innych miastach Polski (m.in. w Teatrze Polskim we Wrocławiu, Teatrze Wybrzeże w Gdańsku, Teatrze Powszechnym, Dramatycznym i Narodowym w Warszawie) oraz na scenach zagranicznych. W swej muzyce wypracował własny, indywidualny styl, w którym łączył elementy tradycyjnego języka muzycznego z nowatorskim wykorzystaniem efektów dźwiękowych, szmerów oraz ciszy jako ważnego środka wyrazu. Jego muzyka pełniła w spektaklu rolę równorzędną z tekstem i scenografią, przenikała strukturę przedstawienia, spajała ją w całość i oddziaływała na konkretne rozwiązania inscenizacyjne. Zdaniem kompozytora, muzyka w teatrze nie powinna opisywać, lecz dopełniać słowo, nie interpretować, lecz sugerować wielość interpretacji.

Był laureatem wielu nagród, m.in. Opolskich Konfrontacji Teatralnych (1982, 1993, 1994) za muzykę do spektakli: Powrót Odysa, Rękopis znaleziony w Saragossie, Sen srebrny Salomei; na XXVI Kaliskich Spotkaniach Teatralnych (1986) otrzymał wyróżnienie specjalne za twórczą inspirację zespołu aktorskiego w przedstawieniu Woyzeck (reżyseria T. Bradecki); w 1988 Nagrodę Miasta Krakowa; w 2000 Nagrodę im. Aleksandra Bardiniego. W 2005 został uhonorowany Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, a w 2019 tytułem doktora honoris causa Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie.