Hugues de Berzé

Hugues de Berzé [üg d^e berz’Ɛ], de Bregi, *prawdopodobnie między 1150 a 1155, †przed VIII 1220, francuski truwer. Pochodził z Berzé-le-Châtel k. Mâcon (depart. Sâone-et-Loire) w Burgundii. Na podstawie Conqueste de Constantinople Geoffroia de Villenhardouin (po 1207 lub 1212–18) wiadomo, że „Hues ae Bregi li peres et li fils” uczestniczyli IX 1201 w soborze w Cîteaux i zobowiązali się do uczestnictwa w czwartej krucjacie. W 1202 Hugues wyruszył w podróż do Konstantynopola; na Bliskim Wschodzie przebywał na pewno jeszcze w latach 1204–05. Ok. 1216 powrócił do Francji. Jak wynika z dedykacji pieśni Lonc tens ai servi en balance oraz treści Bernant, di moi Fouquet qu’en trient a sage, do przyjaciół Huguesa należał Huon de Saint-Denis oraz trubadur Folquet de Romans. Hugues mógł też znać truwera Guiota de Provins, pozostającego w służbie hrabiego Geoffroi (?) de Mâcon, którego Bible naśladował w La bible au seigneur de Berzé. Za związkami Huguesa z twórcami Prowansji przemawia ponadto fakt przekazania jego chanson de croisade S’onques nus hom por dure departie wraz z nielicznymi pieśniami francuskimi w źródłach prowansalskich.

Spośród pieśni Huguesa, najstarszego truwera pochodzącego z Burgundii, za najwybitniejsze dzieło uchodzi chanson de croisade S’onques nus hom por dure departie przekazana aż w 16 rękopisach francuskich i prowansalskich (w tym w 10 źródłach z melodiami). Teksty pieśni mają najczęściej strukturę stroficzną pokrewną ukształtowaniom sekwencyjnym, składają się z 7- lub 8-wersowych zwrotek izometrycznych, a poszczególne wersy liczą przeważnie po 10 sylab. Ich opracowania muzyczne mają formę ABCDEB¹C¹D¹ (S’onques nus hom por dure dpartie), AA¹B B¹CDED¹ (Encor ferai une chancon perdue) lub ABB¹ (pozostałe utwory) oraz charakteryzują się przewagą wznoszącego kierunku melodii. Pieśń Ausi eon cil qui cuevre sa pesance, zachowana w jednym z rękopisów w wersji menzurowanej, utrzymana jest w trzecim modus rytmicznym. Huguesowi przypisywany jest także poemat moralizatorski La bible au seigneur de Berzé piętnujący czyny stanu duchownego i świeckiego.

Literatura: K. Engelcke Die Lieder des H. de Brégy, Rostock 1885, przedr. „Archiv für das Studium der neueren Sprachen und Literatur” LXXV, 1886; J. Bédier, P. Aubry Les chansons de croisade, Paryż 1909; F. Gennrich Das Frankfurter Fragmente einer altfranzösischen Liederhandschrifi, „Zeitschrift für romanische Philologie” XLII, 1922; F. Gennrich Grundriss einer Formenlehre des mittelalterlichen Liedes als Grundlage einer musikalischen Formenlehre des Liedes, Halle 1932, przedr. Tybinga 1970; F. Lecoy Pour la chronologie de Hugues de Berzé, „Romania” LVII, 1942/43; Troubadours, Trouvères, Minnesang und Meistergesang, wyd. F. Gennrich, «Das Musikwerk» II, Kolonia 1951, tłum. angielskie 1960 (zawiera Lonc tens ai servi en balance).