Hallén, Andreas

Hallén [~lʹɛ:n] Andreas, *22 XII 1846 Göteborg, †11 III 1925 Sztokholm, szwedzki kompozytor, dyrygent i krytyk muzyczny. W latach 1866–71 odbył studia muzyczne w Lipsku u C. Reineckego, w Monachium u J. Rheinbergera i w Dreźnie u J. Rietza. W latach 1872–78 i 1883–84 był dyrygentem Musikföreningen w Göteborgu, w latach 1878–82 mieszkał w Berlinie, gdzie był nauczycielem śpiewu. W 1884 przeniósł się do Sztokholmu, został członkiem Kungliga Musikaliska Akademien, założył Filharmoniska Sällskapet, w którym w latach 1885–95 był dyrygentem. Działalność dyrygencką uprawiał również w Ceciliaföreningen (1887–89), wykonywał dzieła muzyki dawnej, m.in. J.S. Bacha, w latach 1892–97 pełnił także funkcję drugiego dyrygenta Kungliga Teatern w Sztokholmie. W 1902 założył w Malmö drugie towarzystwo filharmoniczne Sydsvenska Filharmoniska Sällskapet, które prowadził do 1907. Następnie wrócił do Sztokholmu, koncentrując się na działalności kompozytorskiej i pedagogicznej; w latach 1909–19 uczył kompozycji w Musikkonservatorium. Działał również jako krytyk muzyczny w piśmie „Nya Dagligt Allehanda”; swoje artykuły i recenzje wydał w 1894 w zbiorze Musikaliska Kåserier.

W twórczości Halléna dominują wielkie formy orkiestrowe, chóralne i sceniczne. Jego utwory wyróżniają się bogactwem brzmienia i pozostają pod wyraźnym wpływem późnych romantyków, zwłaszcza Wagnera. Opery Harald Viking i Hexfällan reprezentują, po raz pierwszy w muzyce szwedzkiej typ wagnerowskiego dramatu muzycznego. W późniejszych utworach silniej oddziałuje tradycja skandynawska, źródłem inspiracji dla Halléna stał się szwedzki folklor; dokonała się wówczas synteza kierunku wagnerowskiego i tradycji muzyki skandynawskiej (np. Waldemarsskatten, Valborgsmässa, Ett juloratorium). Poematy symfoniczne Halléna wzorowane są na poematach symfonicznych Liszta, a ballady na chór, cieszące się przez długi czas dużą popularnością – na balladach Carla Löwego.

Hallén odegrał dużą rolę w szwedzkim życiu muzycznym nie tylko jako kompozytor, lecz również jako dyrygent i organizator. Dzięki założeniu dwóch towarzystw filharmonicznych przyczynił się do znacznego ożywienia życia koncertowego w Szwecji. Jako dyrygent był gorącym propagatorem muzyki scenicznej, również oper Wagnera, wprowadził też na estrady szwedzkie wiele dzieł muzyki dawnej, niewykonywanych przedtem w Szwecji, m.in. Pasję wg św. Mateusza J.S. Bacha (1890) i Sieben Worte des Erlösers am Kreuz H. Schütza (1891).

Literatura: P. Vredblad Andreas Hallén, Sztokholm 1918; T. Norlind Andreas Hallén, „Ur Nutidens Musikliv” III, 1922 (zawiera wykaz twórczości przejrzany przez Halléna), D. Herlitz Fett kaos af skrik och signaler”: något om Wagnerstriden i Stockholm, Andreas Hallén och operan “Häxfällan”, dysertacja na Uniwersytecie w Sztokholmie, wyd. Sztokholm 1997; B. Nilsson Skatten vid fågelön (o operze Waldemarsskatten), Karlsöbladet : Stora Karlsö 2005.