Lorenzani, Paolo

Lorenzani [~ cani] Paolo, *5 I 1640 Rzym, †28 X 1713 Rzym, włoski kompozytor. W latach 1651–54 śpiewał w Cappella Giulia przy S. Pietro w Rzymie, gdzie uczył się u O. Benevolego. Od 1669 był członkiem Congregazione dei musici di Roma, w 1671 i 1675 jako maestro di cappella prowadził wykonania oratoriów w archikonfraterni SS. Crocifisso przy kościele S. Marcello w Rzymie. W 1672 został kapelmistrzem w Il Gesù i przy Collegio Romano. W latach 1675–78 był kapelmistrzem katedry w Messynie, gdzie poznał księcia de Vivonne, wicekróla Sycylii, z którym w VII 1678 udał się do Paryża. W V 1679, dzięki poparciu Ludwika XIV, otrzymał tytuł surintendant de la musique de la Reyne po J.B. Boessecie. W IX 1681 – mimo oporu Lully’ego – z inicjatywy księcia de Vivonne wystawiono w Fontainebleau włoską pastorale Nicandro e Fileno z muzyką Lorenzaniego; w 1682 na cześć króla wykonano tam jego Sérénade en forme d'opéra. W 1683 za sprawą intryg wpływowych osobistości dworskich Lorenzani przegrał konkurs na prestiżowe stanowisko jednego z czterech sous-maîtres Chapelle Royale. W VII 1683 po śmierci królowej Marii Teresy Lorenzani zmuszony był opuścić dwór, pozostał jednak w Paryżu. W latach 1685–87 piastował stanowisko maître de chapelle w zgromadzeniu paryskich teatynów. W VII 1688 w Académie Royale de Musique kilkakrotnie wystawiono operę Lorenzaniego Oronthée. Według La Bruyère’a wzbudziła ona podziw dworu; sukces dzieła był jednak za mały, aby odzyskać przychylność króla; złej sytuacji Lorenzaniego nie poprawiło też wydanie w 1693 motetów dedykowanych Ludwikowi XIV. Lorenzani powrócił wówczas do Włoch i od 19 VII 1694 do końca życia był kapelmistrzem Cappella Giulia. W 1695 piastował także stanowisko guardiano dei maestri przy Congregazione di S. Cecilia, a w czasie Roku Świętego 1700 kierował muzyką do uroczystej procesji w Wielki Czwartek. Bratem Lorenzaniego był librecista Giovanni Andrea (1637–1712).

Lorenzani był reprezentantem szkoły rzymskiej; wpływy Benevolego i stylu kolosalnego widoczne są w rozbudowanej obsadzie mszy i Magnificat oraz w sposobie operowania w nich materiałem brzmieniowym. Wśród 31 zachowanych motetów znajdują się utwory zespołowe i solowe, w których zaznacza się wpływ Carissimiego, Benevolego i Bernabeiego, oraz powstałe podczas pobytu we Francji dzieła wielogłosowe o bogatej, zróżnicowanej fakturze, należące do typu grand motet. Z tradycji Carissimiego i Cestiego wywodzi się pastorale Nicandro e Fileno, w którym Lorenzani operuje jednak bogatszą instrumentacją, bardziej typową dla drugiej połowy XVII w. Arie i kantaty zapowiadają już styl G.B. Bononciniego. Opera Oronthée z francuskim librettem Leclerca, będącym adaptacją tekstu Cicogniniego, zachowała się fragmentarycznie. Szesnastoletnia działalność kompozytora w Paryżu oraz fakt przełamania 10-letniego bojkotu muzyki włoskiej pozwalają uznać Lorenzaniego za jednego z ważniejszych kompozytorów epoki Ludwika XIV. Organizowane przez niego na wzór oratoriów rzymskich wykonania tzw. saluts en musique cieszyły się tak wielką popularnością, iż skłoniły Lully’ego do napisania Petits motets, w których sięgnął do idiomu włoskiego. Według Brossarda dzięki Lorenzaniemu we Francji ponownie zainteresowano się muzyką włoską. Lorenzani nie tylko popularyzował styl włoski, ale starał się połączyć go ze stylem francuskim, o czym świadczy współpraca z Delalande’em nad Sérénade en forme d'opéra, komponowanie Oronthée do francuskiego tekstu i wprowadzenie do niej air de ballet. Działalność Lorenzaniego w Paryżu wpłynęła na twórczość Delalande’a, Campry i Berniera.

Literatura: J. de la Bruyère Les Caractères, Paryż 1688, tłum. polskie A. Tatarkiewicz, Warszawa 1965; S. Brossard Catalogue des livres de musique 1724, rkp. Bibliotheque Nationale; H. Prunières Paolo Lorenzani à la cour de France (1678–1694„La Revue Musicale” III, 1922; A. Tessier L’Orontée de Lorenzani et l’Orontea du Padre Cesti, „La Revue Musicale”IX, 1929; F. Liuzzi I musicisti in Francia, Rzym 1946; A. Liess Materialien zur römischen Musikgeschichte des Seicento „Acta Musicologica” XXIX, 1957; W. Gürtelschmied Paolo Lorenzani (1640–1713). Seine Tätigkeiten in Paris und Rom, ks. kongresowa, Berlin 1974; W. Gürtelschmied Paolo Lorenzani (1640–1713). Leben, Werk, thematischer Katalog, dysertacja, uniwersytet w Wiedniu 1975; E. Picard Liturgie et musique à Sainte-Anne-la-Royale au XVII^e siècle, „Recherches” XX, 1981; M. Caraci Musicisti italiani e musica sacra a Versailles negli anni del Re Sole, „Rivista Internazionale di Musica Sacra” I, 1982; A. La France The Sacred Music of Paolo Lorenzani (1640–1713), dysertacja, uniwersyt Victoria (Kanada) 1986; B. Nestola La musica italiana nel „Mercure galant“ (1677–1683), „Recercare” XIV, 2002.