Murger [mürż'દ:] Henri, *27 III 1822 Paryż, †28 I 1861 Paryż, francuski powieściopisarz. Środowisko, w którym się obracał – mieszkańców Montmartre’u i Dzielnicy Łacińskiej Paryża – opisał w serii krótkich opowiadań publikowanych w latach 1845–49 na łamach satyrycznego czasopisma „Le corsaire”. Niektóre z nich dały początek sztuce, którą Murger napisał wspólnie z Th. Barrière’em La vie de bohème, a w nieco zmienionej wersji opublikował jako powieść Scènes de la vie de bohème (1848, przekł. polski T. Boy-Żeleński, 1920). Przyniosła ona Murgerowi od razu spory rozgłos; doceniono jego zmysł obserwacji nierozerwalnie spleciony z liryzmem, poczuciem humoru i umiłowaniem życia, a z drugiej strony z krytycznym ujęciem problematyki społecznej. Ok. 1893 powieścią jako materiałem na libretto operowe zainteresował się R. Leoncavallo. Sporządzony przez siebie tekst zaproponował G. Pucciniemu, wobec jednak braku zainteresowania z jego strony, sam zaczął komponować Cyganerię. Wkrótce okazało się, że obydwaj kompozytorzy pracują nad librettami opartymi na powieści Murgera (tekst dla Pucciniego przygotowali G. Giacosa i L. Illica). Nie obyło się przy tym bez sporu prowadzonego na łamach prasy. Dzieło Pucciniego, wystawione wcześniej (premiera 1 II 1896 w Turynie), przyjęte zostało początkowo chłodno i dopiero stopniowo zdobywało sobie uznanie prasy i publiczności. Opera Leoncavalla natomiast odniosła natychmiastowy sukces (premiera 6 V 1897 w Wenecji), z czasem jednak zepchnięta została w cień przez dzieła Pucciniego i współcześnie wystawiana jest tylko sporadycznie.
Literatura:
F. Bernhard Henri Murger, Paryż 1861, przedr. Paryż 2013, e-book 2016; F. Maillard Les derniers bohêmes: Henri Murger et son temp, Paryż 1874; O. Williams Vie de Bohème, a patch of romantic Paris, Paryż 1913, przedr. 2016, e-book 2012; A. Warnod La vraie Bohème de Henri Murger, Paryż 1947; R. Baldrick The First Bohemian. The Life of Henry Murger, Londyn 1961; A. Csampai i D. Holland Giacomo Puccini „La Bohème”. Texte, Materialien, Kommentare, Reinbek 1981; J. Seigel Bohemian Paris. Culture, Politics, and the Boundaries of Bourgeois Life, 1830–1930, Londyn 1987, przedr. Baltimore (Maryland) 1999; L. Sabourin Henri Murger, Scènes de la vie de bohème, «Studi Francesi» LVIII/I, 172 (2014); L.A. Farias Duque, S. Salvarani Pometto Escenas de la vida bohemia de Henri Murger: arte y modus vivendi revolucionario, «Literatura: Teoría, Historia, Crítica», XXVII (2025), s. 169–198.
