Praetorius, Jacob I
Praetorius, Schulz, Schulze, Schultz, Hieronim, *10 VIII 1560 Hamburg, †27 I 1629 Hamburg, kompozytor, organista i wydawca, syn Jacoba I. Uczył się w Hamburgu i Kolonii, następnie w 1580 został organistą w Erfurcie. W 1582 powrócił do Hamburga, gdzie początkowo w kościele św. Jakuba asystował ojcu, a po jego śmierci (1586) przejął po nim posadę organisty. Msze Praetoriusa należą do typu ad imitationem, a blisko połowa motetów stanowi wczesny przykład niemieckich kompozycji polichóralnych w stylu weneckim. Komponował również proste 4-głosowe opracowania niemieckich pieśni luterańskich z melodią główną w najwyższym głosie. W jego utworach organowych dominują opracowania kontrapunktyczne oparte na cantus firmus przeprowadzanym przez różne głosy.
Literatura: B. Friederich Der Vokalstil des Hieronim Praetorius, Hamburg 1932; F.K. Gable The Polychoral Motets of Hieronim Praetorius, dysertacja, University of Iowa, 1966; F.K. Gable Zusammenhänge zwischen den Vokal- und Orgel-Magnificats von Hieronymus Praetorius, w: ks. pamiątkowa H. Vogela, red. C. Johnson, Orcas 2006; F.K. Gable Church Music and Cultural Pride: Hieronymus Praetorius, Hamburg’s first great composer, w: ks. pamiątkowa J. Jute-Powella, wyd. A. Scott, Ann Arbor 2012; E. Criscuola De Laix Hieronymus Praetorius, music print, and the cultures of the motet in Hamburg, ca. 1600, w: Hamburg: Eine Metropolregion zwischen früher Neuzeit und Aufklärung, wyd. J.A. Steiger, Berlin 2012; P. Herok Opracowania Magnificat wybranych kompozytorów luterańskich XVII i 1. połowy XVIII wieku. I: Kompozycje do tekstu łacińskiego, „Liturgia Sacra: Liturgia, musica, ars” XXX, 2024.
Kompozycje:
Instrumentalne:
organowe:
2 opracowania chorału niemieckiego
9 opracowań Magnificat
Wokalne:
Cantiones sacrae, 47 utworów 5–8-, 10-, 12-głosowych, wyd. Hamburg 1599
Magnificat (…) super octo tonos consuetos we wszystkich tonach, 8-, 10-, 12-głosowe, wyd. Hamburg 1602, poszerzone o 1 opracowanie pt. Canticum Beatae Mariae Virginis, 2wyd. 1622
Liber missarum, 6 mszy 5-, 6-, 8-głosowych, wyd. Hamburg 1616
Cantiones variae, 17 utworów 5–8-, 10-, 12-, 16- i 20-głosowych, wyd. Hamburg 1618
Cantiones novae, 22 utwory 5–8-, 10-, 15-głosowe, wyd. Hamburg 1618
Wymienione wyżej zbiory zostały wznowione jako Opus musicum, t. 1–5, wyd. Frankfurt nad Menem 1623–25
21 opracowań chorału niemieckiego na 4 głosy w wydanym przez Praetoriusa Melodeyen Gesangbuch, wyd. Hamburg 1606 (zawiera utwory innych kompozytorów)
25 utworów 4–12-głosowych z tekstami łacińskimi i niemieckimi w drukach zbiorowych z lat 1607–42
kilka utworów niepewnego autorstwa w rękopisach zachowanych głównie w Wolfenbüttel i Visby.
Edycje:
utwory organowe, wyd. K. Beckmann w: Hieronim Praetorius Sämtliche Orgelwerke, t. 1, Moos am Bodensee 1994; t. 1–3, Moguncja 2002
Hieronymus Praetorius: Collected Vocal Works, t. 2 (Opus musicum: Magnificats and Five Motets), t. 3 (Six Masses), wyd. F.K. Gable, Corpus Mensurabilis Musicae 110, American Institute of Musicology 2008, 2014
17 utworów wyd. H. Leichtentritt w Hieronim Praetorius Ausgewählte Werke, «Denkmäler Deutscher Tonkunst» XXIII, Lipsk 1905, przedr. Graz 1959
11 utworów wyd. F.K. Gable w Hieronim Praetorius Polychoral Motets, «Recent Researches in the Music of the Renaissance», Madison XVIII, XIX, 1974, 1974
Melodeyen Gesangbuch, wyd. K. Ladda i K. Beckmann, Singen 1995