Cooke, Henry

Cooke [kuk] Henry, zw. Captain, *ok. 1615, †13 VII 1672 Hampton Court (obec. Londyn), angielski śpiewak, pedagog muzyczny i kompozytor. Jako chłopiec był chórzystą w Chapel Royal lub/i Westminster Abbey. Podczas wojny domowej w 1642 wstąpił do armii królewskiej, gdzie dosłużył się stopnia wojskowego kapitana (captain), z którym był kojarzony do końca życia. 2 X 1646 w Newington k. Hythe poślubił pochodzącą z zamożnej rodziny Mary Bettenham, z którą miał trzy córki. W okresie republiki działał z dużym powodzeniem jako prywatny nauczyciel muzyki. W 1656 wraz z Ch. Colemanem, G. Hudsonem, M. Lockiem i H. Lawesem opracował muzykę do 2 sztuk scenicznych W. Davenanta: The First Day’s Entertainment… oraz The Siege of Rhodes; w tej ostatniej śpiewał w roli Solimana. W 1660 Cooke wstąpił na służbę do króla Karola II i w ciągu tego roku objął wszystkie najważniejsze funkcje muzyczne na dworze królewskim: śpiewaka (bas), następnie kompozytora, lutnisty i wirginalisty King’s Private Musick, wreszcie Master of Children w Chapel Royal. W 1662 wybrano go na wicemarszałka Corporation of Music (stowarzyszenie muzyków londyńskich), w 1670 został marszałkiem. Funkcje te sprawował do końca życia.

Najwcześniejsza wiadomość o działalności kompozytorskiej Cooke’a pochodzi z Dziennika S. Pepysa, który wspominał, że w VIII 1660 słyszał w Chapel Royal anthem Cooke’a w jego wykonaniu; przy innych okazjach bardzo wysoko oceniał też jego zdolności wokalne. W swojej twórczości Cooke łączył tradycję lokalną z wpływami włoskimi. W operowaniu głosami zwraca uwagę predylekcja do rejestru sopranowego i basowego (głosy te preferował w obsadzie solowej, zaś w chórze chętnie rozdzielał na dwie lub więcej odrębnych partii). W warstwie harmonicznej nie stronił od odważnej chromatyki. Rozbudowane ustępy instrumentalne w jego anthemach nawiązują do form używanych w angielskich maskach, ody zaś – do ówczesnych anthemów typu verse.

Do historii angielskiej kultury muzycznej przeszedł Cooke przede wszystkim jako doskonały śpiewak, pedagog i organizator. W 1651 J. Playford wymienia go w swym Musicali Banquet wśród najznakomitszych londyńskich mistrzów śpiewu i gry na wioli, a według opinii pamiętnikarza J. Evelyna uchodził za najlepszego angielskiego śpiewaka, śpiewającego w stylu włoskim (śpiewając, sam akompaniował sobie na teorbie). Styl ten wprowadził do praktyki wykonawczej chóru Chapel Royal. Jako Master of Children Cooke założył na nowo i zreorganizował zlikwidowany w okresie republiki zespół chóralny. To jemu w dużej mierze zawdzięczamy odrodzenie angielskiej tradycji chóralnej w okresie restauracji. W swym zespole wprowadził wręcz wojskową dyscyplinę (wydał szereg przepisów obowiązujących chórzystów), był niestrudzonym i utalentowanym nauczycielem. Dzięki otrzymaniu specjalnego pełnomocnictwa mógł pozyskiwać dla Chapel Royal najzdolniejszych chłopców z różnych chórów angielskich; pod jego kierunkiem w Chapel Royal uczyli się (gry na organach, klawesynie, lutni, skrzypcach) i wychowywali m.in.: J. Blow, P. Humfrey, H. Purcell, R. Smith, W. Turner, Th. Tudway i M. Wise. W 1662 Cooke jako pierwszy wprowadził bardziej rozbudowane sinfonie (w tym również przeznaczone na instrumenty smyczkowe) do anthems śpiewanych w Chapel Royal.

Literatura: J.C. Bridge A Great English Choir-trainer. Captain Henry Cooke, „The Musical Antiquary” II, 1910–11; H. Dussauze Captain Cooke and His Choir-boys, 1911 (dysertacja doktorska, Uniwersytet Paryski); E.H. Fellowes, English Cathedral Music, Londyn 1941, nowe wyd. oprac. J.A. Westrup, Londyn 1969; J. Evelyn Diary, wyd. E.S. de Beer, Londyn 1955; W.K. Ford The Chapel Royal at the Restoration, „The Monthly Musical Record” XC, 1960; S. Pepys Diary, wyd. R.R. Latham i W. Matthews, Londyn 1970, wyd. polskie Dziennik Samuela Pepysa, tłum. M. Dąbrowska, Warszawa 1978; R. McGrady Captain Cooke, a Tercentenary Tribute, „The Musical Times” CXIII, 1972; R. McGuinness The English Court Odes, 1660–1820, Oxford 1972; J.I. Cheverton Captain Henry Cooke (c. 1616–72). The Beginnings of a Reappraisal, „Soundings” IX, 1982; P. Holman Four and Twenty Fiddlers: the Violin at the English Court 1540–1690, Oxford 1993; I. Spink Restoration Cathedral Music 1660–1714, Oxford 1995; S.G. Teague „That Orpheus of our Time”. A Reassessment of Henry Cooke (d.1672), dysertacja doktorska, University of Oxford 2024 (zawiera partytury wszystkich zachowanych utworów Cooke’a).