Teon ze Smyrny

Teon ze Smyrny, Theon ze Smyrny (obec. Izmir), grecki matematyk, astronom i filozof neoplatoński, działający ok. 115–140. Jest autorem zachowanych w 2 częściach (i w 2 osobnych rękopisach z XI/XII i XIV/XV w.), ale w postaci niepełnej, traktatu Tōn kata to mathēmatikon chrēsimōn eis tēn Platōnos anagnōsin (‘o użyteczności matematyki dla zrozumienia Platona’), który stanowi ogólne wprowadzenie do matematyki dla studiujących filozofię platońską. Część 1. dotyczy arytmetyki, nauki o liczbach i ich klasyfikacji, wzorowanej na pismach Nikomachosa z Gerazy, oraz nauki o dźwiękach, interwałach i proporcjach; część 2., poświęcona astronomii, zawiera omówienie kształtu i objętości Ziemi, gwiazd stałych, planet i ich ruchu, zaćmienia słońca i księżyca i kończy się cytatami z pism Derkylidesa i Eudemosa z Rodos. W obu są fragmenty poświęcone muzyce. Nawiązując do tradycji zarówno pitagorejskich, jak i platońskich, zwłaszcza do pism Trasyllosa i Adrastasa, Teon ze Smyrny porusza zagadnienia kategoryzacji muzyki, dzieląc ją na muzykę noetyczną, dostępną rozumowo, wynikającą z liczb i twierdzeń matematycznych, muzykę estetyczną, odczuwaną zmysłami, tzn. instrumentalną, i muzykę kosmiczną, czyli harmonię sfer. Omawiając pierwszą z nich kładzie nacisk na proporcje muzyczne (podział monochordu), w części o muzyce instrumentalnej skupia się na nauce o interwałach i ich rodzajach, uzależniając stopień konsonansowości od prostoty proporcji, zaś muzykę kosmiczną wiąże z oznaczaniem planet określonymi wysokościami w skali chromatycznej. Do jego nauki nawiązywali uczeni greccy i rzymscy, m.in. Makrobiusz, bizantyjscy, np. Psellos i M. Bryennios, a w średniowieczu Boecjusz i inni teoretycy muzyki. Teon ze Smyrny napisał też kilka prac filozoficzno-matematycznych (obecnie zaginione), w tym komentarz do Państwa i innych pism Platona.

Literatura: C. Stumpf Geschichte des Konsonanzbegriffes, cz. 1: Die Definition der Konsonanz im Altertum, «Abhandlungen der Bayerischen Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-philologische Klasse» XXI, 1897, odb. Monachium 1901; F.E. Robbins The Tradition of Greek Arithmology, „Classical Philology” XVI, 1921; W. Burkett Hellenistische Pseudopythagorica, cz. 2: Ein System der Sphärenharmonie, „Philologus” CV, 1961; L. Richter Zur Wissenschaftslehre von der Musik bei Platon und Aristoteles, Berlin 1961; A. Riethmüller Logos und Diastema in der griechischen Musiktheorie, „Archiv für Musikwissenschaft” XLII, 1985.