Pleyel, Marie z d. Moke

Pleyel [plejʹel] Marie, zw. Mme Camille lub Camilla, właśc. Marie Félicité Denise Pleyel, z domu Moke, *4 IX 1811 Paryż, †30 III 1875 St. Josse-ten-Noode (k. Brukseli), francusko-belgijska pianistka, pedagog i kompozytorka. Jej ojciec, Jean Jacques Moke, był Belgiem i profesorem języka flamandzkiego w Paryżu, a matka, pochodząca z Niemiec Maria Magdalena Segnitz, prowadziła w Paryżu sklep z bielizną i amatorsko grała na fortepianie. Talent muzyczny Marie Pleyel ujawnił się już w dzieciństwie. Naukę gry na fortepianie rozpoczęła w wieku 4 lat u J. Herza, a jej późniejszymi nauczycielami byli I. Moscheles i K. Kalkbrenner; w wieku 14 lat koncertowała w Brukseli, wykonując koncert fortepianowy d-moll op. 61 Kalkbrennera. Od 1830 nauczała gry na fortepianie w szkole dla dziewcząt w Paryżu. Po krótkim okresie narzeczeństwa z H. Berliozem zerwała zaręczyny w 1830 i kilka miesięcy później poślubiła starszego o 23 lata C. Pleyela, z którym miała dwójkę dzieci. Małżeństwo jednak po 4 latach się rozpadło. Marie Pleyel kontynuowała nauczanie gry na fortepianie i koncertowała w paryskich salonach oraz w Salle Pleyel. W 1836 wycofała się na dwa lata z życia koncertowego, aby skupić się na dalszych studiach pianistycznych. Podjąwszy na nowo karierę, występowała z wielkim sukcesem m.in. w Paryżu, Londynie, Dublinie, Wiedniu, Dreźnie, Lipsku i Petersburgu. Miała niezliczonych wielbicieli i bliskich przyjaciół, wśród nich: F. Mendelssohna-Bartholdy’ego, F. Chopina, R. Schumanna i F. Hillera; pisarzy i poetów: F. Arversa, A. de Musseta, H. Heinego, A. i A. Dumasów (ojca i syna), J. Janina i V. Hugo; malarzy: E. Delacroix i A. Yvona. Należała do najwybitniejszych pianistek swojej epoki i była wysoko ceniona przez współczesnych (m.in. przez Liszta, Mendelssohna i Fétisa) za niezwykłą precyzję, wirtuozerię i muzykalność. Clara Schumann widziała w niej potencjalną rywalkę (spotkały się w 1851). Chopin w 1833 zadedykował Marie Trois Nocturnes op. 9, Kalkbrenner Fantaisie et variations sur une mazourka de Chopin op. 120, a Liszt Réminiscences de Norma oraz Tarantella di bravura d’après la Tarantelle de „La muette de Portici” d’Auber. Repertuar pianistki obejmował dzieła Beethovena, Schuberta, Webera, Chopina, Prudenta, Kalkbrennera, Rossiniego, Moschelesa, Meyerbeera, Liszta, Thalberga, Dreyschocka, Litolffa i Hellera. Marie Pleyel skomponowała liczne utwory na fortepian, które jednak nie zyskały większej popularności. W 1842 przyjęła obywatelstwo belgijskie, a po 1848 poświęciła się działalności pedagogicznej; w latach 1848–72 była profesorem klasy fortepianu w konserwatorium w Brukseli, gdzie stworzyła własną szkołę interpretacji.

Literatura: K. Ellis Female Pianists and Their Male Critics in Nineteenth-Century Paris, „Journal of the American Musicological Society” 50/2–3, 1997; P. Raspé Marie Pleyel et la classe de piano pour demoiselles, „Mélanges d’histoire du Conservatoire royal de Bruxelles” 1, 2007; J. Kip „Mehr Poesie als in zehn Thalbergs“. Die Pianistin Marie Pleyel (1811–1875), Oldenburg 2010; P. Beyls Marie Pleyel, pianiste virtuose, Grenoble 2024; C. Chaponnière Sigismund Thalberg et Marie Pleyel, pianistes au temps de Liszt, Lyon 2025.