Gilbert, Henry

Gilbert [gʹylb^ert] Henry Franklin Belknap, pseud. Frank Belknap, *26 IX 1868 Somerville (Massachusetts), †19 V 1928 Cambridge (Massachusetts), amerykański kompozytor i kolekcjoner pieśni ludowych. W rodzinnym domu Gilberta muzyka odgrywała ważną rolę. Ojciec pracował w banku, ale występował jako organista i śpiewak oraz komponował hymny, matka była zawodową śpiewaczką i utalentowaną pianistką. To oni zapewnili mu wczesną naukę gry na skrzypcach i fortepianie; Gilbert jako samouk grał też na instrumentach dętych. W latach 1886–1892 studiował w New England Conservatory w Bostonie u E. Mollenhauera (skrzypce), G.E. Whitinga i G.H. Howarda (fortepian i harmonia) i u E.A. MacDowella (kompozycja), zarabiając na utrzymanie grą na skrzypcach w małych orkiestrach rozrywkowych. W latach 1892–1901, po przeniesieniu się do Nowego Jorku, podejmował rozmaite zajęcia (m.in. w wydawnictwach, w handlu nieruchomościami); próbował komponować, realizował pełne przygód podróże po południowych Stanach Zjednoczonych. W 1893 pracował dorywczo na Światowej Wystawie Kolumbijskiej w Chicago, gdzie zetknął się z ragtimem oraz muzyką pochodzącą z egzotycznych kultur, co zrobiło na nim duże wrażenie; zaczął zbierać muzykę rdzennych Amerykanów i Afroamerykanów. W 1894 podróżował po Francji i Anglii, studiując literaturę francuską i zbierając partytury do kolekcji J.D. Whitneya, która stała się zaczątkiem Harvard University Music Library. Po powrocie do Ameryki występował z Whitneyem na koncertach kameralnych w Cambridge.

W 1896, w Nowym Jorku po raz pierwszy zaprezentowano publicznie utwór Gilberta (Two Episodes). W 1901 Gilbert usłyszał w Paryżu Luizę Charpentiera; zafascynowany tą operą, postanowił całkowicie poświęcić się kompozycji. W latach 1902–1911 współpracował z Arthurem Farwellem, którego wydawnictwo Wa-Wan Press, promujące rodzimą muzykę amerykańską, publikowało wczesne utwory Gilberta (Mazurka, Scherzo, The Pirate Song). Wykonanie w 1911 jego Comedy Ouverture on Negro Themes przez Boston Symphony Orchestra określane było przez recenzentów jako przełom w amerykańskiej muzyce orkiestrowej. Utwór ten został wybrany przez A. Głazunowa do wykonania w Rosji w 1914 pod dyrekcją R. Glière’a. Poemat symfoniczny The Dance on Place Congo, wystawiony jako balet w 1918 w Metropolitan Opera w Nowym Jorku i w Bostonie, wykonywany następnie w swojej oryginalnej wersji orkiestrowej w wielu miastach, był jednym z głównych amerykańskich utworów prezentowanych w 1927 pod dyrekcją W. Furtwänglera na festiwalu Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej we Frankfurcie, w którym Gilbert uczestniczył jako gość.

Gilbert żywo interesował się folklorem. Zbierał pieśni ludowe, dokonał transkrypcji pieśni indiańskich, zebranych przez E.S. Curtisa. Był współredaktorem The Art of Music (Nowy Jork 1916), pisał artykuły do czasopism muzycznych, a także omówienia do programów koncertowych American Orchestra Society; zapraszano go na wykłady w Harvard University. W późniejszych czasach często sięgał do wczesnych kompozycji, opracowywał je ponownie lub czerpał z nich materiał do nowych utworów. Wrodzona poważna wada serca stopniowo ograniczała jego aktywność, czyniąc go pod koniec życia praktycznie inwalidą. Spuścizna Gilberta została przekazana do Yale University’s Gilmore Music Library.

Gilbert starał się wypracować narodowy styl amerykański przez szerokie wyzyskanie, zwłaszcza we wczesnym okresie twórczości, muzyki ludowej, szczególnie afroamerykańskiej. Jako pierwszy wprowadził negro spirituals oraz rytmy ragtimowe do utworów orkiestrowych. Kompozycje z dojrzałego okresu twórczości Gilberta (po 1915), choć nie są już oparte na autentycznym folklorze, wykazują oryginalny styl, wyrażający ducha społeczności amerykańskiej. Odznaczają się witalnością i żywiołową rytmiką oraz barwną instrumentacją.

Literatura: O. Downes Henry Gilbert: Nonconformist, w: A Birthday Offering to C. Engel, Nowy Jork 1943; K E. Longyear Henry Franklin Gilbert. His Life and Works, dysertacja uniwersytet w Rochester, 1968; K.E. i R.M. Longyear Henry Franklin Gilbert’s Unfinished «Uncle Remus» Opera, „Yearbook for Inter-American Musical Research” X, 1974; S.V. Martin Henry F. Gilbert. A Bio- Bibliography, Westport, Conn 2004. w: Bio-Bibliography in Music 93; [spuścizna H.F. Gilberta] https//archives.yale.edu/repositories/6resources/10677.