Moritz von Hessen

Moritz von Hessen, zw. Moritz der Gelehrte, *25 V 1572 Kassel, †15 III 1632 Eschwege, mecenas i kompozytor, książę (landgraf) Hesji w latach 1592–1627. Od 1586 studiował muzykę u G. Otto, kapelmistrza dworu w Kassel, którego imieniem nazwał wybudowany przez siebie w 1606 pierwszy w Niemczech teatr muzyczny – Ottoneum. Do 1612 regularnie angażował tam angielskie trupy teatralne. W 1598 ufundował Collegium Mauritianum, gdzie dzieci dworzan otrzymywały staranne i szerokie wykształcenie, także w zakresie muzyki. W 1606 związał swe księstwo z kościołem luterańskim, w 1612 przeszedł na kalwinizm. W wyniku wojny trzydziestoletniej zmuszony był oddać władzę swemu synowi i w 1627 osiadł w Eschwege.

Moritz von Hessen był wybitnym mecenasem sztuki i nauki. Do historii przeszedł przede wszystkim jako odkrywca talentu H. Schütza, któremu w latach 1609–13 opłacał studia muzyczne w Wenecji i którego starał się w 1619 pozyskać (bezskutecznie) na kapelmistrza swego zespołu. Moritz von Hessen korespondował z H.L. Hasslerem, a wśród kompozytorów, którzy odwiedzili jego dwór lub dedykowali mu swe dzieła byli m.in.: J. Dowland, M. Praetorius, Ch. Demantius i A. Orologio. Duża część kompozycji spuścizny Moritza von Hessen zaginęła. Szczególne miejsce w jego twórczości zajmowała muzyka dla potrzeb kościołów protestanckich, na którą składały się 1-głosowe i 4-głosowe śpiewy psalmowe do tekstów niemieckich. W motetach utrzymanych w stile antico widoczne są wpływy G. Otto, zaś w utworach polichóralnych wenecki styl szkoły G. Gabrielego. W oparciu o niezwykle bogate zbiory muzyczne Moritza von Hessen, (obecnie w Murhard’sche Bibliotek der Stadt Kassel), powstał w 1955 w Kassel instytut muzykologii znany jako Landgraf Moritz-Stiftung.

Literatura: H. Birtner H. Schütz und Landgraf Moritz von Hessen, „Hessenland” VII–VIII, 1935; W. Dane Briefwechsel zwischen dem landgräfisch-hessischen und dem kurfürstlich-sächsischen Hof um H. Schütz (1614–1619), „Zeitschrift für Musikwissenschaft” XVII, 1935/36; Ch. Engelbrecht Die Kasseler Hofkapelle im 17. Jahrhundert, Kassel 1958; W. Blankenburg Landgraf Moritz von Hessen„Musik und Kirche” XLII, 1972); G. Schweikhart Kunst und Kultur in Kassel unter Landgraft Moritz dem Gelehrten (1592–1627) w: Heinrich Schütz: Texte, Bilder, Dokumente, red. D. Berke, Bazylea 1985; C. Knispel The International Character of the Lute Music at the Court of Landgraft Moritz von Hessen, „Journal of the English Lute Society” XXXVI, 1996; H. Borggrefe, V. Lupkes, red. H. Ottomeyer, Moritz der Gelehrte: Ein Renaissancefürst in Europa, Eurasberg 1997; B. Schrammek Begegnung nationaler Stile am Kasseler Hof unter Landgraf Moritz von Hessen, „Sachsen-Anhalt und Thüringen” IV, 2002; D. Schmidt Zwischen Wissen, Repräsentation und Kommunikation: Moritz von Hessen-Kassel und die Bedeutung der Musik für das Herrscherbild der Zeit w: Hofkultur um 1600: Die Hofmusik Herzog Friedrichs I. von Württemberg und ihr kulturelles Umfeld, red. S. Lorenz, P. Rückert, K. Kremer, Ostfildern 2010; W. Hirschmann Der Souverän und sein musikalischer Idealstaat: Zu den Kompositionen des Landgrafen von Hessen-Kassel, „Schütz-Jahrbuch” XXXIV, 2012; I. Baier „Musica noster amor!”: Der Musiktisch des Landgrafen Moritz von Hessen, „Wissenschaftliche Reihe” II, 2014.