Krauss Clemens Heinrich, *31 III 1893 Wiedeń, †16 V 1954 m. Meksyk, austriacki dyrygent. Był synem śpiewaczki Clementine Krauss, późniejszej primadonny Volksoper w Wiedniu, i hrabiego H. Baltazziego. Mając 8 lat, został śpiewakiem Hofkapelle, w 1912 ukończył konserwatorium w Wiedniu i objął dyrekcję chóru w teatrze miejskim w Brnie, gdzie w 1913 debiutował jako dyrygent. W latach 1913–14 był dyrygentem operowym w Rydze, w 1915–16 w Norymberdze, w 1916–21 w Szczecinie, w 1921–22 w Grazu, w 1922 dyrygent Staatsoper i kierownik studium dyrygentury przy Akademie für Musik und Darstellende Kunst w Wiedniu. W 1923 objął po W. Furtwänglerze dyrekcję koncertów Tonküstler-Verein. Ponadto w latach 1924–29 był intendentem opery i kierownikiem Museumskonzerte we Frankfurcie n. Menem, w latach 1929–34 dyrektorem Staatsoper w Wiedniu, w 1935 – Staatsoper w Berlinie, a od 1936 – opery w Monachium, gdzie w latach 1937–44 pełnił także funkcję intendenta. Ponadto od 1939 kierował kursami dyrygenckimi w Mozarteum w Salzburgu i prowadził tamtejszy festiwal. Od 1945 był dyrygentem Staatsoper w Wiedniu i Wiener Philharmoniker; w 1951 został członkiem honorowym tej orkiestry. Zmarł podczas tournée po Ameryce Środkowej.
Krauss był wysoko cenionym dyrygentem operowym, zwłaszcza jako interpretator dzieł scenicznych R. Straussa, z którym łączyła go przyjaźń. Prowadził prapremiery wielu jego oper: Arabella (Drezno 1933), Friedenstag (Monachium 1938), Capriccio (Monachium 1942, z librettem napisanym przez Kraussa i kompozytora), Die Liebe der Danae (Salzburg 1952). Ważne miejsce w jego repertuarze zajmowały także dzieła Wagnera, Mozarta, Verdiego i Pucciniego oraz Berga (w 1930 pierwsze wykonanie Wozzecka w Wiedniu). W początkach i u schyłku swej kariery wiele występował gościnnie, m.in. w 1953 prowadził spektakl Parsifala Wagnera na festiwalu w Bayreuth.
Literatura: A. Berger Clemens Krauss, Graz 1924, 3. wyd. 1929; O. v. Pander Clemens Krauss in München, Monachium 1955; G.K. Kende Richard Strauss und Clemens Krauss, Monachium 1960, 2. wyd. 1964; G.K. Kende Höchste Leistung aus begeistertem Herzen. Clemens Krauss als Direktor der Wiener Staatsoper, Salzburg 1971; S. Scanzoni, G. Kende Der Prinzipal. Clemens Krauss Fakten, Vergleiche, Schlüsse, Tutzing 1988.
