Michna, Adam Václav

Michna Adam Václav, Michna z Otradovic, *ok. 1600 Jindřichův Hradec (?), †2 XI 1676 Jindřichův Hradec, czeski kompozytor i organista. Był zapewne synem Michała Michny z Otradovic, burgrabiego zamku w Jindřichovým Hradcu w latach 1584–1601, zasłużonego dla budowy tamtejszego kolegium jezuickiego. Matką Adama była Dorota, która po śmierci męża wyszła za Ondřeja Fučíka. W latach 1611–1613 oraz 1615–1617 Adam uczył się w lokalnym kolegium jezuickim, co zadecydowało o związkach jego późniejszej działalności i twórczości z jezuitami (którzy w szczególny sposób przyczynili się do rozwoju czeskiej muzyki religijnej w dobie baroku). Michna musiał być cenionym przez nich kompozytorem, świadczy o tym spora liczba jego kompozycji opublikowanych przez wydawnictwo jezuickie w Pradze. Po okresie powstania stanów czeskich (1618–1620) jego dalsze losy pozostają niejasne; przypuszcza się, że kontynuował edukację muzyczną poza Jindřichovým Hradcem dzięki wsparciu hr. Viléma Slavaty. W 1628 Michna objął stanowisko miejskiego organisty w Jindřichůvym Hradcu – jedyną stałą posadę, z jaką związany był w artystycznej karierze. Po ślubie z Zuzaną Cimrmon (1634), pochodzącą z rodziny kupców winnych, sam zaangażował się w handel winem i osiągnął znaczny majątek, który umożliwił mu samodzielne wydawanie własnych kompozycji. Był członkiem dwóch bractw kościelnych oraz bractwa literackiego organizującego wykonania muzyki religijnej do tekstów łacińskich i czeskich. W 1670 ufundował wsparcie dla muzyków seminarium św. Wacława przy kolegium jezuickim, a także przekazał znaczne sumy kościołowi parafialnemu. Zmarł jesienią 1676 po długiej chorobie.

Przyjmuje się, że zachowany (wyłącznie utwory religijne i wokalno-instrumentalne) dorobek Michny, jednego z wiodących czeskich kompozytorów baroku, stanowi ok. jedną trzecią jego twórczości. Tworzą go kompozycje z tekstami łacińskimi i czeskimi. Na zbiory hymnów w języku rodzimym składają się utwory do własnych tekstów poetyckich. Dwa z nich Ceská mariánská muzika (Praga 1647, dedyk. kardynałowi Harrachowi) i Svatoroční muzika (Praga 1661), wpisane w wielowiekową tradycję czeskich śpiewów kongregacyjnych, odznaczają się prostotą techniczną i fakturalną. Są to kompozycje homorytmiczne, o melodyce zdradzającej wpływy muzyki popularnej, zaopatrzone w basso continuo; niektóre z nich do dziś należą do obiegowego repertuaru czeskich kościołów. Zbiór Loutna česká (Praga 1648) – cykl alegorycznych pieśni o mistycznych zaślubinach duszy z Chrystusem, przeznaczonych na jeden lub dwa soprany z basso continuo i zespołem smyczkowym, zawiera utwory w stylu concertato. Istotną część dorobku kompozytora stanowi również łacińska muzyka sakralna utrzymana w stylu koncertującym. Officium Vespertinum (Praga 1648), obejmujące psalmy, Magnificat, antyfony maryjne i litanię loretańską, przeznaczone zostało na głos solowy, 4-głosowy chór i basso continuo. Charakterystyczne jest tu zestawienie retorycznie opracowanej partii solowej z bardziej statycznym, homofonicznym chórem. Największym zbiorem łacińskiej muzyki sakralnej Michny jest Sacre et litaniae (Praga 1654), obejmujące pięć mszy, Requiem, dwie litanie i Te Deum. Kompozytor wykorzystał tu szeroką gamę technik – od polifonii po rozwinięty styl koncertujący. Druga msza ma charakter parodii opartej na staroczeskiej pieśni bożonarodzeniowej „Již slunce z hvězdy vyšlo”, natomiast trzecia została skonstruowana na ośmiotaktowym basie ostinatowym powtórzonym 50 razy. Szczególnie wysoko oceniane jest Requiem, łączące fragmenty solowe i chóralne z prostą polifonią i homofonią Kompozycje te wykazują wpływy włoskie; chór bywa niekiedy dzielony na dwa zespoły, uwagę zwraca też bogata instrumentacja (instrumenty smyczkowe, kornety, puzony).

Spośród odpisów rękopiśmiennych najważniejsza jest Missa sancti Wenceslai (ok. 1670), utrzymana w nowocześniejszym stylu koncertującym z udziałem trąbek. Znane są także opracowania Magnificat oraz anonimowa Missa Michniana związana z tradycją franciszkańską. Źródła bibliograficzne wspominają ponadto o niezachowanym zbiorze Cantiones sacrae.

Literatura: E. Trolda Nezname skladby Adama Václava Michny, w ks. pamiątkowej Z. Nejedlýego, Praga 1929; E. Trolda „Loutna česká” Adama Václava Michny z Otradovic, „Vlast” 1930 nr 1 i 2; E. Trolda Michnova Mše sv. Václava po stránce hudební, „Našinec” 1930 nr 117 i 119; J. Muk Adam Václav Michna z Ostradovic, basnik a skladatel českeho baroku, „Ohlas od Nezarky” 1941 nr 70/71; J. Bužga Der tschechische Barockkomponist Adam Václav Michna z Otradovic, w ks. pamiątkowej H. Besselera, Lipsk 1961; J. Sehnal Renaissanceerbe und neues Denken in den Kirchenmelodien von Adam Václav Michna mit Bezug auf die dichterisch-metrische Vorlage, w: Music and Word, ks. kongresowa, Brno 1969; J. Sehnal Die Entwicklungstendenzen und Stilschichten im tschechischen barocken Kirchenlied, Musica Antiqua Europae Orientalis. Acta scientifica III, Bydgoszcz 1972; J. Sehnal Pisně Adam Václav Michna z Otradovic (1600–1676), „Hudební věda” XII, 1975; F. Fürbach Adam Václav Michna z Otradovic a Jindřichův Hradec v 17. Století, J. Hrdlička Adam Václav Michna z Otradovic ve světle písemných pramenů, J. Malura Metaforika mariánských písní Adama Michny z Otradovic, J. Sehnal Michna a jeho současníci oraz T. Volek Madrigalismy v hudebním díle Michnově, „Hudební Věda” XXXVIII, 2001; J. Sehnal Adam Michna z Otradovic (1600–1676) – skladatel, Ołomuniec 2013, jako Adam Michna of Otradovice, composer: Perspectives on seventeenth-century sacred music in Czech lands, tłum. angielskie J. Fiehler, Ołomuniec 2016 ; R.G. Rawson Bohemian Baroque: Czech Musical Culture and Style, 1600–1750, Woodbridge 2013; R. Hugo Adam Michna z Otradovic: Hospodský či skladatel?, „Acta Musicologica. Revue pro hudební vědu” I, 2014; J. Sehnal Zusammenfassung: Adam Michna of Otradovice, composer: Perspectives on seventeenth-century sacred music in Czech lands, w: Musikgeschichte in Mittel- und Osteuropa, red. H. Loos, Lipsk 2019.