Karasowski, Maurycy

Karasowski Maurycy, *22 IX 1823 Warszawa, †20 IV 1892 Drezno, polski pisarz muzyczny, wiolonczelista i kompozytor. Muzyki uczył się w Warszawie (wiolonczeli u W. Kratzera, harmonii u A. Freyera). W latach 1842–51 uczył muzyki w dworach na Podolu, od 1851 był wiolonczelistą w orkiestrze Teatru Wielkiego w Warszawie, grał także na koncertach prywatnych. Od 1854 działał jako krytyk muzyczny, publikował recenzje w „Dzienniku Warszawskim” (1854) oraz w „Kronice Wiadomości Krajowych i Zagranicznych” (1856–57), współpracował z miesięcznikiem „Biblioteka Warszawska” (1855–61), prowadząc stałą rubrykę Przegląd muzykalny, oraz z „Tygodnikiem Ilustrowanym” (1859–61, Kronika sztuk pięknych — muzyka); pisał także dla „Ruchu Muzycznego” (1857–61) oraz innych czasopism warszawskich („Gazeta Codzienna”, „Księga”, „Wędrowiec”, „Przyjaciel Dzieci”). Pogłębieniu jego wiedzy muzycznej sprzyjały podróże zagraniczne; w 1858 opublikował w „Ruchu Muzycznym” korespondencję z Pragi, w 1858 i 1860 – z Paryża i Dieppe. W 1859 ukazała się jego książka Rys historyczny opery polskiej. W 1864 Karasowski zamieszkał w Dreźnie; był wiolonczelistą w orkiestrze królewskiej, utrzymywał żywy kontakt z polskimi artystami, przyjaźnił się z J.I. Kraszewskim. Z Drezna nadsyłał korespondencje („Kłosy” 1866–72, „Echo Muzyczne” 1880–85, „Kraj” 1866); tamże w 1877 wydał dzieło swego życia – monografię Fryderyk Chopin. Komponował miniatury na wiolonczelę i fortepian oraz pieśni solowe.

Karasowski wraz z J. Sikorskim i J. Kleczyńskim należał do grupy czołowych pisarzy muzycznych w XIX w., która stworzyła podstawy dla rozwoju krytyki muzycznej w Polsce. Autodydakta o szerokiej znajomości literatury muzycznej i pozamuzycznej, profesjonalnie związany z praktyką muzycznej, obdarzony literackim polotem, pisał w poczytnych periodykach. Z relacji Karasowskiego o bieżącym życiu muzycznym oraz z jego recenzji (koncerty, książki, nuty) przebija troska o podniesienie poziomu kultury muzycznej w kraju. Głównym nurtem działalności pisarskiej Karasowskiego były jednak szerzej zakrojone publikacje (sylwetki kompozytorów, szkice z życia muzycznego w przeszłości). Ze studiów publikowanych w czasopismach powstały książki Rys historyczny opery polskiej oraz Fryderyk Chopin, przychylnie przyjęte przez współczesnych; zwłaszcza monografia Chopina spotkała się w kraju z żywym oddźwiękiem (recenzje O. Kolberga, J.I. Kraszewskiego. H. Sienkiewicza) i była tłumaczona na różne języki. W tych obu pracach Karasowski zaprezentował się jako klasyczny przedstawiciel koncepcji personalistycznej panującej w XIX-wiecznej historiografii.

Rys historyczny opery polskiej zawiera nie tylko historię muzyki dramatycznej w Polsce, ale jest także pierwszą w literaturze muzycznej próbą ujęcia historii opery włoskiej, niemieckiej i francuskiej. Narrację historyczną sprowadził Karasowski do opisu faktów, wydarzeń muzycznych i biografii twórców, uwagi o muzyce ograniczając do jej najbardziej uchwytnych cech. Twórczość kompozytorów wartościował, stosując kryteria piękna, wiedzy, uczucia; Mozarta uznał za jedynego geniusza operowego, trafnie wyróżnił postacie wiodące w historii opery (Monteverdi, Gluck), wysoko cenił Rossiniego i Webera; rozmiłowany w muzyce klasycznej, krytycznie odnosił się do innowacji w operach Wagnera i do jego teorii o „muzyce przyszłości”. Swą książkę Karasowski kierował do szerokiego grona odbiorców, zamieszczał zatem anegdoty, ale także materiały źródłowe (np. przedmowa do Alcesty Glucka), wysuwał postulaty pod adresem współczesnych kompozytorów i śpiewaków. Liczne błędy faktograficzne, publicystyczne i anegdotyczne, wstawki, pochopne opinie, subiektywizm wypowiedzi dewaluują tę pracę pod względem naukowym; wartość dokumentalną zachował sporządzony przez L.A. Dmuszewskiego spis oper wystawionych w Warszawie w latach 1778–1820 i uzupełniony przez Karasowskiego do 1859.

Praca Karasowskiego o Chopinie (1877) należy do najwcześniejszych książek o tym kompozytorze (Liszt 1852, Szulc 1873), można ją uznać za pierwszą monografię życia i twórczości Chopina. Materiały Karasowski zbierał przez wiele lat, pierwszą wersję książki opublikował pt. Młodość Chopina. W części biograficznej oparł się na relacjach rodziny kompozytora i przytoczył wiele jego listów, niestety naruszając niekiedy oryginalny tekst; ogólnikowy opis twórczości koncentrujący się na charakterystyce wyrazu muzycznego świadczy o uwielbieniu, jakim Karasowski darzył muzykę Chopina, i jest świadectwem jego poglądów estetycznych, typowych dla okresu romantyzmu. Mimo mankamentów spowodowanych brakiem warsztatu naukowego, praca Karasowskiego spełniła swą pionierską funkcję w piśmiennictwie chopinowskim, a jej autor dzięki publikacji listów kompozytora zajął trwałą pozycję w chopinologii. Piśmiennictwo Karasowskiego wpływało na kształtowanie świadomości historycznej, inspirowało do badań nad przeszłością, wskazywało na znaczenie historii muzyki dla rozwoju kultury społeczeństwa, w naszych czasach ma ono wartość jako świadectwo polskiej myśli muzycznej w XIX w.

Literatura: J. Kleczyński Maurycy Karasowski, „Echo Muzyczne, Teatralne i Artystyczne” 1892 nr 448; S. Jarociński Antologia polskiej krytyki muzycznej XIX i XX wieku, Kraków 1955; Korespondencja Fryderyka Chopina, 2 t., oprac. B.E. Sydow, Warszawa 1955; J.I. Kraszewski i polskie życie muzyczne XIX wieku, oprać. S. Świerzewski, Kraków 1963 (zawiera 15 listów Karasowskiego oraz recenzję Kraszewskiego z pracy Fryderyk Chopin opublikowaną w „Bluszczu” 1877); K. Morawska Badania nad muzyką dawną w Polsce w XIX w., «Szkice o kulturze muzycznej XIX wieku», red. Z. Chechlińska, t. 3, Warszawa 1976; L. Polony Polski kształt sporu o istotę muzyki, Kraków 1991.