Priuli, Giovanni

Priuli, Prioli, Giovanni, *ok. 1575 Wenecja, †VII 1626 Schottwien am Semmering (Austria), włoski kompozytor i organista. Od 1587 był muzykiem w San Marco i prawdopodobnie uczniem G. Gabrielego, którego często zastępował w obowiązkach organisty w latach 1600–07 w bazylice San Marco i w 1609, 1612 w kościele San Rocco w Wenecji. W 1604 prawdopodobnie pozostawał w służbie rezydującej w tym mieście Livii della Rovere, księżnej Urbino. Między VI 1614 a II 1615 był kapelmistrzem na dworze arcyksięcia Ferdynanda w Grazu, a po jego koronacji w 1619 na cesarza, otrzymał stanowisko kapelmistrza dworu habsburskiego w Wiedniu, które piastował do końca życia.

Priuli jest reprezentantem szkoły weneckiej. W polichóralnych motetach z obu ksiąg Sacrorum concentuum i w 8–9-głosowych mszach z instrumentami nawiązuje wyraźnie, głównie w zakresie faktury i kontrapunktu, do doświadczeń G. Gabrielego z jego Sacrae symphoniae. Do najlepszych dzieł Priuliego należą wydane w antologiach motety małoobsadowe, które są przykładem sprawnego i indywidualnego posługiwania się techniką koncertującą i monodyczną. Kompozytor wyraźnie unika w nich zbyt ekspresyjnej interpretacji tekstu, nawet w monodiach z antologii Ghirlanda Sacra (1625) partia głosu solowego jest oszczędnie zdobiona, a chromatyka i dysonanse dyskretnie maskowane. Msze 4-głosowe a cappella z dedykowanego papieżowi Urbanowi VIII zbioru z 1624 utrzymane są w stile antico. W 6–12-głosowych canzonach i sonatach wydanych w obu zbiorach Sacrorum concentuum Priuli odchodzi od surowości kontrapunktu Gabrielego, unika kontrastów metrycznych, natomiast często stosuje zmiany tempa (tardo–presto) i dynamiki (forte–piano). W twórczości madrygałowej, wydanej w 5 zbiorach, Priuli poszedł drogą utorowaną przez C. Monteverdiego, wykorzystywał także podobne teksty – G.B. Marina, G.B. Guariniego, G. Chiabrery czy O. Rinucciniego. Dwie pierwsze księgi zawierają wyłącznie 5-głosowe polifonicznie kształtowane madrygały a cappella, księga 3 – zarówno utwory a cappella jak i z basso continuo, a począwszy od Musiche concertate kompozytor kultywował wyłącznie madrygał concertato na 1–10 głosów z instrumentami. Wiele madrygałów utrzymanych jest w stylu canzonetty.

Literatura: A. Biales Giovanni Priuli’s „Sacrorum Concentuum pars prima” (1618), Analecta musicologica” XII, 1973; E. Selfridge-Field Venetian Instrumental Music from Gabrieli to Vivaldi, Oksford 1975, ³1994; S. Saunders Giovanni Priuli’s „Missa sine nomine”and the Legacy of G. Gabrieli, „The Journal of Musicological Research” XIV, 1994; T. Jeż Kontrafaktury madrygałów w antologiach Ambrożego Profiusa, „Muzyka” 2002 nr 47; M. Kokole Echoes of Giovanni Gabrieli’s style in the territories between Koper and Graz in the first quarter of the seventeenth century w: Giovanni Gabrieli: Transmission and reception of a Venetian musical tradition, red. R. Baroncini, D. Bryant, L. Collarile, Brepols 2016; H. Seifert Giovanni Gabrieli’s pupils at the Habsburg courts and the influence of his music in Austria, „Musica Iagellonica” V, 2017.