Le Caine, Hugh

Le Caine [l^ekʹejn] Hugh, *27 V 1914 Port Arthur (obecnie Thunder Bay, Ontario), †3 VII 1977 Ottawa, kanadyjski konstruktor instrumentów elektronicznych i kompozytor. Po krótkim okresie nauki w konserwatorium w Toronto podjął studia w zakresie inżynierii elektronicznej i fizyki nuklearnej: w latach 1934–39 w Queens University w Kingston (Ontario) oraz w latach 1948–52 na uniwersytecie w Birmingham (Anglia), gdzie uzyskał doktorat. Po powrocie do Kanady założył w 1954 w Ottawie radiowe laboratorium elektroniczne Elmus w National Research Council (NRC); było ono jednym z pierwszych – po Paryżu, Kolonii i Nowym Jorku – ośrodków muzyki elektronicznej na świecie. Le Caine przyczynił się także do powstania studia muzyki elektronicznej na uniwersytecie w Toronto. Specjalizował się głównie w konstruowaniu nowych instrumentów elektronicznych i innych urządzeń dla kanadyjskich studiów muzyki elektronicznej. Do jego najważniejszych wynalazków należy instrument monofoniczny z 4-oktawową klawiaturą zwany elektronicznym puzonem (Electronic Sackbut, 1945–48), w którym wykorzystane zostały elementy sterowania napięciem i układ sensoryczny; kilkakrotnie później modyfikowany, pod wieloma względami antycypował o kilkanaście lat syntezator R. Mooga. Kolejnym instrumentem były organy sensoryczne (Touch-sensitive Organ, 1953–55), oparte na zasadzie klawiatury sensorycznej (dotykowej) z generatorami (od 12 do 99) sterowanymi napięciem. Innym wynalazkiem był wielośladowy magnetofon o zmiennej szybkości przesuwu taśmy (Multi-track Tape Recorder, 1955), sterowany napięciem i wykorzystujący tę samą zasadę działania, co późniejszy mellotron. Dalsze wynalazki to sekwencer (1967), Sonde (1968) – instrument wykorzystujący 20 oscylatorów i 10 konwerterów, a także polifoniczny syntezator Poliphone (1970) z sensoryczną klawiaturą i osobnymi generatorami dla każdego dźwięku. Le Caine traktował swoje innowacyjne urządzenia bardziej dla celów badawczych niż komercyjnych, toteż jego wkład w muzykę elektroniczną jest często pomijany. W ciągu 20 lat działalności Le Caine niemal samodzielnie wyposażył studia muzyki elektronicznej na Uniwersytecie w Toronto (utworzone w 1959) i na Uniwersytecie McGill w Montrealu (utworzone w 1964). Wywarł znaczący wpływ zarówno na współczesnych mu kompozytorów, jak i inżynierów dźwięku, był też inspiracją dla R. Mooga, twórcy pierwszego komercyjnie produkowanego syntezatora. Le Caine nigdy nie uważał się za kompozytora, mimo że był autorem ponad tuzina utworów na taśmę, w tym jednego z najsłynniejszych dzieł tego rodzaju – Dripsody, dwuminutowej „etiudy na magnetofon o zmiennej prędkości” opartej na przetwarzaniu dźwięku spadającej kropli wody. Kompozycje na taśmę Le Caine’a (np. Dripsody 1955, Ninety-Nine Generators 1956, Paulation 1971) służyły głównie prezentacji wielorakich możliwości jego wynalazków, na temat których opublikował szereg artykułów. Dokumentację wszystkich jego wynalazków zawiera biuletyn „The Hugh Le Caine Project Newsletter”.

Literatura: L. Cross A Bibliography of Electronic Music, Toronto 1967; “The Hugh Le Caine Project Newsletter” nr 1–10 (od VI 1979 do IV 1984); T. Rhea Hugh Le Caine’s Electronic Sackbut, „Contemporary Keyboard” IV, 1980 nr 12; G. Young The Sackbut Blues: Hugh Le Caine, Pioneer in Electronic Music, Ottawa 1989; D. Keane Electroacoustic Music in Canada: 1950–1984, w: eContact! 3.4 — Histoires de l’électroacoustique / Histories of Electroacoustics (2000), http://econtact.ca/3_4/EaMusicCanada.htm; T. Holmes Electronic and Experimental Music: Technology, Music, and Culture, 6. wyd. Nowy Jork 2020; https://www.hughlecaine.com.